Gálix

Pilar Marcó gaña o Premio Pura e Dora Vázquez de Ilustración

2012-01-25T19:25:00.003+01:00

Pilar Marcó resultou gañadora da 9ª edición do Premio Pura e Dora Vázquez de Literatura Infantil, na modalidade de Ilustración, que anualmente convoca a Deputación Provincial de Ourense. O orixinal sobre do que se debían presentar as ilustracións era obra de Celia Díaz Núñez. As de Pilar Marcó foron elaboradas coa técnica do collage e tratadas dixitalmente. Para os cinco membros do xurado "conforman un traballo armónico, contemporáneo, cun gran atractivo plástico". O galardón inclúe a publicación da obra.

Xerais convoca o Premio Merlín de Literatura Infantil 2012

2012-01-22T12:57:00.004+01:00

Edicións Xerais de Galicia convoca a 27ª edición do Premio Merlín de Literatura Infantil para obras orixinais e inéditas en lingua galega. As obras presentaranse por sextuplicado e en papel antes do 10 de abril deste ano e o fallo do xurado, composto por 5 persoas, darase a coñecer o 9 xuño. No 2011 o premio recaeu no escritor Anxo Fariña, coa obra A chave da Atlántida.

IB SPANG OLSEN

2012-01-20T19:04:00.004+01:00

Ib Spang Olsen, un dos autores e ilustradores de literatura infantil de maior renome en Dinamarca, tanto polas súas propias obras como polas realizadas en colaboración co poeta Halfdan Rasmussen, faleceu esta semana no seu 90 aniversario. En 1972 foi galardonado co premio Hans Christian Andersen pola calidade das súas ilustracións. Naceu en 1921 e creceu en Copenhague, circunstancia que deixou imborrables pegadas nos seus traballos posteriores. É un ilustrador atemporal, mentres que ó mesmo tempo, consigue capturar o espíritu de cada época.

10º Aniversario do Astrid Lindgren Memorial Award

2012-01-20T17:04:00.003+01:00

O premio de Literatura Infantil e Xuvenil Memorial Astrid Lindgren cumple dez anos. Por este motivo terá lugar unha exposición na Feira do Libro Infantil de Bolonia, que se celebrará do 19 ó 22 de marzo en Italia. O premio darase a coñecer o vindeiro día 20 dese mes en Vimmerby, Suecia, cidade de orixe da escritora Astrid Lindgren. Entre os galardonados en edicións anteriores atopamos magníficos escritores, ilustradores ou promotores da lix como o Banco do Libro. No 2011, o premio recaeu en Shaun Tan.

Novo número da publicación Atenea

2012-01-17T11:10:00.004+01:00

Xa está dispoñible o número 43 da revista trimestral Atenea editada polo Ateneo Ferrolán. Nesta ocasión bríndanos un Especial Minirrelatos baixo o lema "Un conto de Nadal para unha nenez atea". Autores como Alberte Momán, Ana López ou André Ventas convídannos a botar unha ollada ós vestixios do Nadal en forma de conto. Anímate a consultar a publicación en liña no seguinte enlace:

Atenea nº 43

Na Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes

2012-01-12T10:38:00.004+01:00

A Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes vén de abrir unha páxina adicada a Agustín Fernández Paz onde nos presenta a súa traxectoria persoal e profesional. Detalla con eficiencia unha cronoloxía biográfica e de recoñecementos no eido da literatura galega, tanto infantil e xuvenil coma de adulto, así como amosa un catálogo bibliográfico e fotográfico (que non pasa inadvertido).

Un chanzo firme que o proxecta unha vez máis e o achega de novo aos seus lectores.

Deicalogo, Isaac

2012-01-06T19:13:00.013+01:00

Polo falecemento de Isaac Díaz Pardo toda a sociedade galega está de loito. Gálix súmase a esta dor. A LIX galega débelle moito a Isaac. Edicións do Castro, que el dirixía, abriulle as portas a unha longa ringleira de autoras e autores galegos. É posible que de el non lles dar esa primeira oportunidade, máis dun nome non estaría hoxe producindo versos, teatro, ensaio, historias escritas ... para que milleiros de lectores gozasen con elas. Dicir Edicións do Castro é dicir Isaac Díaz Pardo, quen loitou e apostou pola nosa cultura, pola nosa lingua, pola nosa literatura. Eran tempos difíciles nos que os atrancos se amoreaban, pero a Isaac sobrábanlle folgos para resolvelos.

Son moitos os títulos que saíron desta editorial, pero hoxe imos salientar Memorias dun neno labrego, de Xosé Neira Vilas, do que xa se cumpriron 50 anos da súa publicación.

Gálix asegura que o grande Isaac Díaz Pardo axudou a que a LIX galega estea por moito tempo, e esperemos que por sempre, no lugar que lle corresponde. Grazas.

V Premio Internacional Compostela para Álbums Ilustrados

2012-01-03T21:54:00.021+01:00

O Departamento de Educación do Concello de Santiago e Kalandraka convocan o V Premio Internacional Compostela para Álbums Ilustrados, cunha dotación económica única de 9.000 euros en concepto de adianto polos dereitos de autor. O prazo de presentación dos traballos rematará o 2 de marzo de 2012 e o fallo do xurado darase a coñecer en torno ao 2 de abril, no marco do Día Internacional do Libro Infantil e Xuvenil e das actividades da XII Campaña de Animación á Lectura do Concello de Santiago.

A gañadora da primeira edición do Premio Internacional Compostela foi a arxentina Natalia Colombo, autora e ilustradora da obra titulada Cerca. Na convocatoria de 2009 o mexicano Felipe Ugalde recibeu o galardón por Un gran sueño. Kalandraka publicará a obra premiada nas cinco linguas oficiais peninsulares -galego, castelán, catalán, éuscaro e portugués- en outubro de 2012.

DISCURSO DE AGUSTÍN F. PAZ EN GUADALAJARA (MÉXICO)

2011-12-13T10:10:00.001+01:00

Leer para transformar
el mundo
Discurso pronunciado por
Agustín Fernández Paz
o día 29 de novembro de 2011 En Guadalajara (México)
con motivo da entrega do Premio Iberoamericano SM

Buenas tardes, amigas y amigos, cómplices del entusiasmo por los libros y la lectura, habitantes de la República dos Sonhos, que diría Nélida Piñón.
Qué difícil es encontrar palabras que no suenen tópicas en un momento como este. Pero no sé decirlo de otro modo: me emociona verme aquí, en esta Feria Internacional del Libro, donde el entusiasmo late con tanta energía que se diría capaz de cambiar el mundo. Y que la celebración de este acto sea para entregarme el Premio Iberoamericano SM, me parece un sueño. Una locura maravillosa, que me ha traído desde Galicia, el Finisterre europeo, hasta México, hasta esta evocadora Guadalajara, tan próxima a la mítica Comala a la que tantas veces he viajado a través de las palabras de Juan Rulfo.
Antes de nada, debo dar las gracias.
Gracias a María Jesús Gil, por todo lo que ha dicho sobre mí y sobre los libros que he escrito en todos estos años. Son palabras cargadas de afecto y amistad, que agradeceré siempre.
Gracias al jurado que decidió premiar mi trabajo como escritor; es una honra figurar junto a las personas premiadas desde el 2005, desde Juan Farias a Laura Devetach, todas ellas ejemplos de vida y de altura literaria.
Mi agradecimiento también a las instituciones que hacen posible la existencia de este Premio Iberoamericano: CERLALC, Fundación SM, IBBY, OEI y OREALC-UNESCO. Y para el equipo organizador de la FIL que hoy nos acoge en este salón Juan José Arreola, a quien descubrí en los años setenta en Barcelona y que nunca he dejado de admirar. Y para Rosalía y las demás personas de la Fundación, que se han desvivido para que yo pudiera estar hoy aquí.
Y, cómo no, gracias a todas las personas que me han hecho como soy. A mi padre, que me contagió su pasión por la lectura, y a mi madre, que recuerdo aquí a través de los versos robados a mi admirado José Ángel Valente: cuanto hay de amor en nuestras manos nace / del amor que nos diste.
A mi esposa Inma, la mujer de mi vida, y a mi hija Mariña, que me acompaña en este momento feliz. Y a todos los que me ayudaron a mejorar como persona y como escritor (y en la sala están dos nombres esenciales en mi biografía literaria, Mª Jesús Gil y Manuel Bragado).
Y gracias a México, por acogernos hoy y por acoger –hace 72 años– con tanta generosidad a los exiliados españoles. Nombres fundamentales para mi generación, desde Luis Buñuel a León Felipe, desde Max Aub a Luis Cernuda, encontraron aquí el ámbito propicio para desarrollar su arte. Y, como gallego, no puedo olvidar que fue en México donde se publicó la revista Vieiros, en los años cincuenta, de la mano de exiliados como Carlos Velo y Luis Soto. El primer periódico digital en gallego, creado en 1996, se llamó también «Vieiros», en homenaje a esta revista de los gallegos de México.
Debería continuar, como si este fuera el discurso de los abrazos, que diría Eduardo Galeano, pero sé que dispongo de poco tiempo y que también debo referirme al oficio de escribir que me ha traído hasta aquí. O, mejor dicho, a la escritura y a la lectura, esas dos realidades indisociables como las caras de una moneda.
Mª Jesús Gil ha citado a Álvaro Cunqueiro, uno de los grandes escritores que ha dado Galicia, con esa definición maravillosa, tan útil para expresar la necesidad de la lectura: el hombre precisa en primer lugar, como quien bebe agua, beber sueños. ¡Beber sueños como quien bebe agua!
Palabras semejantes a las de Cunqueiro las encontramos también en Paul Auster, en el discurso de recepción del Premio Príncipe de Asturias de las Letras del año 2006: Necesitamos historias casi tanto como el comer, y sea cual sea la forma en que se presenten –en la página impresa o en la pantalla de la televisión– resultaría imposible imaginar la vida sin ellas.
Y, hace solo unos meses, Juan José Millás reiteraba la misma idea en una de sus columnas para el diario EL PAÍS: Desde que el mundo es mundo, mientras unos amasan el pan que comemos por la mañana, otros urden las historias que devoramos por la noche. Estamos hechos de pan y de novelas.
Cunqueiro, Auster, Millás… Es la misma idea reiterada una y otra vez. Como comer, como beber agua, como el pan de cada día: imágenes luminosas para ilustrar la necesidad de la lectura. Porque todas las personas necesitamos historias, todas tenemos sed de palabras: como si fuera una característica inscrita en el ADN de la humanidad.
Precisamos las historias para entender el mundo y para entendernos; para vivir otras vidas, para maravillarnos de todo lo que la existencia nos da. Y el soporte privilegiado para llegar a ellas está en los libros, que contienen los sueños, las ideas, la imaginación, los sentimientos y experiencias de las personas, de las que viven ahora en cualquier lugar del mundo y de las que desaparecieron hace muchos años.
Me encanta que me cuenten historias. Formo parte de una generación que, como ahora los dinosaurios, será pronto una especie extinguida: la generación de las personas que vivimos la infancia sin la presencia de la televisión y crecimos con las narraciones orales que se contaban alrededor de la cocina de hierro, en el tiempo de invierno, o al aire libre, bajo las estrellas, en las noches de verano.
Los años de la niñez tienen una relevancia especial, y no lo digo porque la mayoría de mis libros se encuadre en lo que llamamos literatura infantil. Rilke escribió que la patria de una persona es la infancia, y Pessoa afirmaba que la patria de un escritor era su lengua. En mi caso, lengua e infancia me llevan a mis años en Vilalba, cuando asistí a la creación del mundo y fui descubriendo los nombres de las cosas, en ese proceso maravilloso que se repite durante los primeros años de vida de cualquier persona y que tan bien expresó García Márquez en las líneas iniciales de Cien años de soledad.
Las historias eran un componente esencial de aquel tiempo. Estaban en las palabras de los narradores orales, y en los escasos libros, y en las historietas, y en los seriales de la radio, y en el cine, en las películas inolvidables que tanto nos fascinaban. Eran años amargos, la posguerra española no fue nada fácil, pero aquellos mundos creados con palabras e imágenes nos ayudaban a vivir y expandían el territorio sin límites de la imaginación.
El placer de leer lo descubrí en mi casa, de la mano de mi padre. En las pocas horas libres que le dejaba el trabajo, nos transmitió a mis hermanos y a mí el deseo de leer. Ese primer estadio, el del entusiasmo ante lo que lees, semejante al que tan bien describe Michael Ende en La historia interminable, me lo contagió mi padre. Porque la lectura es un placer que se contagia, y quizá solo pueden transmitirlo quienes antes hayan experimentado en su carne ese mismo placer.
Si tuviera que definirme en pocas palabras, diría que soy un lector que un día decidió pasar al otro lado del espejo y contar sus propias historias. Hoy me presento aquí como escritor, un oficio que, en palabras de Paul Auster, es una extraña manera de pasarse la vida: encerrado en una habitación con la pluma en la mano, hora tras hora, día tras día, año tras año, esforzándose por llenar unas cuartillas de palabras con objeto de dar vida a lo que no existe…, salvo en la propia imaginación. Esa necesidad de crear, de inventar, es sin duda un impulso humano fundamental.
Sí. El acto de crear por medio de la escritura tiene algo de irracional y maravilloso que quizá sirva para explicar el ansia que nos lleva a estar horas y horas ante el papel o la pantalla del ordenador, en busca de un texto donde, por decirlo con palabras de Luis Cernuda, otro exiliado en México, consigamos que sea algo más corta la distancia entre la realidad y el deseo.
Escribir es como tejer una tela, una creación paciente y minuciosa; la diferencia está en que se hace con los hilos de nuestra vida. La idea de que la literatura se teje con los hilos de la vida me parece esencial. La vida, en sentido amplio, es el único material que tengo a mano para construir mis libros, todo sale de ella. Desde las tramas, que me sirven para expresar mi visión del mundo, hasta la forma del texto, con mi experiencia de lector como telón de fondo.
Que las historias salgan de mi vida no es una limitación. Al revés, se trata de lo único original que puedo aportar a las personas que viven conmigo y a las que vivirán cuando yo ya no esté, si es que alguien lee entonces mis libros. Las personas, todas, somos irrepetibles. Somos únicas, poseemos una visión del mundo, unos sentimientos, unas experiencias que nos singularizan y que desaparecerán con nosotras.
A mí esto me parece extraordinario, y creo que está en la raíz de ese impulso irracional que me lleva a
–X–
inventar historias en las que quede reflejada mi visión del mundo y de la vida.
He escrito libros muy diversos a lo largo de bastantes años. He intentado que todos ellos funcionen como un iceberg, del cual el texto es solo la parte visible. Siempre son historias dirigidas a todas las edades, porque tengo muy claro que un libro, aunque se dirija en primer lugar a un lector infantil o juvenil, debe de interesarle también a un lector adulto. No conseguir esto es un signo de fracaso, lo digo como lector y como escritor.
El procedimiento que prefiero es imaginar historias que suceden en un contexto realista pero en las que, de un modo u otro, irrumpe algún elemento fantástico. El empleo de elementos fantásticos tiene una alta rentabilidad literaria. Sirve para hablar de la realidad con una profundidad mayor, desvelando aspectos que con el realismo estricto sería más difícil.
Además, por lo que tiene de atractivo y por la libertad que me da, lo fantástico me permite un acercamiento más efectivo a temas difíciles de abordar, sobre todo para unos lectores en formación, como son los de la LIJ, esa literatura a la que he entregado una buena parte de mi vida. Como Jostein Gaarder, también yo digo que estoy empeñado en una batalla explícita por la dignificación de la literatura infantil y juvenil.
–XI–
Vuelvo a la lectura, en mis palabras finales, porque además del de escritor no puedo olvidar mi trabajo como docente durante más de treinta años. Y, formando parte de él, la permanente actividad de promoción de la lectura.
La lectura no solo nos ayuda a crecer como personas, sino que también es imprescindible para construir una sociedad mejor, más justa, con ciudadanos críticos y responsables. Aunque en muchas ocasiones escuchamos análisis sombríos, yo prefiero fijarme en los muchos síntomas que invitan a la esperanza. La infancia y la juventud nunca tanto leyeron como hoy; Internet está siendo un inesperado aliado en la extensión de la lectura; los libros de calidad nunca fueron tan numerosos, como constatamos en nuestros paseos por los stands de la Feria.
Pero la lectura es un placer que exige tiempo y constancia. Por eso su promoción tiene que formar parte de las prioridades estratégicas de cualquier sociedad democrática. Es importante que las administraciones apoyen de una manera decidida leyes y medidas que favorezcan la biodiversidad cultural, tanto a través del libro de papel como a través de la Red. Por eso es urgente y necesaria esta revolución silenciosa en la que tantas personas andamos embarcadas. La revolución de la lectura, imprescindible para conseguir una sociedad más democrática, más justa, más feliz. Esa revolución que florece imparable en Guadalajara cada año.

La literatura tiene una dimensión muy profunda, pues es capaz de llegar a la esencia que nos caracteriza como seres humanos. La complejidad de las personas, la hondura de la vida, las grandes preguntas de la humanidad, los sentimientos y las emociones… Todo eso está en los libros, que tienen la capacidad de cambiarnos la vida y de mejorar la sociedad. Lo enunció de manera inolvidable Gianni Rodari, en su Gramática de la fantasía:
La creatividad y la fantasía sirven a las personas precisamente porque en apariencia no sirven para nada. Pero sirven a la persona completa. Si una sociedad basada en el mito de la productividad solo tiene necesidad de hombres mutilados –fieles ejecutores, diligentes reproductores, dóciles instrumentos sin voluntad– quiere decir que está mal hecha y que es necesario cambiarla. Para cambiarla hacen falta hombres y mujeres creativos, que sepan utilizar la imaginación. Desarrollemos la creatividad de todos, para transformar el mundo.

GÁLIX NO CULTURGAL

2011-12-01T10:54:00.003+01:00

Mañá inaugúrase a Feira das Industrias Culturais de Galicia (Culturgal), e Gálix xa ten todo preparado para instalarse no seu posto. É realmente importante que a Literatura Infantil e Xuvenil teña unha presenza destacada e para iso estaremos todos os días da feira, que se celebrará esta fin de semana en Pontevedra, amosando as nosas publicacións e actividades. Estades todos convidados e convidadas a pasar por alí onde vos recibiremos cos brazos abertos. Para Gálix é fundamental que a sociedade, e neste caso, os distintos profesionais da industria cultural coñezan o significado e importancia da nosa Asociación.

Por outra banda, durante estes días (do 4 ao 8 de decembro) celebrarase a Feira do libro e do disco de Durango, en Euskadi. Este ano, a cultura convidada é a galega. Dende Gálix preparamos unha acción que coidamos interesante como exemplo de diálogo entre as dúas culturas, vasca e galega, galega e vasca, e que consistirá nun encontro con cativos e cativas, por parte de seis autores, tres vascos e tres galegos, que lles lerán un conto en cada unha das linguas. Así, tres autores de nós (Concha Blanco, Pere Tobaruela e Ledicia Costas) viaxarán o vindeiro día 6 a Bizkaia para levar a cabo a súa actividade na Feira do Libro de Durango.
Serán días de actividade intensa para a nosa asociación.

PRESENTACIÓN DE EL CASCANUECES

2011-11-30T10:29:00.001+01:00

Mañá, xoves 1 de decembro, ás 20:30 na libraría Cascanueces, terá lugar a presentación de El Cascanueces, o conto clásido de E.T.A. Hoffmann adaptado pola autora María Canosa e ilustrado por David Pintor.

Promete ser unha fermosa velada!

AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ: VII PREMIO IBEROAMERICANO SM

2011-11-29T22:01:00.005+01:00

Unha delegación de editores e escritores galegos atópase na cidade mexicana de Guadalajara participando na Feira Internacional do Libro. Entre eles está Agustín Fernández Paz, que hoxe recibiu o merecido Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil.
Tamén viaxaron ata Guadalajara Rosa Aneiros e Marcos Calveiro, que participan en varias actividades.
Agustín vai ser entrevistado por Rosa Aneiros nun encontro denominado "O pracer da lectura". Ambos, xunto con Calveiro, participarán tamén mesa redonda ‘Voces de Galicia'.
Aneiros y Calveiro manterán encontros con integrantes de clubes de lectura e con estudantes de distintas idades. O acto principal será o xoves, cando falarán cun grupo de cativos indíxenas da Serra de Durango. Son tepehuanos do norte, unha das máis de 60 etnias existentes en México que, según destacou Rosa Aneiros, «reciben unha educación bilingüe» tanto en español como na lingua autóctona.
No expositor colectivo da Asociación Galega de Editores (Age) e a Xunta, representado polo presidente do gremio, Manuel Bragado, e polo director xeral do Libro, Francisco López Rodríguez, exponse unha selección do catálogo integrada por máis de vinte editoriais.

DÍA DAS LIBRARÍAS

2011-11-25T09:43:00.002+01:00

Hoxe é o Día das Librarías.
Por primeira vez, celébrase esta data que conmemora ese papel tan importante de dinamización cultural que levan a cabo os libreiros e libreiras galegas. De feito, esta celebración trata de reivindicar o papel de estos espazos como mediadores culturais, nun momento especialmente complexo.
Hoxe, as librarías abrirán ata as 22:00h. e aplicarán ata un 5% de desconto nos seus libros. Ademais, cerca de trinta establecementos organizan diferentes actividades culturais.

É un bo día para apoiar a causa destes locais que resisten, pese a todo, e promoven a cultura de noso con vocación militante.

UN MISTERIO NA MOCHILA DE ALBA, DE FINA CASALDERREY

2011-11-23T11:15:00.004+01:00

Presentación do libro “Un misterio na mochila de Alba”, de Fina Casalderrey e ilustrado por Xosé Cobas.
Un misterio na mochila de Alba está editado por Oxford dentro da súa colección A Árbore da Lectura
Este libro de Fina Casalderrey, que viu a luz no ano 2005, edítase agora con novas ilustracións a cargo de Xosé Cobas, en formato de tapa dura e con textos revisados pola autora.
Charlas sobre literatura infantil e ilustración arredor do libro en :

VIGO - MÉRCORES 23 DE NOVEMBRO
Hora 18.30. Verbum - Casa Das Palabras. Avenida de Samil, 17
36212 Vigo - 986 240 130
http://www.verbum.vigo.org/es/

SANTIAGO - XOVES 24 DE NOVEMBRO
Hora 18.30. Biblioteca Nova Caixa Galicia. R/ Frei Rosendo Salvado, 14-16
15701 Santiago de Compostela - 981 593 467
bibliofundacion@caixagalicia.es

A TARTARUGA DE MARTIÑO, DE MARÍA CANOSA: NOVIDADE EVEREST

2011-11-22T09:59:00.003+01:00

Título: A tartaruga de Martiño
Escritora: María Canosa
Ilustradora: María Lires
Editorial: Everest Galicia
Colección: Ler é vivir
Martiño é un neno que vive feliz no mundo fantástico que creou na súa casa, ateigado de bonecos e xogos cos que botar a voar a imaxinación. Séntese protexido no seu cuarto pero, polas noites, aínda quere durmir no dos pais. Helena e Tomás, os bonecos preferidos, son tamén os mellores compañeiros de viaxes nas andainas dos seus xogos. A Martiño non lle chegan as horas do día para vivir aventuras, por iso terá que aprender a usar tamén parte da noite.
Prensa:
María Canosa publica «A tartaruga de Martiño»
Aínda que o libro edítase catalogado «para maiores de tres anos», a escritora apunta que está destinado «a todos os prelectores, desde os cero anos»
L. P. redacción / la voz 19/11/2011
A escritora e colaboradora de La Voz María Canosa vén de publicar un novo libro: A tartaruga de Martiño (Everest Galicia). Aínda que o libro edítase catalogado «para maiores de tres anos», Canosa apunta que está destinado «a todos os prelectores, desde os cero anos». «É para que se lles lea aos cativos. Ademais ten o seu sentido didáctico, porque axuda a que os nenos aprendan a durmir sós no seu cuarto». Os protagonistas son Martiño, un pequerrecho que vive no mundo dos seus soños, e unha tartaruga que se chama Helena.
Canosa reivindica así o peso da literatura infantil e xuvenil nas letras galegas: «É o campo no que mellor estamos. Eu creo que debemos moito ao labor continuado dos docentes, que nas escolas foron fomentando o hábito da lectura con diferentes actividades».
É hora, por tanto, de perder algúns prexuízos que aínda flotan arredor deste xénero. «Comezamos agora a perder eses prexuízos, pero aínda queda moito por facer nese terreo, porque a min pregúntanme con certa frecuencia cando vou facer un libro de adultos, como se isto non fose literatura de verdade», engade María Canosa.

PRESENTACIÓN DO ÚLTIMO LIBRO DE ANTONIO REIGOSA

2011-11-21T09:57:00.006+01:00

LUNS, 21 de novembro, 20:00 horas
A GALERÍA SARGADELOS DE LUGO e EDICIÓNS XERAIS DE GALICIA comprácense en convidalo/a á presentación do libro:

TRECE NOITES, TRECE LÚAS
Libro das marabillas do Nadal
de Antonio Reigosa e Ilustrado por Noemí López

O acto, que contará coa participación de Antonio Reigosa, Noemí López e Manuel Bragado,terá lugar hoxe ás 20:00 horas na Galería Sargadelos, Praza de Santo Domingo, 4 de Lugo.
Unha viaxe polo tempo mítico que vai desde o 25 de decembro ata o 6 de xaneiro.
Síganos, se lle prace, nesta viaxe que lle propoñemos para percorrer este tempo mítico que vai desde o 25 de decembro, suposta data de nacemento de Xesús, ata o 6 de xaneiro, día do seu bautismo, outra forma de nacemento. Entremedias practicamos ritos, reunímonos para festexar, cantar, bailar e comer, tentamos a sorte, repoñemos enerxía e bos propósitos, e seguimos, ou cremos seguir fielmente tradicións que ao mellor non son tan «tradicionais» como cremos…
No gran teatro das festas que se van sucedendo polo ano adiante, a escena que representamos colectivamente nos días de Nadal constitúe o clímax, a esencia e o resume de todas elas pois sendo, como é, un final, reverdece en cada un de nós unha ilusión e unha esperanza polo que se anuncia que vai comezar.

SEMBLANZA DE ANTONIO GARCÍA TEIJEIRO: POR PAZ RAÑA LAMA

2011-11-18T10:38:00.004+01:00

Velaquí as fermosas palabras que Paz Raña Lama dedica a Antonio García Teijeiro, un poeta entregado en corpo e alma á literatura infantil e xuvenil, e que hoxe ten a amabilidade de compartir con nós.

Para Susi, Noa, Antón e Erin.

"A amizade é o máis necesario para a vida"
Aristóteles. Ética Nicomáquea

Procedo dun país onde o murmurio da soidade converte os panos en versos combustibles, onde as fracturas da existencia, a irremediable busca do outro, avivan o alento do desexo, a tensión convertida en vizosa cómplice que proporciona unha esencia de dignidade á mirada común, frontera sen aduanas.

Antonio, cidadán principal dese país de latexos, presta, xeneroso, o seu fluir incesante de palabras envoltas en maxia, en luz, en sortilexio, que axudan a aliviar os sucesivos agoras que abruman.

Teñen os seus libros un brillo fascinante, con alborozadas melodías, retrousos feiticeiros, magnéticos poemas, todos eles anegados de esperanza, de alegría… de vida. Mergullarse neles é un exercicio de lirismo gozoso. Un degoro de crisol na vitrina.

E penso eu que un seu verso posto ao día ten non só ríos de ardente frescura, senón tamén mares de asombros incandescentes.

A nosa amizade “vén de tan lonxe como as horas do reloxe”, abraiándome sempre a súa paixón por entender e a súa felicidade producida polo saber. Si, sempre lendo, conversando, escribindo, oindo música, amando… dando forma a ese algo do que podo presumir orgullosa, ser espectadora activa da lealdade dun home cuxa pegada dactilar ten a limpeza da choiva.

Porque meu amigo posúe, entre outras miles, a difícil cualidade de ser transparente como a nota de música que revolotea feliz. Unha xanela que non pecha nunca.

PAZ RAÑA LAMA

GÁLIX NO CULTURGAL

2011-11-17T19:35:00.005+01:00

Os vindeiros 2,3 e 4 de decembro terá lugar o Culturgal, a feira das industrias culturais de Galicia. Serán tres días de intensa actividade onde Gálix estará presente co seu propio stand, compartindo espazo con entidades como a Asociación Galega de Editores, Edicións Positivas, Editorial Galaxia...

Está na intención de Gálix amosar nunha feira tan importante coma esta a nosa actividade e o noso traballo a prol da LIX.

Distribuída por espazos como o recibidor, o cuarto dos nenos, o salón, ou o patio, "a gran casa da cultura galega, como todas as casas, está dividida en cuartos. E en cada un destes recunchos sucederán unha chea de cousas marabillosas."

O programa do Culturgal é ben amplio e cheo de interesantes contidos. Podes acceder a el desde aquí.

BRAIS, DE GUILLERME COEN: NOVIDADE EDITORIAL TOXOSOUTOS

2011-11-15T09:40:00.004+01:00

Presentación: Martes 15 de novembro, 19:45h
Libraría Couceiro (Praza de Cervantes, Santiago de Compostela)
Interveñen:
Guillerme Coen
Euloxio R. Ruibal
David G.Couso
------------------------------------------------------
Unha novela sublime, equilibrada, sedutora, que ofrece acubillo as máis retortas paixóns da alma humana nunha época tan difícil para a mocidade galega como para o resto do mundo.

Guillerme Coen é un escritor coa forza extraordinaria dos mestres narradores. Tratou cunha admirable consistencia o gran tema da xuventude actual: á busca da propia identidade. Unha novela admirable e ateigada de maxia dende a primeira ata a derradeira páxina.
Personaxes ben construídos, situacións ao límite, a prosa de Guillerme Coen baixo o dominio total da fala popular. Unha obra mestra. Este personaxe de Brais reflicte o mundo actual deses milleiros de mozos galegos, que son testemuñas da destrución do seu hábitat sen lle poñer freo. Unha prosa fluída e unha trama perfectamente construída. Recomendable ao 100 %. Un magnífico escenario, secretas paixóns, unha novela completa e intelixente que deixa no padal un degusto acedo cara a mocidade galega... como a color exacta dos tempos que estamos a vivir.
Despois de A calor dun niño, unha obra máxica e de gran repercusión social, Guillerme Coen presenta este relato vibrante, cuns personaxes ben construídos que andan á procura de respostas durante toda a trama, e deambulan senlleiros pola cidade vella de Santiago de Compostela ata que atopan explicación na vila d’ A Pobra do Caramiñal. O protagonista Brais, que da título ao libro, é un estudante de Filosofía e Letras da USC, orfo de pai e sen medios, que está a recuperar a súa xuventude roubada a través das máis variadas experiencias, tanto activas como pasivas, entre as variadas tribos sociais coas que se atopa. Namórase de Alexia, unha antiga veciña e compañeira de clases, pero isto non fai máis que complicarlle a situación porque a moza agocha un segredo familiar que lle afecta de cheo. Ambos loitaran ata acadar a verdade do acontecido na desaparición do pai de Brais, mentres transforman os seus sentimentos a través do coñecemento e as situacións dunhas vidas que están a transformalos nuns verdadeiros adultos cos seus problemas, angueiras, pesadelos...
Brais amosa unha lúcida visión da mocidade galega, agresiva e de lectura compulsiva que constrúe un perfecto retrato da supervivencia humana. Guillerme Coen emprega unha escrita soberbia e investida dun vocabulario ben marcado na nosa fala.
“Personaxes perfectamente combinados, situacións ao límite, brillante estrutura narrativa, a prosa fluída de Guillerme Coen baixo o dominio total da nosa fala. Unha obra mestra”
Manuel Gil (El Correo Gallego)
“Unha espléndida novela de iniciación, onde os escenarios e as emocións marcan un ritmo elocuente para os auténticos protagonistas do libro: o vocabulario e a fala popular. Unha obra impecable, tanto na solvencia do argumento como no desenlace final”
Euloxio R. Ruibal (escritor e académico)

FALECE JOAN AGUT I RICO

2011-11-13T22:54:00.003+01:00

Joan Agut i Rico, presidente do CliJCAT entre os anos 1991 e 1993, faleceu o pasado 6 de novembro.
Joan colleu o timón do Consello Catalán do Libro Infantil e Xuvenil no 1991, dotándoo dun novo impulso. Tamén foi presidente da OEPLI nos anos 1992 e 1993 e organizou o Congreso Internacional do IBBY que se celebrou por vez primeira en España no 1994.
Ademais, foi editor, crítico literario e escritor en lingua catalá. Entre outras, traballou para as editoriais Bruguera, Edhasa, Barcanova (da cal foi un dos seus fundadores) e Thassàlia (da que foi propietario).
Unha triste perda para o mundo da LIX.

MIL COUSAS PODEN PASAR (LIBRO II), NOVIDADE XERAIS

2011-11-09T09:50:00.005+01:00

Hoxe adicamos as "Novidades Editoriais" ao Libro II de Mil cousas poden pasar, de Jacobo Fernández Serrano, que xa podedes atopar nas librarías.
Editorial: Xerais
Serie: Merlín, de 9 anos en diante

«MIL COUSAS PODEN PASAR. LIBRO II» DE JACOBO FERNÁNDEZ SERRANO
SEGUNDA ENTREGA DAS FABULOSAS HISTORIAS DA VILA DE NIL. NESTA SEGUNDA PARTE DE MIL COUSAS PODEN PASAR, SEGUEN ACONTECENDO IMAXINATIVAS E DISPARATADAS SITUACIÓNS NA CIDADE DE NIL, ONDE TODO É POSIBLE.

Mil cousas poden pasar. Libro I rematou con Lina e Pouco na praia, falando, durmindo, bicándose e comendo mazás.
Que aventuras correrán na viaxe de regreso a Nil?
Como atoparán a súa vila? Que será do neno Propicio, do cocho Isaías, do río Inrique e de todos os demais?
E o máis importante: que será de Hedión?
Unha cousa pódese adiantar: fixo novos amigos, e xente boa non son.

Nesta ligazón poderedes atopar algúns dos novos debuxos e personaxes de Mil cousas poden pasar, libro II: http://milcousas.wordpress.com/

Jacobo Fernández Serrano (Vigo 1971) é licenciado en Belas Artes na especialidade de pintura pola Universidade Complutense. Ilustrador, pintor, debuxante e comiqueiro, como autor de literatura infantil publicou na colección Merlín de Xerais os libros A gardería de dona Bixelmina (2005), A pedra e as formigas (2006), Mil cousas poden pasar. Libro I (2009), premio Merlín de literatura infantil e Mil cousas poden pasar. Libro 2 (2011). Iniciouse na ilustración de libros de literatura infantil en Xerais con “As aventuras de Nunavut” de Xoán Abeleira, serie da que publicou catro libros: O nacemento de Nunavut (2003), Un día de caza (2003), Sedna, a deusa do mar (2004) e O caribú namorado (2005); ao que seguriron outros traballos para diversas editoriais. Ademais de traballos de ilustración de libros de texto, dicionarios, guías de natureza, carteis ou ilustracións para televisión, etc. É, tamén, autor da serie de banda deseñada “Os amigos de Archimboldo Roque”, publicada na revista Golfiño (2000 a 2004) e recollida no volume homónimo publicado por Faktoría K (2008). Tras realizar este personaxe converteuse en colaborador da publicación periódica Dos Veces Breve, así como da segunda época da revista BD Banda, na que desenvolve a serie titulada “Animais pantasma”. Co álbum de cómic Aventuras de Cacauequi (2007), obtivo o premio Castelao da Deputación da Coruña de Banda Deseñada, e a nominación ao Premio Expocómic 2008 de Madrid e do Salón do Cómic de Barcelona, no apartado de autor español revelación. Marcopola. La isla remera (2009) é o inicio dunha serie de cómic para os primeiros lectores. Lois Pereiro. Breve encontro (Xerais, 2011) é a súa primeira novela gráfica.

CONTOS POR TELÉFONO, NOVIDADE EDITORIAL EN KALANDRAKA

2011-11-08T10:25:00.003+01:00

Contos por teléfono, de Gianni Rodari, acaba de ser editada pola Editorial Kalandraka con ilustracións de Pablo Otero.

"Era unha vez...
... o Sr. Bianchi, de Varese. Era representante de comercio e seis de cada sete días pasábaos viaxando por toda Italia, do leste ao oeste, ao sur, ao norte e polo medio, vendendo medicamentos. O domingo volvía á casa, e o luns pola mañá marchaba outra vez. Pero antes de partir, a filla dicíalle: «Por favor, papá: cada noite, un conto".

Os 70 relatos deste libro maxistral son alfaias da literatura breve, exercicios de imaxinación a raudais adobiadas de sentido do humor e surrealismo. Uns beben das fontes de clásicos como a Alicia de Carroll ou inspíranse nos contos tradicionais; outros presentan personaxes novos ou obxectos inexistentes nomeados con palabras inventadas.

REDELIBROS: UN ANO DE VIDA INTENSA NA REDE

2011-11-07T10:57:00.004+01:00

A rede social galega do libro (Redelibros) está a piques de celebrar o seu primeiro aniversario.

Ao longo destes doce meses, Redelibros consolidouse coma un proxecto de éxito, como unha auténtica rede onde autores/as, lectores/as e editores/as, atoparon un verdadeiro lugar de referencia.

Dotada dunha importante base bibliográfica, dunha tenda de "redepuntos" e de diversas ferramentas e contidos culturais, Redelibros é tamén un punto de encontro. De feito, para celebrar este primeiro aniversario, están a argallar unha festa-magosto que terá lugar o vindeiro sábado día 12 no Bar de Cholo, na zona vella de Vigo (o bar que está fronte á Biblioteca Municipal, na rúa Fermín Penzol, á beira da Praza da Princesa). Tendes aquí todos os datos do evento.

Ademais, Redelibros celebra este ano de vida co lanzamento dunha atractiva proposta para autores e autoras. Ofrece un espazo gratuíto e específico para escritores/as, ilustradores/as, tradutores/as, etc. na rede. Pretenden ofrecer información aos lectores e lectoras sobre os escritores/as, os seus libros e os seus proxectos. De balde, por suposto.

Para iso, todos os autores/as que o desexen poderán acceder desde xa a estes novos servizos:
1. Páxina de autor en Facebook con tenda de Redelibros a través da que poderedes vender as vosas obras (se vos interesa), tanto en formato papel como dixital. Que é isto? Aquí tedes un exemplo de páxina de autor onde poderedes ver tamén a tenda en Facebook.

2. Páxina de autor en Redelibros, con enlaces a todas as súas obras e á súa propia tenda de autor na rede. Podedes ver un exemplo de páxina xa na rede aquí.
Xa o sabedes: se sodes autores e queredes conseguir máis visibilidade para o voso traballo a través de Redelibros, póndevos en contacto con eles escribíndo a redelibros@redelibros.com. Eles facilitaranvos o espazo e as ferramentas, por suposto de forma gratuíta.

A que esperades?

A OEPLI RENOVA OS SEUS CARGOS DIRECTIVOS

2011-11-04T10:48:00.002+01:00

A OEPLI (Organización Española para o Libro Infantil e Xuvenil), terá ata 2013 unha presidencia compartida.

LA OEPLI RENUEVA SUS CARGOS DIRECTIVOS

María Jesús Gil termina su mandato como Presidenta de la OEPLI, puesto que ocupa desde diciembre de 2008. Durante este período se organizó con éxito el Congreso IBBY 2010
Los cuatro vicepresidentes territoriales se organizarán como una Presidencia compartida hasta Septiembre de 2013

Estas semanas están siendo de cambios y renovaciones en el seno de la Organización Española para el Libro Infantil y Juvenil, pues la Presidencia de María Jesús Gil, profesional de larga trayectoria vinculada al mundo del libro infantil y juvenil, tanto desde el punto de vista de la edición como de la proyección internacional del libro español, llega a su fin.
Entre algunos de los logros más importantes de este período que ahora termina se encuentra la organización, en Santiago de Compostela en septiembre de 2010, del Congreso Internacional del IBBY,"A forza das minorias" celebrado en el Estado español por segunda vez en su historia, organizado por la OEPLI.
Antes del verano se reunieron en pleno, presididos por María Jesús Gil, los representantes de las cuatro secciones que integran la OEPLI,Consejo General del Libro Infantil y Juvenil, Consell Català del Llibre Infantil i Juvenil (ClijCAT), Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil (Gálix) y Galtzagorri Haur eta Gazte Literatura Elkartea, con el objetivo de analizar la situación actual de esta institución y programar su funcionamiento para los próximos dos años.
Entre otras cuestiones, se decidió que, con el fin de continuar y profundizar en la línea de trabajo de los últimos años, implicando a las cuatro secciones que representan las cuatro lenguas oficiales: castellano, catalán, gallego y vasco, y para ganar en operatividad, garantizar la transparencia y mejorar la interacción entre todos los profesionales del Estado integrados en las respectivas asociaciones territoriales, todas las responsabilidades de la Presidencia (divididas en las áreas de Gestoría, Financiera, Contenidos y Comunicación) serán asumidas por una presidencia compartida formada por los cuatro vicepresidentes actuales de la OEPLI, que trabajará coordinada e interactivamente con el fin de potenciar la mayor visibilidad y presencia de la OEPLI en el conjunto de la sociedad.
La OEPLI es la máxima representante que aglutina al sector de la Literatura Infantil y Juvenil a todos los niveles (escritores, ilustradores, editores, bibliotecarios, libreros, educadores, mediadores...). Las más importantes instituciones, tanto públicas como privadas, relacionadas con el desarrollo y la promoción de la literatura para jóvenes lectores, encuentran en la OEPLI una asociación de referencia a la que pedir consejo y asesoramiento y desarrollar conjuntamente proyectos.
La OEPLI organiza, entre otras muchas actividades, el prestigioso Premio Lazarillo en sus dos modalidades (creación literaria e ilustración), presenta por España las candidaturas al Premio Andersen, representa, como jurado, al sector en los Premios Nacionales, y aglutina las celebraciones en torno al Día Internacional del Libro Infantil y Juvenil, etc.
Durante los dos próximos años, esta presidencia comenzará a desarrollar nuevos proyectos (blog interactivo en octubres, alianzas con empresas de la sociedad civil que patrocinen nuevos proyectos...), Siempre con la idea de mantener a La literatura Infantil y Juvenil en el puesto relevante que se merece dentro de libro, no solo por su calidad sino también por su productividad y cantidad de lectores a los que llega.

CENTAUROS DO NORTE: MARCOS CALVEIRO

2011-10-29T10:16:00.004+02:00

Centauros do Norte, publicada por Rodeira, é a novidade editorial á que dedicamos hoxe o noso blog.

Ficha Técnica:
Escrita por: Marcos Calveiro
Deseño gráfico da cuberta: César Farrés
Editorial: Rodeira
Colección: Periscopio
Nota: Obra galardonada co Premio Raíña Lupa, convocado pola Deputación de Coruña, na súa VIII edición. O xurado otorgou o premio por unanimidade o día 8 de xuño de 2010.

Descrición:

"Rafael tiña dezaseis anos e non era un revolucionario, senón músico. Mais o asasinato do seu pai e o seus desexo de vinganza levarano a cabalgar canda o xeneral Pancho Villa, un vello filósofo, Longinos, e unha moza india, Reina Huarte.
Con eles, e coa súa inseparable trompeta, percorrerá o estado de Chihuahua entre emboscadas, trens e disparos polo deserto baixo o obxectivo da cámara dun novo director americano, Raoul Walsh.
Unha aventura que marcará a Rafael para sempre e da que non coñeceremos o seu desenlace ata moito anos despois nun estudio de cine de Hollywood. "

AS RECOMENDACIÓNS DE MONTSE PENA PRESAS: PONTEVEDRA NA ONDA

2011-10-28T10:11:00.001+02:00

Cada martes, no programa “Pontevedra na Onda” de Onda Cero Pontevedra, GÁLIX recomenda unha obra infantil e xuvenil por volta das 13.30 h. Como moitos de vós non tendes a oportunidade de seguir en directo as nosas recomendacións, comezaremos a publicar neste espazo os títulos que a crítica Montse Pena Presas suxire aos oíntes do programa. O único que cómpre ter en conta en que estes textos non son reseñas literarias, senón unicamente, recomendacións de títulos que, por diversos motivos, poden ser útiles, interesantes, divertidos ou especiais, para que os leades, para que os compartades con quen queirades e, sobre todo, para que a LIX GALEGA siga estando presente

A recomendación desta semana é Guía ilustrada da Galicia invisible de Antonio Reigosa e Noemí López (publicada por Edicións Xerais), unha obra para un público lector a partir de 10 anos que foi escollida...
-Porque Antonio Reigosa propón unha marabillosa viaxe (ou varias) pola Galicia que non se ve: a que está agochada en covas, cidades asolagadas, illas misteriosas, montes desaparecidos
-Porque a tradición oral e popular galega segue sendo unha gran descoñecida para a maioría dos lectores e lectoras.
-Porque os textos están escritos nun estilo moi acertado e coidado, que adoita potenciar a compoñente humorística.
-Porque é unha lectura dos 10 aos 80 anos.
-Porque as ilustracións de Noemí López son un goce para os sentidos, que axudan a imaxinar, a soñar e a crear unha ambientación singular, a que necesitamos para coñecer e visitar esa outra Galicia, a invisible.

A CHAVE DA ATLÁNTIDA, DE ANXO FARIÑA: NOVIDADE XERAIS

2011-10-27T10:04:00.005+02:00

Dentro das novidades que Edicións Xerais presenta no mes de outubro, atópase a novela A chave da Atlántida, coa que Anxo Fariña gañou o PREMIO MERLÍN DE LITERATURA INFANTIL 2011.
Velaquí a ficha completa da obra:

XERAIS MERLÍN a partir de 11 anos (1343216)
152 páxinas, edición acartonada. Ilustrado a cor
ISBN: 978-84-9914-298-2
P.V.P: 13,00 €
NOVIDADES OUTUBRO 2011

A CHAVE DA ATLÁNTIDA É UNHA NOVELA DE CIENCIA FICCIÓN NA QUE, A UN RITMO TREPIDANTE, SE MESTURAN OS MITOS DUNHA CIVILIZACIÓN ANTIGA COAS POSIBILIDADES OFRECIDAS POLAS BIOTECNOLOXÍAS E DA ROBÓTICA DO FUTURO.

Os científicos do «Proxecto Prometeo» crearon A-cero, un ser humano artificial. Un proxecto científico que os bioenxeñeiros da empresa Biomorph desenvolveron a partir da lectura duns pergamiños atopados na fosa Kermadec, cando indagaban sobre a cidade asolagada da Atlántida. Aqueles pergamiños, redactados nunha lingua descoñecida, deixaban ver uns planos nos que se identificaban segredos ocultos, capaces de construír un novo futuro para a ciencia e para a humanidade. A fuxida de A-cero e o seu encontro con Eva e o seu tío Fran desencadeará a busca da chave que permita entrar na Atlántida, unha civilización en estado de hibernación, á que semella poder accederse dende as viguesas illas Cíes.
A chave da Atlántida é unha novela de ciencia ficción na que, a un ritmo trepidante, se mesturan os mitos dunha civilización antiga coas posibilidades ofrecidas polas biotecnoloxías e da robótica do futuro. Unha aventura que non dá tregua, onde non falta nin o amor nin as persecucións nin as probas fantásticas, na que se somete a indagación dos lectores e lectoras novos un dos tópicos da mitoloxía clásica.

Anxo Fariña (Vigo, 1977) é licenciado en Belas Artes. Escritor, ilustrador e Director de Arte. Compaxina o traballo creativo co contacto directo cos seus lectores, que comprenden un amplo espectro debido á súa variada obra. Destacan as súas coleccións: «Os Megatoxos», «Don Quixote e Breogán», «Antón e Pompón», «Os Pelelliños», «A monstroescola»... Ten participado en Salóns do Libro, obradoiros de ilustración, conferencias para docentes, ou en novidosas campañas de promoción do galego para a Xunta de Galicia como «Graffiti e letras», «Creando historias con Anxo Fariña» e «Ti creas a historia». Ademais de ler gústalle: escalar, o deseño, os robots, facer snowboard, os reloxos, a arquitectura, correr... e debuxar con música de Frank Sinatra! Recentemente publicou a novela Os megatoxos e a cara oculta da Lúa (2011), o cuarto volume desta serie que será publicada na súa totalidade por Xerais. En 2011 Anxo Fariña acada o Premio Merlín de Literatura Infantil coa obra A chave da Atlántida.
(Vía Edicións Xerais de Galicia)

IV PREMIO INTERNACIONAL COMPOSTELA DE ÁLBUM ILUSTRADO: A VIAXE DE OLAF (KALANDRAKA)

2011-10-24T11:48:00.007+02:00

IV PREMIO INTERNACIONAL COMPOSTELA DE ÁLBUM ILUSTRADO

A viaxe de Olaf (galego)
ISBN 978-84-8464-769-0.

Texto e ilustracións de MARTÍN. Tradución de MANUELA

"Olaf vivía nun planeta moi, moi pequeno.
Nunha casa moi, moi grande.
Un bo día, aburrido, Olaf saíu a camiñar… e camiñou!
Olaf camiñou e camiñou, e un peixe que tiña a cola do revés
atopou.
–Vés comigo? –preguntoulle.
E como non dixo que non… "

O protagonista deste relato acumulativo de estrutura repetitiva e circular é unha sorte de Principiño que, farto da soidade, emprende un camiño iniciático.
Diversos animais fantásticos -de inspiración mítica e valor simbólico- vanlle facendo compaña e conformando un grupo heteroxéneo e compacto: o peixe que tiña a cola do revés, o cabalo alado, o tigre arco da vella, o elefante elegante... “A viaxe de Olaf” destaca pola profusión de colorido e pola harmonía coa que Martín León Barreto combina gamas cromáticas. Son ilustracións de formas xeométricas dotadas de movemento e dinamismo, e integradas como pezas dun complexo crebacabezas faunístico. A obra gañadora do IV Premio Internacional Compostela de Álbum Ilustrado, organizado polo Departamento
de Educación do Concello de Santiago e Kalandraka, axústase a un esquema baseado nos contos tradicionais: rimas, xogo de contrarios, diálogo reiterativo, oralidade... Olaf fainos partícipes dunha aventura a través do día e da noite, sobre a amizade e a xenerosidade.

UN PASEO ILUSTRADO: DAVID PINTOR E ÓSCAR VILLÁN

2011-10-24T10:32:00.002+02:00

O vindeiro xoves 27 de outubro ás 20:00h., na Biblioteca Miguel González Garcés da Coruña, terá lugar a inauguración da exposición Un paseo ilustrado, con debuxos de David Pintor e Óscar Villán.
Non perdades a ocasión de asistir a esta inauguración, onde estarán presentes os debuxantes.

OS RELOXOS PREGUICEIROS DA NÉBOA: LIBRO CON SELO CALIDADE GÁLIX

2011-10-20T09:27:00.002+02:00

Os reloxos preguiceiros da néboa
•Autor: Lama, Xavier ; Ilustrador: Xosé Tomás
•Editorial: Xerais
•Colección: Teatro. Biblioteca Dramática Galega
•Ano: 2010
•V Premio Manuel María de Literatura Dramática Infantil 2010
Sinopse: Os reloxos preguiceiros da cidade de Néboa deixaron de calcular o tempo. Este suceso desorienta aos habitantes da cidade onde unha brétema constante case non deixa ver o sol. A alcadesa Sabela Depresa, xunto coa súa colega detective Lupita Grande, tentará resolver este misterio e chegar á orixe deste extraño caso.

Mediante unha sucesión de peculiares personaxes coma Hipócrates Verruga, Baldomero Ninsesabe e o cociñeiro Chung Pataching créase unha atmosfera chea de intriga que se desenvolve en dez escenas, introducidas por un “Achegamento Argumental” dende o que queda patente o carácter dramático da obra e a súa idoneidade para ser representada.

FINA CASALDERREY E MIGUEL ANXO PRADO NOMINADOS AO PREMIO ASTRID LINDGREN

2011-10-14T11:35:00.003+02:00

Grandes novas para a LIX galega:
A escritora pontevedresa Fina Casalderrey e o ilustrador coruñés Miguel Anxo Prado figuran entre os candidatos ao Premio Memorial Astrid Lindgren 2.012.
Veñen de facerse públicas as candidaturas para a edición do 2012 do prestixioso Premio Memorial Astrid Lindgren (ALMA).
O premio outórgase anualmente a un ou varios receptores, independentemente o idioma ou da nacionalidade, e pode concederse a escritores/as, ilustradores/as, por toda a súa obra e a proxectos ou organización que fixeran valiosas aportacións na literatura infantil e xuvenil no fomento da lectura.
En total, na edición do 2.012, hai 184 candidatos de 66 países. O nome dos gañadores farase público o 20 de marzo de 2.012.
Os candidatos nominados por España son:
Categoría autor/a: Fina Casalderrey, Javier Sáez Castán (escritor/ilustrador)
Categoría ilustrador/a: Miguel Calatayud, Elena Odriozola, Miguel Anxo Prado.
Podes ver o resto das candidaturas premendo aquí.

CONVERSA CON AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ EN "A VOZ DE VILALBA"

2011-10-14T09:24:00.007+02:00

(Entrevista publicada en " A voz de Vilalba".

Quen a teña escoitado algunha vez, saberá que a voz de Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947), un dos autores máis prolíficos e valorados da literatura galega, soa coa mesma claridade e intensidadE que a voz das súas novelas. Tamén con esa urxencia incontible do bo contador de historias. Con el falamos da súa última obra, Non hai noite tan longa, pero tamén doutros moitos temas: a Memoria Histórica, a situación do galego, a importancia das tramas narrativas, os prexuizos lectores, a Literatura no ensino...
PREGUNTA. A túa última novela, Non hai noite tan longa, contén
referencias a outros xéneros como o fantástico (presente noutras obras túas), tamén á novela negra... Foi premeditada esa mistura ou xurdíu espontáneamente?
RESPOSTA. O da novela negra foi premeditado. Eu son, desde hai moitos anos, un bo lector dese tipo de novela na que, aproveitando unha historia, faise unha análise crítica da sociedade. Ademais, para contar algo, non hai mellores tramas que as da novela negra, pois dun capítulo vanche levando ao outro, ata o final. O elemento fantástico é unha especie de marca da casa. Sobre todo eses elementos fantásticos ambiguos, como ocorre neste libro que, ao estar en primeira persoa, non sabemos se son realidade obxectiva ou visións da voz narradora. Neste caso, ademais, o fantástico permíteme falar con máis amplitude da vida real, se non tería que recurrir a un documento deixado
polo pai morto ou outro recurso similar. Pero é moito máis directo usar unha tradición tan galega como é a das visións, a dos aparecidos. Unha tradición coa que eu medrei, pois cando eu era cativo todo o mundo, ata os maiores, crían nas visións.
P. O da ambigüidade que dis fai pensar na Odisea de Homero, á que fas referencia na novela, porque tamén pode lerse como realista ou fantástica. O que conta Ulises da súa viaxe podemos pensar que o inventou ou que lle aconteceu de verdade.
R. Efectivamente. Ademais son incontables, e inevitables, as referencias dos que escribimos á Odisea e, ás veces, case sen nos decatar. Neste caso, está esa idea
de alguén que regresa e que, por riba, ten que levar a cabo unha sorte de vinganza, como Ulises cos pretendentes. É algo que está no caldo do cal un se nutre á hora de escribir. Pensa na de westerns co esquema dun tipo que chega ao pobo para facer unha vinganza. Dalgún xeito as tramas son debedoras unhas das outras, é literatura sobre literatura.
P. Hai unha serie limitada de tramas que se van repetindo.
R. Exacto. En La semilla inmortal uns profesores cataláns [Jordi Balló e Xavier Pérez, Anagrama, 1997] fan unha síntese de vintetantas tramas fundamentais do cine, pero que poden trasladarse perfectamente á literatura. As tramas están todas contadas xa, fanse novas cando nunha novela créanse uns personaxes, unhas situacións, unha visión do mundo nova.
P. O protagonista, Gabriel Lamas, tenta pechar unha ferida do pasado. Ti falas de vinganza, pero canto hai de vinganza ou de desexo de xustiza na súa actitude?
R. Vinganza posiblemente non sexa a palabra exacta. Se cadra utiliceina por comodidade, pero coido que é algo máis fondo, que poida ter matices. O move unha razón doble. Por unha banda saber a verdade, o que eu compararía co esforzo de Emilio Silva e os da Memoria Histórica de abrir unha fosa máis para desenterrar o pasado. Lamas sinte que iso élle necesario para seguir vivindo. Por outra, tamén é a historia da miña xeración, que non se fixo públicamente as preguntas. Os que si as fixeron son os netos dos que sufriron. Gabriel Lamas, aínda sendo fillo, ten tamén que abrir esa ferida mal curada para, como se di
ao final, curala. Pero todo isto está no inconsciente do autor, porque cando escribes, aínda cuns esquemas previos e documentación, hai unha historia que vai tirando de ti e estas reflexións fanse a posteriori.
P. Lamas fuxíu de Monteverde, un lugar claustrofóbico onde seguen presentes moitos medos do pasado que imposibilitan que a verdade saia á luz. Canto disto pensas que segue existindo aínda hoxe na sociedade galega?
R. Monteverde é unha vila imaxinaria pero, obviamente, feita con retallos,
tanto de Vilalba como doutros lugares que coñezo ou que coñecen amigos meus e que poden ser un paradigma de calquera vila galega ou española. Hai unhas semanas lerías, coma min, na prensa o desa vila de Ávila na cal desenterraron os cadáveres duns represaliados e negáronse a que os enterraran de novo, destrozaron o monumento... Feitos como eses obedecen, obviamente, a que tantos anos despois aínda doe o pasado da guerra civil, aínda hai unha ferida.
Hai unha oposición, sobre todo por parte dos descendentes dos vencedores, de non querer saber para así poder pasar páxina definitivamente. Algúns amigos
dínme que a visión que dou é real, e eu coido que esta cerrazón estivo en toda España e en toda Galicia aínda que, se cadra, nas cidades menos.
P. Pódese, pois, ler a novela como unha alegoría da Memoria Histórica?
R. Evidentemente si. Eu centreime nun caso individual que servira de paradigma, pero non é tan explícito como noutros libros meus como Corredores de sombra. Neste caso hai un axuste de contas coa mocidade que nos tocou vivir á xente que fumos novos nos anos sesenta ou primeiros setenta. Claro que peor foi o que viviu a xeración anterior.
P. Xa que citas Corredores de sombra. Poderiamos estar a falar dunha triloxía formada por esa novela, Noite de voraces sombras e Non hai noite tan longa?
R. Si. Dalgún xeito si. Está claro que o tema do pasado e da necesidade de desenterrar o pasado e de coñecelo para poder, como din os políticos, “pasar páxina” e curar as feridas está nos tres libros. Hai por aí algúns fíos que os unen.
P. Como a sobriña de Gabriel, Milena, e a protagonista de Corredores de sombra.
R. Efectivamente. Ambas as dúas responden ao mesmo modelo de persoa que eu quero crear. É a idea de que a xente que eu tiven nas aulas, a xente nova, son os que realmente poderán superar estas feridas. A dos bisnetos da guerra posiblemente sexa a xeración que poda coñecer como foron as cousas, pasar páxina e facer que estas feridas sexan só historia. Eu quero representar aí a forza da mocidade e a idea de que son o futuro e hai que confiar neles. Non costa ningún traballo imaxinar a Milena por exemplo, agora mesmo, coordinando algunha historia dos indignados.
P. Falas de axuste de contas coa túa xeración, a xeración que vivíu
os sesenta. En certa ocasión ti dixeches que a ditadura vos roubou a posibilidade de ler autores fundamentais ou de ver películas esenciais que, ou ben non chegaban, ou ben facíano tarde e censuradas. Canto hai de sentimento autobiográfico nisto?
R. Iso hai que vivilo porque aos máis novos cóstalles entendelo. Na presentación do libro n’A Coruña contei unha anécdota actual mínima, pero que axuda un pouco. Hai unhas semanas botaron na tele Un tranvía llamado deseo, con Marlon Brando e Vivien Leigh, e, ao vela, observei que había media hora de máis na que os protagonistas falaban en inglés. Non estaba dobrada porque eran os anacos que a censura cortara. Agora a historia da película víase moito
máis clara. E iso pasou con moitas outras. O cine que se estaba a facer
daquela non nos chegou. E se chegou, fixoo mal. No que se refire
ás novelas, son lexión os autores que non puidemos ler ata ser persoas adultas cando entraron a finais dos setenta ou oitenta. Os discos de Paco Ibáñez chegaban con menos cancións das que tiñan orixinalmente e ata aos Rolling
Stones lles tocou.
P. Moitos dos personaxes positivos das túas novelas teñen unha fonda relación coa lectura. Como ves, como escritor ou lector, o panorama actual?
R. Eu aí teño unha postura dual. Penso que hai que traballar na promoción da lectura porque enriquece ao ser humano e porque é unha práctica fundamental para construires unha sociedade democrática. Pero tamén teño claro que na época actual lese moito máis que nas anteriores e hai ferramentas, como as bibliotecas, ao alcance de todos que antes non había. Ás veces escoitase esa idea de que antes líase máis, pero non sei de quen se está a falar porque na época na que eu era neno, ou mozo, liamos moito uns pouquiños. A inmensa maioría
non lía nada ou só a Marcial Lafuente Estefanía, Corín Tellado e similares. E iso que non había televisión que se non, nin iso lerían. O réxime franquista miraba de xeito sospeitoso aos lectores e aos libros mesmos e a política de bibliotecas
era prácticamente inexistente. Os grandes autores de literatura infantil e xuvenil tivemos que lelos xa cando estaba a piques de morrer Franco ou
despois da súa morte.
P. Hoxe, na xente nova, hai unha falta de prexuizos lectores moi de valorar, pois tanto poden ler ciencia ficción como autores sesudos. Que pensas ti deses prexuizos que había antes, mesmo frente á literatura xuvenil?
R. Eses prexuizos eran moi agudos nos anos sesenta e aínda quedan algúns, pero eu diría que están en franca superación. Hoxe, polo menos quen ten unha certa preocupación pola cultura, merca un cómic coa mesma liberdade que un libro, e a novela negra xa ten o estatus que merece. A ciencia ficción quizais non, e iso é un camiño por percorrer. En canto á literatura xuvenil, aínda
existen prexuizos, pero están moi disminuidos respecto ao que había uns quince ou vinte anos atrás. De feito, penso que o que pode definir unha novela como de adultos ou non son as técnicas narrativas máis complexas que farán que o hipotético lector teña que ter unha madurez lectora que, moitas veces, os mozos non teñen. Ás veces moita xente adulta tampouco e, polo tanto, moita da novela que hoxe hai nas librerías
podería calificarse como xuvenil.

P. Unha das cousas máis valoradas das túas novelas polo público e a crítica é a perfecta arquitectura das tramas. Como consegue Agustín Fernández Paz isto?
R. Eu sempre digo, cando penso niso, que procede de que son unha persoa á que lle gustan moito as historias, o cine, a literatura... Cando un quere narrar algo hai que elaborar unhas tramas que sexan consistentes e atraentes para os
futuros lectores, que os fagan vivir na novela ata que remata. Iso é tamén oficio. O mesmo ocorre con esas películas que, contando cousas moi serias, fano cunha trama moi atractiva. Eu apúntome a esa forma, aínda que se pode escribir doutras. Pero, como lector, agradézoo.
P. Non hai noite tan longa está chea de referencias culturais (Shakespeare, Bergman, Homero…) e tamén poéticas (Cernuda, Valente…) moi presentes noutras obras anteriores. Como é a relación de Agustín Fernández Paz coa
poesía?
R. O certo é que merco bastante poesía e hai etapas nas que leo máis, porque lese dun xeito diferente á prosa. Tes que ter o libro a man para lelo e relelo. Paréceme que é, desde logo, a forma máis esencial da literatura e a máis difícil tamén. O bo poeta consegue transmitir, non só a súa visión do mundo, senón tamén as súas vivencias e emocións dun xeito que a prosa non pode. Cantas
veces me ten pasado a min que acabo aprendendo un poema de memoria e non se me desvela o seu
contido ata que un día, repetíndoo pola rúa, descubro un significado esencial que non percibira antes. Agora gústame moito Joan Margarit, un poeta catalán extraordinario, máis ou menos da miña idade e que ata hai seis ou sete anos non coñecía. Hai outros que me acompañan desde sempre, como Valente, Vallejo ou Ferrín, dos que leo todo. En canto aos poetas novos voume fiando un
pouco das lecturas da crítica e do que me di outra xente.
P. Para alguén que confesou nalgunha ocasión que os anos nos que comezou como docente, a mediados dos setenta, foron os máis intensos da súa vida, que
pensa da situación actual do ensino, cos currículos que marxinan claramente á Literatura en particular e ás Humanidades en xeral?
R. Iso é un asunto moi longo. O ensino actualmente vai por camiños que non me gustan, contrarios ao que eu defendería, cuestións como que contribúa a correxir as desigualdades sociais en lugar de aumentalas ou que teña unha marxe de liberdade curricular ou mesmo horaria. Pero actualmente estamos vendo como ocorre o contrario. Sei que a educación é como un trasatlántico, costa moito facer que vire só uns graos de dirección, pero cando vexo os meus trinta e pico anos de ensinanza decátome de que os froitos están no que persoalmente puido aproveitar ou non cada rapaz ou cada rapaza cos que estiven. A miña xeración conseguiu con ben traballo algúns froitos que hoxe se
dan por feitos. Pero tamén queda un pouso de insatisfacción porque queda moito por facer. O do menosprezo das Humanidades é tráxico. Está no ensino, pero tamén na sociedade en xeral. Eu non sei se hai cerebros ocultos detrás disto, pero é certo que hai unha vontade de marxinar coñecementos que poden
non ser “imprescindibles”. Aínda que eu creo que a literatura, a música ou a arte si o son para calquera traballo e para a creatividade das persoas, básica para que a sociedade poida avanzar.
P. A túa obra é moi ampla, chegando a reunir ata catro ou cinco libros no mesmo ano. De onde saca o tempo Agustín Fernández Paz?
R. Iso son casualidades editoriais. Moitas veces os libros non se publican cando se escriben. Hai épocas de escritura intensa nas que non se publica nada e, ao mellor, un ano a editorial decide sacar aquel libro que estaba aparcado. Por iso
non coincide cronolóxicamente a orde de publicación coa de escritura.
Durante moitos anos, como os últimos noventa ou os primeiros deste século, escribín con moita intensidade, coa sensación de que se me ía acabar a vida e tiña que deixar escrito todo que quería.
P. A túa obra obtivo moitísimos recoñecementos, moitos deles fóra de Galicia, a nivel internacional, como a candidatura ao Andersen no 2012, considerado
o Nobel da literatura infantil e xuvenil. Foi difícil, xa que logo, tomar a decisión de rexeitar o Premio da Cultura Galega que che concedeu a Xunta en 2010?
R. Unha decisión desas nunca é fácil. Pero que neste caso eu, como membro activo de Prolingua, viña de promover unha petición na cal se dicía que, se alguén recibía ese premio, o rexeitara polas condicións que se daban. Por iso cando mo outorgaron a min, tras agradecerllo ao xurado, que non ten culpa destes avatares, non podía aceptalo.
P. Como ves a situación actual do galego?
R. Con moitas facetas. Vexo que hai retrocesos e tamén avances. Estou moi orgulloso da súa presenza na rede, ligada case sempre a posturas moi creativas e activas. Pero, cando vou ao País Vasco ou a Cataluña, penso que falta unha vontade política, que faltou case sempre e que é imprescindible en calquera
lugar, xa sexa Francia, Madrid... Aquí agora máis que indeferenza o que hai é unha política agresiva. No comezo da lexislatura foi sumamente agresiva e agora permanece unha postura de desconfianza respecto ás cuestións que teñan que ver coa lingua ou coa cultura galega en galego. Se é música ou pintura,
digamos que “estorba” menos, pero se é cine, teatro ou literatura da a impresión de que hai unha política deliberada de cortarnos as ás ou, seguindo a metáfora do bonsai, de cortarnos as poliñas e non deixar que o bonsai medre.
P. Cal é o teu próximo proxecto. Que nos podes contar del?
R. Teño dous libros pendentes de saír. Un de relatos de medo, que
aparecerá non sei cando, e unha novela curta moi interesante escrita xa hai tempo e que, se houbera sorte, publicaríase nos vindeiros meses. Penso, que é unha mágoa que non saíra antes da cuestión dos indignados porque, dalgún xeito, enlaza con eles. En canto ao que vou escribir, a verdade é que teño por riba da mesa varias cousas, pero non sei por cal lanzarme. E logo, noutro tipo de libros, acaba de chegarme hoxe á casa un novo que escribín para os lectores máis pequenos, de oito anos en diante, moi ben ilustrado e que se chama
Corazón de pedra.

A LITERATURA COMO FORNECEDOR DE CONTIDOS DA INDUSTRIA CULTURAL: POR HÉCTOR CARRÉ

2011-10-11T10:02:00.002+02:00

A literatura como fornecedor de contidos da industria cultural: a literatura e o audiovisual

Vemos unha paisaxe cargada de desolación. As ruínas dunha vella cidade son devoradas lentamente pola vexetación, que trepa polos muros, que roe nos cimentos. A choiva cae, imperturbable, como sempre caeu por esas latitudes. Sobre unha lomba destacan os restos duns enormes edificios de formas caprichosas e estrañas. Entre os muros caídos, sobre as pedras espalladas pola man do destino, dúas cabras brincan na procura de sustento. Xa non hai rastro da humanidade, pero as cabras, que sempre comeron de todo, puideron sobrevivir. Unha delas, a máis decidida, levanta a cabeza. A auga escórrelle insistentemente pola fronte cando descobre unha fenda entre os muros. Sen dubidalo un instante, entra no edificio, seguida pola súa compañeira. Baixo o teito milagrosamente conservado as dúas atópanse nun espazo amplo que debeu albergar algunha clase de almacén. Quizais formou parte dunha cidade das artes. O lugar é unha verdadeira mina para os famentos animais, que levan horas sen probar bocado. Saltan sobre as moreas de lixo na procura de algo comestible. Bótanlle o dente ao que poden. O chan está repleto de trebellos inútiles, de roupa vella, de latas cheas de películas cinematográficas. A primeira cabra comeza a mastigar nun abrigo de la. Pola súa expresión pode concluírse que a prenda lle agrada. A outra proba un ventilador, pero aquilo non ten xeito. Déixao decontado e morde nunha lata aberta da que colgan, como se fosen fíos de pasta, as interminables fitas dunha bobina cinematográfica. Na tapa da lata, tirada xunto a un moble escangallado, pode lerse, medio esvaído, o título da película: Os miserables.

A cabra mastiga os fotogramas con indiferenza. A outra obsérvaa chea de curiosidade.

–Que tal está iso? –pregúntalle.

–Bah, gustoume moito máis a novela –contesta a cabra con aceno resignado.

Esta é unha anécdota coñecida que reflicte unha opinión bastante xeneralizada, tanto entre a poboación común como entre os especialistas. Antes de dar por certa esa opinión cabería preguntarse se debemos confiar cegamente no gusto das cabras para establecer relacións transversais de supremacía entre as diversas manifestacións artísticas. Pero hai que recordar que a temeridade humana vén de lonxe, porque postos a confiar no xuízo das bestas, para decidir se unha obra ten ou non ten calidade, xa nos deixamos guiar polo gusto dos críticos.

Como se sabe, a cabra tira ao monte, polo que os seus xuízos deberían ollarse con precaución, pero teño que confesar que a cabra que lles fala non sabe para onde tirar. Séntese igualmente atraída por unha butaca, situada diante dunha gran pantalla luminosa dentro dun espazo escuro, como por unha cama cómoda e unha boa almofada, enfrontada a unha novela de tapa branda, impresa con boa letra. Os dous recipientes parécenme igualmente atractivos. Como en calquera comida, o principal non é o prato, senón o que nel se serve.

O que non ten dúbida é que non se cociña igual para facer un caldo que para fritir patacas. Cada comida ten o seu tempo de cocción e a súa temperatura. Seguramente unha das razóns que levaron a xeneralizar a idea de que dunha boa novela non sae unha boa película, teña que ver precisamente cos tempos de cocción. Os miserables de Victor Hugo ten, na edición que eu traguei con moito gusto, mil trescentas corenta e sete páxinas, mentres que un guión cinematográfico varía entre as oitenta e as cento vinte. Non hai que ser un grande especialista para comprender que aquel que intente facer unha longametraxe baseándose en Os miserables terá que eliminar da súa narración o noventa por cento do que o autor considerou necesario para contar a historia. A empresa semella farto complexa, por non dicir temeraria.

O exemplo pretende levar ao extremo unha característica bastante estendida entre as consideradas grandes novelas do século dezanove. Pensemos en Guerra e paz, O vermello e o negro, Historia de dúas cidades, etc. Todas elas son grandes en varios sentidos, entre eles o da súa extensión. Pero esta característica respecto á duración do texto non cambiou moito coa chegada do século vinte. A montaña máxica, Contrapunto, A sangue frío, León o africano, A festa do chibo, e moitas outras, seguen sendo novelas que como mínimo cuadriplican en extensión a un guión cinematográfico común. A gran novela seguiu sendo longa, mentres a narración cinematográfica se consolidaba e establecía as súas características, entre elas a duración.

As películas de longametraxe adoitan durar entre noventa e cento cincuenta minutos. Dende os anos dourados do cine negro, onde as películas encontraron o seu lugar nos costumes do público e por tanto na industria cultural mundial, houbo, na miña opinión, unha lixeira tendencia a aumentar a súa duración, pero sen pasar certo límite, que non é imposto polas modas, senón por motivos máis ben obxectivos e que as afastan da extensión dunha gran novela. Esta diferenciación procede máis da forma de tragar a historia que da forma de cociñala. Aínda que a escritura dun guión cinematográfico prescinde de moitas descricións que a imaxe e o son farán innecesarias, adelgazando por tanto a duración do texto respecto a dun homólogo literario, a diferenza fundamental entre un texto e outro residirá nas veces que os comensais sentan para consumilo. Efectivamente, o guión cinematográfico, unha vez convertido en imaxes audiovisuais por unha longa alquimia, que agora non vén ao caso, está fabricado para ser consumido dunha vez. Sentamos, vemos a película e marchamos, como se estivésemos en calquera restaurante. Non obstante, a maioría da xente que coñezo precisa sentarse a ler unha morea de veces antes de conseguir rematar unha novela.

Todas estas evidencias levan a supoñer que a discrepancia entre novelas e longametraxes procede en gran parte da súa duración. Efectivamente, unha gran novela, unha novela longa, debería ser convertida nunha serie de televisión e non nunha longametraxe. Nese caso non habería discrepancias pola natureza serial do proceso de consumo de ambas. Tanto a novela como a serie están fabricadas para que o cliente sente varias veces antes de poder consumilas completamente, estendendo no tempo o pracer de tragar nelas. Pero aínda así, o problema volve xurdir en relación coa duración do produto. Unha novela, por longa que sexa, adoita ser finita, mentres que unha serie de televisión, se ten audiencia, tende a repetirse indefinidamente en paquetes de trece episodios, e non porque as xentes da televisión sufran algunha paranoia supersticiosa, senón porque un trimestre, a unidade na que se estruturan as grellas das cadeas, inclúe máis ou menos ese número de martes ou de domingos.
Cando nunha argumentación aparecen os números case sempre conectan o mundo das ideas con outro mundo máis empírico, máis aristotélico quizais, o mundo no que o diñeiro tende una ponte de prata para conectar a imaxinación do creador ca imaxinación do consumidor. Efectivamente, volvendo ao exemplo anterior, un pode ir convidado a un restaurante, pero alguén terá que pagar a conta. Os camareiros cobran, os cociñeiros tamén. A alquimia da que falamos antes converte a materia en alimento pero o proceso literario e audiovisual diverxen moito. Aínda que ata chegar as librerías unha novela pasa por moitas mans mediadoras, un escritor fabrica o seu artefacto facendo uso dun código máis ou menos universal dentro dunha comunidade lingüística e o lector non ten máis que reproducir o texto na súa imaxinación para reconstruílo. O creador audiovisual, en cambio, precisa de procesos de fabricación que implican a participación de moito máis persoal. A cociña é inmensa, a cocción dura meses. Na maioría dos casos a propia creación mestúrase entre tantas cabezas que resulta complexo determinar quen é o autor do artefacto. A insistencia en presentar os traballos cinematográficos como “unha película de” non é máis que unha consecuencia indirecta desta multiplicidade e da necesidade de producir baixo o paraugas dunha marca. En definitiva o diñeiro é un factor fundamental na fabricación dun produto audiovisual, mentres que na fabricación literaria resulta máis ben irrelevante. Chegados ao momento da distribución as diferenzas entre os dous xéneros son menores. Hoxe en día tanto no audiovisual como no mundo literario a industria tende a vender marcas. Pero para poder distribuír primeiro hai que fabricar e a tradución dunha novela en película pode atopar cun problema que a sabedoría popular expresou nun dito: o falar non ten cancelas.
Efectivamente a un escritor cústalle o mesmo escribir parella que multitude, bicicleta tanto como portaavións. Non ten ningún problema en utilizar a súa imaxinación para entrar ou saír, para ver desde lonxe ou para penetrar nos poros da pel dos seus protagonistas. A guerra nunha novela so produce bágoas nos ollos do lector, pero nunha película gasta litros de suor dos traballadores durante a rodaxe, e xa antes, provoca suores frías nas frontes dos produtores.
Cal é a consecuencia desta diferenza entre novelas e produtos audiovisuais? Ás veces a imposibilidade de reproducir mecanicamente no espazo o que a novela describe provoca unha transformación do mundo descrito. Tal transformación pode non obrar en contra da historia, pero isto só ocorre no mellor dos casos. Noutros, as situacións nas que se encontran os personaxes varían, de modo que a súa evolución ou a súa maneira de enfrontarse a elas perde lóxica, e o lector previo da obra literaria séntese defraudado. E non se pode esquecer o feito de que, ás veces, a elección dunha novela como base argumental para fabricar un produto audiovisual busca basicamente a translación de clientela. Polo tanto, a idea de defraudar aos lectores, será un problema de cara á propagación da popularidade do produto, e hoxe en día pouca xente proba unha comida a cegas. Sempre nos chega algo antes de nos sentar a comer.
Pero non todas as dificultades para transformar unha novela en produto audiovisual xorden por motivos económicos ou temporais. Hai outras discrepancias que están baseadas nas súas propias esencias. Como falamos antes, a literatura baséase nunha alquimia na que o lector reproduce o texto na súa imaxinación. O autor só achega as ideas, e como explicou hai moito tempo Platón, a idea dunha mesa inclúe a todas as mesas, da mesma forma, a idea dunha muller fermosa serve para que a imaxinación de cada cliente debuxe unha muller diferente seguindo as súas preferencias. O produto audiovisual, como o seu antepasado o teatro, converte parte dese traballo alquímico en traballo mecánico, asociando as ideas a obxectos físicos. Como é sabido, a mecánica é inimiga da poesía. Un pode imaxinar a Jean Valjean e poñerlle o rostro do seu pai, un pode imaxinar a Cosette cos trazos máis atractivos, sen necesidade de que teñan unha forma concreta. Aínda así seguirán sendo, na imaxinación do lector, unha idea que representa a perfección. Pero no momento en que o personaxe toma forma, sendo interpretado por un actor ou actriz concretos, a imaxinación queda limitada e parte da poesía desaparece para converterse en materia. Se un actor ou actriz non representa adecuadamente o personaxe na miña opinión, sentireime defraudado, e neste terreo volvemos a quedar encadeados aos gustos. Cada cabra ten as súas propias manías e non é tan doado contentalas a todas de vez, cando se pasa das palabras aos feitos.

Como consecuencia destas diferenzas de natureza entre a sucesión de conceptos dun texto e a sucesión de imaxes audiovisuais dunha película, e dado que os dous xéneros intentan contar a historia duns personaxes, destaca a facilidade que a novela ten para incluír discursos teóricos na historia e para internarse no pensamento dos personaxes. Iso permítelle ao escritor mergullar na psicoloxía do seu personaxe, recuperar recordos, describir os seus desexos máis profundos, sen deteriorar o ritmo narrativo. Na narración audiovisual, en cambio, e necesario caracterizar os personaxes principalmente polos seus actos, máis que por monólogos psicolóxicos. Ata aquí as discrepancias, pero se deixamos a academia e entramos no liceo descubrimos unha boa noticia. Aristóteles, que foi o primeiro en estudar sistematicamente as estruturas narrativas das que se nutre a literatura, non fai diferenzas entre Homero e Eurípides. Tanto lle ten falar na súa poética da Odisea como de Edipo rei para ilustrar conceptos como argumento, catarse, peripecia, ou recoñecemento. Se cadra, Aristóteles fai máis distingos entre comedias e traxedias, que entre poética literaria e poética dramática. Que consecuencia podemos sacar deste feito? Evidentemente que a materia da que están formadas as novelas e os textos dramáticos é única.
Se volvemos á industria cultural, que no fondo non deixa de ser unha enorme besta, e como calquera outro animal precisa forraxe, comprendemos que hai que fornecela dalgunha maneira. Desta breve argumentación dedúcese que o bicho pode comer literatura, faltaría máis, pero tamén se deduce que a súa inxestión, sen estar contraindicada, podería producir nalgúns casos dixestións pesadas.
Canto á opinión desta humilde cabra, penso que a mellor maneira de fornecer a industria cultural é dándolle un penso adecuado. Mal fariamos os escritores se escribimos as nosas novelas pensando na súa posible adaptación, porque un guión audiovisual está escrito pensando na cociña que levará antes de ser servido ao público e a novela ten que estar rematada en si mesma, soamente á espera do milagre que se produce durante a lectura na mente do comensal. Pero igualmente fariamos mal os directores e os produtores, se pretendemos converter en audiovisual un texto, soamente porque achega o valor engadido da súa clientela literaria, sen preocuparnos da súa idoneidade para a adaptación.
O que nos queda é a idea de que os cociñeiros son profesionais e poden facer diferentes pratos. Na miña opinión, se a industria prestase máis atención aos guións, se os pagase mellor, os mellores cociñeiros estarían encantados de traballar para ela. Creo que non se trata unicamente de utilizar a literatura como forraxe, senón de considerar esa forraxe como algo precioso e fundamental á hora de producir un produto. Se o gando come penso cheo de excrementos e restos doutros animais, sabemos que corremos o perigo certo de envelenar á poboación con produtos tóxicos. Ademais esa poboación, que é a nosa, desconfiará do produto propio e irá cear noutros restaurantes. En definitiva, creo que non só debemos considerar a literatura como fornecedora da industria audiovisual, senón os escritores e o proceso de escrita como pezas fundamentais na fabricación de calquera produto audiovisual.
Evidentemente non é o mesmo escribir unha novela que escribir un guión de cine ou televisión, pero tanto para facer unha cousa como para facer a outra hai que traballar cos mesmos elementos: trátase de estruturar información sobre persoas que viven certas peripecias e que as enfrontan dunha determinada maneira en función das súas circunstancias persoais e da súa cultura.
Ademais, tanto a industria cultural en xeral como a literatura en particular, teñen un mesmo obxectivo: reflectir a vida da colectividade á que representan e da que se nutren.
Polo tanto, se traballan con elementos comúns e perseguen obxectivos comúns parece absurdo que as vías de relación profesional e vital dos individuos que forman estes colectivos non se relacionen dun xeito fluído e multilateral, independentemente de quen dea forraxe a quen.

Héctor Carré. Naceu na Coruña no ano 1960. Despois de abandonar os seus estudios de arquitectura trasládase a Madrid no ano 1981. Obtén o título de director de fotografía no Taller de Artes Imaginarias (TAI) e comeza traballar como axudante de dirección en diversas películas cos mellores directores españois, entre as que destacan P. Olea (El maestro de esgrima), M. Camus (La forja de un rebelde), J. Chávarri (Las cosas del querer, Yo soy el que tu buscas, El río de oro), Imanol Uribe (La luna negra) e tamén internacionais, como Terry Guillian (The adventures of the Baron of Munchausen) e Steven Spielberg (Indiana Jones and the last crusade).

Despois de escribir e dirixir dúas curtametraxes premiados en diversos festivais, escribe e dirixe Dáme Lume (1995), pola que foi nomeado como mellor director novel nos premios Goya, Dáme algo (1998) gañadora dos premios ao mellor director e mellor actor no festival Internacional de Porto 1998 e a Promesa (2004) gañando varios premios pola interpretación da súa protagonista en festivais internacionais de Miami, e Bruxelas ademais de ser seleccionada noutra ducia de festivais internacionais.

Desde o ano 2001 reside na Coruña onde tamén traballa en publicidade e como guionista para a Televisión (Libro de familia, Matalobos) e cine (O neno de Barro) traballo co que gaña o Premio Mestre Mateo ao mellor guión do audiovisual galego de 2005.

É finalista do 17º certame Manuel Murguía de narracións breves co texto A serpe de Auschwitz. No ano 2007 publica con edicións Xerais a novela Diario do impostor. No ano 2010 gaña o premio internacional de teatro “Agustín Gonzalez” ca obra Las palabras grandes, seleccionada entre máis de cento cincuenta obras procedentes España, Argentina, Méjico, Uruguay, Colombia e Chile. No 2010 tamén participa como poñente no congreso galeusca onde reflexiona sobre a relación entre literatura e cine. En maio de 2011 comeza a rodaxe da súa cuarta longametraxe cinematográfica Personal Movie. No mes de xuño gaña o premio Xerais de Literatura xuvenil 2011 cunha novela titulada Febre, que sae á venda no mes de setembro de 2011.

O CORRECTOR CORRIXIDO OU ONDE RADICA A CORRECCIÓN LINGÜÍSTICA DUN TEXTO: POR ANA BOULLÓN

2011-10-05T11:55:00.004+02:00

Ultimamente unha tradución miña (de Resurrección, de Lea Tobery, publicada por Xerais, 2011) foi obxecto de dúas críticas lingüísticas (pódense ver aquí e aquí). Recoñezo que me sorprendeu a súa ferocidade ("esta obra é recomendable nos cursos de galego dos Celgas ou dos institutos para localizar, coa axuda dun profesor experto, certos erros lingüísticos moi reiterados que cómpre evitar", "na liña do mellor castelán de Madrid ou do castelgalego que nos invade", "exemplo de desleixo e falta de interese"), pero non foi ata ler as palabras do crítico Armando Requeixo, onde coas mellores intencións suxería varias explicacións para xustifica-la presunta desfeita da miña tradución, cando me decidín escribir publicamente sobre o asunto. Suxeriríalle ó amigo Armando outra posible hipótese: ¿son realmente cabais eses xuízos? Porque, realmente, o asunto de fondo suscita unha cuestión ben interesante e que afecta a tódolos produtores lingüísticos: ¿onde radica a corrección lingüística dun texto?

Consideracións lingüísticas: os límites da norma

Unha das prácticas das aulas de lingua galega consiste en facer comentarios lingüísticos de textos literarios co propósito de pór de manifesto o diferente calibre das desviacións lingüísticas con respecto á norma. En primeiro lugar, quizais cumpra recordar que a nosa norma lingüística se basea nunha prescrición ortográfica e morfolóxica. Posiblemente polo seu carácter non finito ou máis lábil, respectivamente, o corpus léxico e a descrición sintáctica quedaron fóra dela. De maneira que non se pode xulgar coa mesma contundencia aqueles aspectos que responden a distintos niveis de análise lingüística. As secuencias lingüísticas que se presentan de aquí en diante para exemplificar estas cuestións proceden en case tódolos casos das críticas vertidas na recensión citada.

No terreo do léxico, case tódolos dicionarios da lingua galega se basean no VOLGa (o Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega, realizado no Instituto da Lingua Galega e sancionado pola RAG), unha obra de dimensións considerables (contén ó redor de 50.000 entradas). Malia este extenso número, trátase dunha obra que nunca poderá estar completa, pois o corpus léxico vai aumentando a medida que a lingua se vai adaptando ás novas realidades lingüísticas. Ademais, sempre hai palabras que teñen existencia dialectal e aínda non están recollidas nos repertorios, razón pola cal non aparecen tampouco no VOLGa. Tal é o caso, por exemplo, de estrícula ‘mariola’ ou focha ‘trola, embuste’ (e o seu derivado fochón ‘mentireiro’), palabras restrinxidas á área do Barbanza e que non teñen presenza nos dicionarios nin nos corpora léxicos (como se pode ver no Dicionario de dicionarios –DdD-, e mais no Tesouro lexicográfico da lingua galega, TILGa). Unha maneira de conseguir que estas palabras non se perdan é incluílas na literatura. É un xeito de arrequece-lo léxico do que botan man moitos dos nosos escritores, non só os que non podían partir dunha norma léxica (por escribiren antes do último decenio do século pasado), senón tamén hoxe en día: tal fai, por exemplo, Méndez Ferrín, ou, por citar un autor dunha xeración máis nova, Anxo Angueira. Ámbolos dous comparten, amais da súa dedicación á literatura, unha sólida formación lingüística.

Por outro lado, hai palabras de determinados campos léxicos que non se documentaban na lingua galega pois, por causa da situación sociolingüística, o seu espazo fora ocupado por castelanismos. En tales casos débense habilitar novas formas, inexistentes ata o momento; e iso faise mediante diversos procedementos: tómase o termo portugués (como orzamento), créase unha nova forma (como beirarrúa), recupéranse formas medievais (concello) ou habilítanse formas dialectais (avinza). No caso do castelanismo peluquería (port. cabeleireiro, fr. coiffure, cat. perruqueria) houbo a proposta perruquería (no Dicionario de dúbidas de Fernández Salgado, en Galaxia), creado sobre perruca ‘pelo postizo’, que segue o modelo da forma catalá. Ten a vantaxe de ser uniforme coas outras formas da familia léxica (perruca, perrera, da que falaremos máis adiante). Agora ben, tense proposto tamén o composto salón de peiteado (no Dicionario castelán-galego da RAG), que ten ó seu favor o feito de ser transparente, e en contra o de ser un sintagma complexo. Calquera das dúas propostas son plausibles, e ante a ausencia dun organismo que planifique e difunda de forma efectiva as novidades terminolóxicas, non é sorprendente que concorran máis dunha solución nos usos reais. Seguramente será perrera (cast. flequillo), un dos casos controvertidos en canto ó seu uso. Nos textos literarios só aparece usada por Cunqueiro (véxase o TILGa), se ben é unha palabra con bastante vitalidade dialectal, como se pode ver no DdD. A súa ausencia dos dicionarios ten que ver, seguramente, co seu parecido coa palabra homófona do castelán e pola terminación en –era que a fan sospeitosa de castelanismo. Sería un castelanismo sorprendente, desde logo, porque ten un significado totalmente diferente. Aquí, descartada a opción de recorrer ó portugués (pois a adaptación de franjas daría lugar a unha voz semanticamente equívoca), preferimos optar por unha forma viva.

En relación co léxico está a cuestión da fraseoloxía, que ten a dificultade engadida de tratarse de expresións que pertencen ó plano máis coloquial da lingua, e por tanto moitas veces nin aparecen nos dicionarios. No caso da nosa lingua, témo-la dificultade engadida de que en ocasións hai interferencias do castelán. Pero moitas veces non podemos estar seguros de se unha expresións fraseolóxica é ou non un castelanismo, porque o calco é moi común no terreo da fraseoloxía, como se pode ver no cast. a paso de tortuga, port. a passo de tartaruga, fr. à pas de tortue, it. a passi di tartaruga, que ten como equivalente en galego a paso de boi. ¿Poderiamos rexeitar en galego a paso de tartaruga como castelanismo? Aínda que teñamos unha forma ‘autóctona’, parece discutible rexeitar unha fórmula que existe en tódalas linguas da nosa contorna. Así o expresaba en 1991 Ernesto González Seoane (nos Cadernos de Lingua), advertindo ante o perigo de emitir xuízos categóricos nesta cuestión, bastante espiñenta. Pode ser, por tanto, un pouco atrevido anatematizar a expresión a escuras, porque, se ben é certo que ás escuras é forma de uso xeral e está recollida nos dicionarios, a primeira, segundo se pode ver no TILGa, foi empregada desde 1846 por escritores como Lamas Carvajal, Rosalía de Castro, Ramón Cabanillas, Aquilino Iglesia Alvariño, Vicente Risco, Uxío Novoneyra ou Manuel Rivas,

Na sintaxe cómpre ter aínda máis precaución. As gramáticas adoitan dar descricións sobre a orde canónica ou non marcada das palabras. Así, con respecto á posición dos pronomes átonos, describen que o usual é a posición proclítica en condicións sintácticas de suxeito + verbo + pronome átono, de maneira que se debe dicir eu seino, e non eu o sei. Pero hai condicións pragmáticas, non sintácticas, que poden facer variar esta posición, referidas á estrutura informativa da oración. Sen ir máis lonxe, hai un traballo de Xosé Xove que se titula precisamente así: "Sobre a posición do pronome persoal átono en galego: 'eu o sei' e 'eu seino'". Por outro lado, hai determinados cuantificadores e identificadores que determinan unha posición diferente, como se explicita, por exemplo, na Gramática de Galaxia asinada por este mesmo autor e por Rosario Álvarez; así, no caso dos numerais cardinais precedidos por artigo a posición habitual é que o suxeito vaia detrás: “levárono á forza tres homes”, fronte á marcada “tres homes o levaron”, construción semellante a “as catro se botaron enriba miña”, ou “entre os dous paramédicos me subiron a unha padiola”.

O uso dos pronomes che e te é outra cuestión que, polo que se ve, pode resultar controvertida. Novamente a descrición gramatical é meridiana: te é complemento directo e che, indirecto. Pero, como adoito, a realidade é máis complexa do que aparenta esa distribución simplista e, como se di na devandita Gramática, “a liña divisoria entre dat. e acu. non sempre é nidia”. Só me vou referir aquí a un caso particular que aparece na tradución. Nalgúns verbos, a elección entre acusativo e dativo comporta diferenza de significado. Desde a Gramática de Galaxia de 1986 está descrito o uso co verbo querer: “Cando significa ‘desexar, querer posuír’ (lat. volo), leva un acusativo complemento directo que se refire a cousas ou a persoas cousificadas …; mais cando significa ‘amar, ter afecto a algo ou a alguén’ (lat. amo) constrúese con dativo e con preposición se o complemento é nominal”. Este uso pode non ser xeral en toda a poboación que distingue entre te/che (acusativo/dativo), pero é a miña opción, por ser correcto e por se-lo que máis se asemella ó meu uso persoal.

Por outro lado, é ben sabido que outra razón da alteración desa distribución canónica é dialectal: nunha pequena zona de Galicia utilízase o pronome che como complemento directo, o que leva o nome de cheísmo (véxase o mapa 153 do volume II do Atlas Lingüístico Galego). É un dialectalismo inaceptable no estándar, no que eu incorrín, mea culpa, en “Boteiche moito de menos”. Absólvame o crítico do pecado orixinal de nacer na Pobra do Caramiñal, pois fago o firme propósito de emendalo nas sucesivas edicións do libro (non o lugar do meu nacemento, senón ese uso dialectal de che). En calquera caso, esta desviación do estándar non é a práctica xeral no libro, e, desde logo, non se pode achacar á influencia do castelán.

Un tópico máis dos que adoitamos describir na aula é o complemento directo con preposición a. Sabido é que en galego o complemento directo non pode levar preposición cando ten o trazo /– humano/, de maneira que a única construción correcta é vin o can, por caso. Agora ben, se o complemento directo presenta o trazo /+ humano/, pode levar preposición para evita-la ambigüidade entre o suxeito e o complemento directo, e aínda máis no caso do verbo chamar, dado que o suxeito adoita estar situado despois do verbo: en chamou o amigo da túa profesora, a primeira interpretación é considerar “o amigo” como suxeito; a única maneira de entender que é o CD é con preposición: chamou ó amigo da túa profesora. Estas son precisamente as construcións que se refiren: chamou á policía (páx. 243), chamar ás enfermeiras (páx. 69). Aquí sería interesante subliñar que en galego existen moitas construcións que rexen preposición distinta, e por tanto non se poden considerar como complementos directos: mirar para, buscar por, chamar por, tirar con… O que si se podería considerar un castelanismo indirecto sería utilizar sempre as construcións paralelas ó castelán.

Outra cuestións interesante é o das chamadas reflexivas indirectas. Creo que tódolos docentes en lingua galega estamos afeitos a advertir sobre estas estruturas, que na súa maior parte son calcos do castelán: non se pode dicir *o home lavouse as mans ou *fíxose un traxe novo porque o pronome non pode aparecer como índice dun complemento indirecto referencialmente idéntico ó suxeito. En galego interprétase esa identidade por defecto: se non aparece pronome, o destinatario coincide co suxeito; se non é así, o pronome debe aparecer (lavoulle as mans, fíxonos un traxe). Pero hai algúns contextos en que, por factores pragmáticos, se non aparece o clítico reflexivo marcando a identidade referencial do destinatario co suxeito, entenderíase que ese destinatario é outro distinto daquel; véxase en o médico diagnosticouse unha hepatite (a si mesmo), o xastre fíxose un traxe novo para a voda do fillo. Nestes casos, a presenza de se índice de complemento indirecto xustifícase, a título de excepción, pola necesidade de marcar de xeito inequívoco que o destinatario é o mesmo có axente. Non son palabras nin exemplos meus, senón de Francisco Cidrás nun artigo publicado xa en 1991. Son construcións paralelas a inxecteime a insulina, citada na devandita recensión. Outro dos casos que o crítico condena, mireime para a man, non ten nada que ver co anterior, porque para a man non é, obviamente, un complemento directo e, por tanto, non hai ningunha obxección sintáctica á hora de emprega-lo pronome.

Estas mostras dan fe abonda de que a lingua non pode ser medida a partir de esquemas ríxidos, senón que cómpre coñecer moi ben os feitos e os condicionantes lingüísticos antes de desbotar como incorrectas construcións que están xustificadas polos seus condicionamentos sintácticos ou pragmáticos.

En definitiva, a valoración lingüística dunha obra non se pode facer a partir da aplicación restritiva dun molde lingüístico, sexa léxico, morfosintáctico ou doutra índole. Que unha palabra non apareza no VOLGa, ou unha construción non estea descrita nos usos canónicos máis usuais, ou se use unha construción dialectal, non abonda para facer unha avaliación destrutiva da calidade lingüística dunha obra. E con isto non quero xustificar ningún tipo de relativismo lingüístico, o “todo vale”. Paréceme que todos aqueles que participamos na elaboración de produtos lingüísticos (sexan obras literarias, traducións ou traballos científicos) estamos implicados na normalización da lingua galega e, por tanto, coñecémo-la importancia fundamental que ten a existencia dun estándar. Por iso mesmo, a todos nos é bo coñece-las posibles deficiencias lingüísticas que as nosas obras poidan presentar, pois ninguén está libre de erros; nese sentido, hai persoas que debían dedicarse profesionalmente a correctores para editoriais, pois teñen moita habilidade para detectar tódalas desviacións da norma, pero isto non significa automaticamente que a teñan tamén para avalialas. Para decidir se unha obra é valiosa desde o punto de vista lingüístico ou non hai que ter en conta, ademais, outros aspectos, entre os que se poden mencionar a riqueza e variedade léxica (o que inclúe a fraseoloxía), a adecuación ó rexistro ou o uso de recursos sintácticos propios (por caso, o dos infinitivos conxugados, ou determinados réximes verbais e perífrases).

Aspectos específicos de tradución

No caso das traducións, a lingua está obviamente condicionada polo orixinal, aínda que sempre hai unha certa marxe de creatividade. Gustaríame comentar algúns dos aspectos concretos que requiriron un especial esforzo e que si esperaría ver comentados desde o punto de vista lingüístico. En Resurrección resultoume especialmente complicado reproduci-lo discurso dos adolescentes de xeito que resultase natural e crible, dado o grao de interferencias do castelán na lingua real. Podo citar tamén a tradución dun poema de Emily Dickinson que se encontra inserido na novela e que en certa maneira forma parte da trama. A linguaxe da poeta norteamericana, malia a súa aparente sinxeleza (ausencia de rima e de metro), está inzado de dificultades, porque se adoita axustar a un modelo rítmico moi preciso (o dos himnos relixiosos), ten un peculiarísimo sistema de puntuación (apenas só usa guións), e o uso das palabras está moi coidadosamente seleccionado, abundando na plurisignificación e nas múltiples interpretacións.

Existe outro aspecto que pode resultar discutible nas traducións: é o grao de intervención do tradutor no texto orixinal. Álvaro Cunqueiro utilizaba o termo anosar para referirse á apropiación por parte do galego das palabras estranxeiras:

“Son donos de Elsinor, e reinan dende fai moitos séculos en Dinamarca, nos días dista peza , uns que chaman os Hardrada, apelido que se anosa decindo «pelo roxo»” (d’O incerto señor don Hamlet).

Este neoloxismo veuse utilizando para referirse ás traducións para o galego, indicando de forma transparente que ó traducir ‘anosamos’ a literatura foránea. Hai moitos procedementos, e variados, para conseguir isto. Eu utilicei unha licenza neste libro: introducín un verso de Bernardino Graña no texto que evidentemente non existía no orixinal. Hai un momento en que a protagonista se interroga, desesperada por non conseguir atopar a quen ela cre que é o amor da súa vida, doente de saudade. É daquela cando está inserido ese verso: “¿Como hei vivir mañá sen a luz súa?”. Non é habitual que os tradutores teñan a posibilidade de consultar este tipo de intervencións cos seus autores, pero eu si puiden facelo e obte-la súa aprobación (de moi bo grao, por certo), o cal, ó meu xuízo, lexitima esta licenza.

Ben, velaquí algunhas das cuestións, para o meu ver importantes, que cómpre ter en conta á hora de valorar un texto desde o punto de vista lingüístico. Ningunha delas foron comentadas, nin o devandito exemplo de intertextualidade detectado. De todas formas, como unha das conclusións de todo isto, considero estimulante que se preste atención ás características lingüísticas dos textos, pois así todos aprendemos e significa que a calidade lingüística importa. Pero débese facer partindo non desde a descualificación groseira, que desalenta os usuarios, senón desde unha óptica construtiva que realmente axude a ir formando entre todos un modelo lingüístico depurado, enxebre e enriquecedor.

Resurrección: apuntamento sobre a novela

Por último, quero tamén facer un comentario sobre a cualificación literaria feita a esta novela. É obvio que disinto con estes críticos, pois non traduciría unha obra que non apreciase desde ese punto de vista, pero non se trata aquí de defendela diante de valoracións que poden ser máis ou menos subxectivas (non sei, por exemplo, por que son reprochables os “capítulos curtos ateigados de acción”). O que si quero é rebater un argumento dado: “esta tradución nada lle engade a nosa literatura”. Ó dicir que “só lle vexo o mérito de que poida atraer cara á lectura os rapaces e rapazas que seguen estas series de televisión” (o que, por outro lado, non me parece pouco mérito), albíscase un certo prexuízo contra a literatura chamada para adolescentes. Penso que neste tipo de valoracións agóchase un certo compoñente elitista que, desde logo, está moi lonxe da nosa tradición. Xa a primeiros do século XX os homes de Nós e das Irmandades da Fala eran conscientes da necesidade de que o galego escrito entrase en tódolos fogares de Galicia. De aí as coleccións Céltiga e Lar, que naceron cunha pretensión fundamentalmente divulgativa, sen renunciar, naturalmente, á calidade literaria. Dicir que as editoriais entenden o seu labor "tamén como un proceso produtivo sometido aos ditados do mercado" significa, entre outras cousas, ignorar un sector da poboación importante, que quizais é refractario ó consumo do galego escrito precisamente por non atopar produtos que o satisfagan. A nosa literatura necesita todo tipo de oferta, chegar a toda a xente, estar presente na sociedade e ser plural coma ela. Posiblemente a consideración de que esta é unha novela destinada ó consumo feminino motiva eses comentarios despectivos.

Pero, aínda que haxa persoas que poidan pensar que esta novela é un produto deseñado para un nicho de mercado (como se iso, por outra parte, tivese necesariamente repercusión negativa na calidade literaria dunha obra), nela hai algo máis: nárrase o descubrimento persoal dunha adolescente a partir dun problema físico, un episodio de morte aparente, o que antes se chamaba catalepsia. Tódalas cousas supostamente paranormais que vai atopando no seu camiño vana levando cara ó encontro consigo mesma, se ben é certo que nunha lectura superficial se poida quedar na literalidade dos sucesos. O seu mundo, aínda que se desenvolva nos Estados Unidos, é o mesmo mundo urbano das nosas adolescentes: a globalización significa tamén iso, que calquera persoa nova se pode recoñecer nos modos de vida doutra que vive a miles de quilómetros. Gústenos ou non, é así. E a literatura galega (ou a literatura en galego) ten que recoller naturalmente esta realidade, como o fan todas. Afirmar que "estes produtos importados ... nada achegan á nosa cultura. Son o que é o parvo Haloween [sic] ao noso Entroido ou Samaín" é un pouco absurdo: pór en valor as nosas tradicións propias non significa despreza-las alleas; e, de feito, é posible que a reivindicación do Samaín nos últimos tempos sexa consecuencia da invasión do Halloween (así correctamente escrito) por parte da imaxinería estadounidense, tradición coa que, en última instancia, comparte orixe.

E agora si, o consello derradeiro ós críticos: hai algo que se chama spoiler e que se aplica normalmente ó cine, pero que tamén se debe ter en conta na literatura. Un bo crítico debe poder facer ben o seu labor sen anticiparlle a un posible lector o que vai acontecer na novela –cousa que, lamentablemente, fai o autor dunha das recensións-, aínda que o seu propósito sexa desalentalo desde o principio á fin para que non o faga.

Ana Isabel Boullón Agrelo. Profesora na Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela, a súa investigación céntrase nos ámbitos da onomástica (especialmente a antroponimia), a edición de textos e a lexicografía. Ten participado en numerosos congresos internacionais, dalgúns dos cales formou parte do comité organizador e científico e publicou as actas respectivas. Tamén ten publicacións en volumes colectivos e en revistas de investigación (como Onoma, Verba, Revista Galega de Filoloxía, Cadernos de Lingua, Onomastica Canadiana e outras). Como tradutora, amais de traballar en textos técnicos, ten feito traducións literarias do inglés, do castelán e do catalán.

ENTREVISTA A AGUSTíN FERNÁNDEZ PAZ

2011-09-30T09:56:00.007+02:00

Deixamos aquí o link á entrevista en R5 que lle fixeron o pasado 26 de setembro ao noso querido Agustín Fernández Paz.
Fala sobre a súa experiencia como docente, sobre a súa intención de mudar o mundo a través da educación, sobre o oficio de escritor, a paixón de crear...

É un luxo escoitalo:

http://www.rtve.es/alacarta/audios/entrevista-en-r5/entrevista-r5-agustin-fernandez-paz-compromiso-lengua/1206944

A ARTE DE ILUSTRAR LIBROS: POR XAVIER QUEIPO

2011-09-23T14:35:00.002+02:00

A miña experiencia como lector
Engaiolar, atraer, entusiasmar, asombrar, abraiar, pasmar son verbas que veñen á mente cando lembro aquelas coleccións da miña nenez (colección Historias, de Editorial Molino) que ofrecían a posibilidade dunha lectura dupla. Por unha banda estaba o texto completo, que contaba a historia de principio a fin. Mergulladas no texto, en paralelo, aparecían convenientemente espaciadas as viñetas que dialogaban a acción do texto e que o facían máis atractivo para unha primeira lectura infantil. Eu seguía a técnica de ler primeiro as viñetas e logo, se estas me engaiolaban, lía o texto completo. Co paso do tempo (ese bendito costume da relectura) regresei moitas veces a aquelas historias, e fíxeno con certeza porque as ilustracións, que actuaron no seu día como engado, como isco ensartado nun amocelo, me prenderon xa para sempre.

Máis adiante, xa mozo, comecei a mercar libros en galego onde Luís Seoane e outros ilustradores destilaban pingas da súa arte no deseño de ilustracións para textos literarios. Eran traballos sinxelos, coido eu, mais marcaban diferencias, que permitían soñar a historia dun xeito distinto.

Así e todo, os casos citados entendían a ilustración como un complemento ó texto, como algo suxerinte de vez, mais totalmente ao servizo do texto. Esto está ben (se permiten a ortodoxia) para as portadas dos libros, que deberían actuar como reclamo para que o lector potencial bote man do libro nos andeis ou nas mesas das librerías e para lle dar unha orientación —mesmo abstracta— sobre de que vai o texto. Para os textos ilustrados (se permiten a heterodoxia) eu quixera que texto e ilustración constituisen versións distintas dunha mesma historia de xeito que non houbese ningunha manifestación artística que se vise limitada vicariamente pola outra. Nin que a ilustración estivese ó servicio do texto, nin viceversa.

A miña experiencia como autor
Funme acostumando así, ao longo dos anos, a que os libros (os que me gustaban) tivesen algún tipo de ilustración. Collín un gusto especial pola asociación entre ambas as dúas artes —ilustración e escrita— e sempre que puiden incluín deseños gráficos nos meus libros. Chamei polos meus amigos Fausto Isorna, Ce Tomé e Euxio Noceda que fabricaron as súas colaxes, respectivamente, para Contornos, Mundiños e Manual de Instruccións. A seguir, Maite Ramos e José Cisneros, aportaron os seus deseños fantásticos en O espello e o dragón e A illa dos cangrexos violinistas, repectivamente.

O sentido que eu lle dou a ilustración de textos literarios, é o de paralelismo. Non se trata de que o ilustrador “ilumine” o texto con deseños explicativos (iso queda moi ben para os libros técnicos, onde unha imaxe pode axudar —e mesmo debe facelo— á comprensión do texto), senón de que con base no texto constrúa unha versión da historia desde a súa aproximación artística.

Esta é a xeneralidade, mais nin sempre ten que ser esta a técnica seguida. Como todas as regras engrandécese polas excepcións (e engrandécese máis se a norma é revisábel). Ás veces o texto precisará de gráficos, mapas, fotografías, deseños, etc, que actúen como complemento necesario do texto literario. Este é o caso dos libros de viaxes e de aventuras, que sempre causaron en min unha fonda atracción. Un día fíxen aínda esta pregunta (de cando en vez está ben facerse preguntas a un mesmo, a xeito de autoanálise): pódese entender un libro de viaxes sen un complemento gráfico? Non para o meu gusto. Un libro de viaxes ou de aventuras gaña moito cuns bos mapas que nos sitúen no lugar onde acontecen os feitos que se relatan. Os mapas non teñen que ser necesariamente precisos e, moitas veces, nin tan sequera teñen que corresponder coa realidade do mundo, senón recrear a realidade do que se conta, para que o lector continúe soñando en paralelo. Sufrín moito (e sentín nas miñas carnes a febleza que os máis dos escritores temos diante do negocio editorial) cando as dúas novelas de aventuras que escribín nos anos 90 (Malaria sentimental e O Paso do Noroeste) non puideron levar uns mapas que situasen aos lectores, que explicasen as rutas, que lles abrisen as portas a mundos novos. Os máis puristas (o mundo está cheo de clasistas de todo tipo e condición) diranme que para iso están os atlas, pero eu podereilles contestar que abrir un atlas (sempre foron os meus libros favoritos) e busca-la localización de Pomoutú ou das illas Gilbert non é o mesmo que ter nas mans En los mares del Sur de Stevenson e consultar cada pouco o mapa que leva anexado. Xa non digamos as xeografías de pura ficción como as de Tolkien, onde o mapa é unha necesidade para entende-lo texto. Como corolario desta pequena disertación podería dicir que nunha sociedade como a que vivimos, onde a lectura non é atractiva en si mesma para capas cada vez máis numerosas da poboación (nadas na cultura da imaxe), a mestura de ilustración e texto podería sen un alicerce, un estímulo para facer atractivos algúns libros (os meus, entre eles; por qué non tirar pedras contra o propio tellado se é o único xeito de facer barullo?) que doutro xeito resultan un punto menos engaiolantes.

Xavier Queipo (Compostela, 1957). Dende 1990 escribe e publica regularmente en galego É autor, entre outros libros, de: Ártico e outros mares (narrativa breve, 1990); Ringside (contos, 1993), O paso do Noroeste (novela, 1996); Malaria sentimental (novela, 1999); Papaventos (novela, 2001); O ladrón de esperma (contos, 2001); Os ciclos do bambú (contos, 2003); Glosarios (poesía, 2004); O espello e o dragón (literatura infantil, 2005), Dragona (novela, 2007); Caderno da Revolución Cultural (crónicas radiofónicas, 2007); Saladina (novela, 2007); Felices e diferentes (crónicas radiofónicas, 2009); A illa dos cangrexos violinistas (literatura infantil, 2009); Cartas marcadas (ensaio, 2010); Ártico 2.0 (narrativa breve, 2011); e Extramunde (novela, 2011). Membro do Dichterscollectif van Brussel dende 2007. Recibiu varios premios en Galicia e o Premio da Crítica española en 1991. Ten participado en numerosos libros coletivos e antoloxías, traducido do francés ao galego a Amin Maalouf e Hervé Guivert, e do inglés a Conrad e Joyce.

ENLACE AO BOLETÍN DO OBSERVATORIO DA LECTURA E O LIBRO

2011-09-22T10:20:00.003+02:00

O Observatorio da Lectura e o Libro é un organismo adscrito ao Ministerio de Cultura a través da Dirección Xeral do Libro, Arquivos e Bibliotecas, que nace co propósito de analizar permanentemente a situación do libro, a lectura e as bibliotecas no seu conxunto.
De xeito periódico publican un completísimo boletín dixital. Na súa sétima edición, o Boletín recolle os últimos datos do sector editorial e hábitos lectores en España, así como importantes acontecementos entre os que, a chegada de Amazon.es, ocupa un lugar destacado.

De agora en diante, iremos colgando estes boletíns no noso apartado de Ligazóns, que podedes atopar á dereita das vosas pantallas.
Estamos seguros de que está información será do voso interese.

A LITERATURA INFANTIL MODERNA EN EÚSCARO

2011-09-21T10:59:00.004+02:00

Un estudo repasa as claves e retos da literatura infantil moderna en eúscaro.
O volume, editado pola UPV, analiza a obra dos autores máis relevantes desde os anos 80 ata a actualidade.

A obra aborda títulos e escritores, xunto a temáticas e correntes, o teatro, a poesía... No terreo dos datos analiza o sistema literario que naceu na década dos 90, a situación do mercado, a redución das tiradas.

Unha ampla análise, en definitiva, do papel da LIX no panorama literario vasco.
Podes ler o artigo completo premendo aquí.

FINALISTAS DO PREMIO FREI MARTÍN SARMIENTO

2011-09-20T10:34:00.004+02:00

Velaquí o listado dos finalistas da VIII EDICIÓN DO PREMIO FREI MARTÍN SARMIENTO.
Este é un premio moi especial, porque son os escolares de Galicia quen deciden os premiados en cada categoría.

Desexámoslle moita sorte a todos e todas as finalistas.

1ª CATEGORÍA (1º e 2º de EP):
 CARREIRO, ABRAHAM, As espiñas do porco espiño, Ed. A nosa terra.
 CORLEONE, MARÍA, María, Ed. Everest.
 VÁZQUEZ FREIRE, MIGUEL, Xurxiño quere ser…, Baía Edicións

2ª CATEGORÍA (3º e 4º de EP):
 LÓPEZ GÓMEZ, CARLOS, A peripecia de Roi, Ed. Edelvives.
 YÁNEZ CASAL, ANTONIO, Xoa, Ed. Xerais.
 PINTO & CHINTO, Contos para nenos que dormen deseguida, Ed. Kalandraka.

3ª CATEGORÍA (5º e 6º de EP):
 GONZALEZ COSTA, TERESA, A filla do ladrón de bicicletas. Ed. Xerais.
 VILA SEXTO, LETICIA, Os tratantes de papagaios, Ed. Galaxia
 DARRIBA, MANUEL, Brais e os demais, Ed. Galaxia.

4ª CATEGORÍA (1º e 2º de ESO):
 GALLEGO, ELENA, Dragal Ed. Xerais.
 MACEIRAS, ANDREA, Violeta Tamurana, Baía Edicións
 FERNANDEZ NAVAL, FRANCISCO, Suso Espada “Nota Roja” Ed. Everest.

5ª CATEGORÍA (3º e 4º de ESO e Bacharelato):
 NÚÑEZ SINGALA, MANUEL, Menú de enganos, Ed. Galaxia.
 MARCOS CALVEIRO, Settecento, Ed. Xerais.
 CASTRO, FRANCISCO, O segredo de Marco Polo, Ed. Galaxia

6ª CATEGORÍA ( ADULTOS):
 ALONSO, XULIA, Futuro imperfecto, Ed. Galaxia.
 PORTAS MANUEL, Denso recendo a salgado, Ed. Xerais.
 REIGOSA, CARLOS, A lei das animas, Ed. Galaxia.

MEMORIA DUNHA MULLER PEGADA A UN LIBRO: POR MARTA DACOSTA

2011-09-14T12:32:00.002+02:00

Di unha curmá de meu que son unha muller pegada a un libro. Si, como tantas outras mulleres e homes que teñen na lectura un dos seus praceres predilectos. Cando isto sucede, os libros convértense en chanzos da memoria e os textos ilumínanse cos sucesos da vida propia, lente a través da cal ler e interpretar.

A Gramática elemental del gallego común, de Carvalho Calero, foi a obra que me introduciu á escrita literaria. Na cociña da miña primeira casa, sentada contra a porta e mirando cara a aquela ventá pola que cantaba de cativa, escribín a primeira obra literaria. Cantos anos tiña? Oito ou menos, seguro, aínda que se lle preguntan á miña nai vai dicir que tiña seis, ou así. Todo comezou porque descubrín na Gramática de Carvalho palabras que non coñecía, entre elas “coco”, na súa acepción de verme, usada por Carvalho para exemplificar a diferencia de abertura vocálica, fechada nesta acepción, fronte ao timbre aberto da palabra homógrafa que significa “xestos”. Con este pretexto naceu unha obriña de teatro na que rifaban o cura e mais a criada porque os “cocos” comeran o queixo.

Tres anos despois, A illa do tesouro, de Stevenson, foi o primeiro premio literario. Como calcular a importancia deste feito para unha nena que se viu transplantada a un centro escolar en que todo lle era alleo? Un día, a mestra, unha monxa, felicitoume polo meu texto, logo veu o certame literario, subirme ao escenario, recoller o premio. Foi o libro que máis veces lin na miña vida, porque me gustaba, se cadra porque inconscientemente significaba o camiño cara á confianza en min mesma.

Neses anos o salón da miña casa adornouse cunha desas coleccións encadernadas en pel, un andel de libros de cor granate idénticos na altura. Eran case tan intocábeis como o resto do salón, cousas de pobres aos que tanto lles custa amoblar a casa que converten en obxecto sagrado un simple sofá. Coincidiu que no fondo do armario do corredor apareceron os libros do meu pai. Estaban nalgunha caixa ou nalgunha bolsa, todos encadernados en papel de estraza azul, algúns deles roídos dos ratos. Tiña tempo, saqueinos, desencardeneinos e limpeinos. E apareceu o mundo.

Eran todos primeiras e segundas edicións de Galaxia, libros comprados a principios da década de 1960, antes de nacer eu. Seica había máis, mais quedaran no centro cultural da parroquia en que nacera meu pai, e á nosa casa do centro de Vigo só chegara unha ducia, ou menos. Algúns linos veces e veces durante a adolescencia, outros agardaron a máis tarde. Aínda non era completamente consciente do seu valor, se cadra por iso nas páxinas de Cantares Gallegos están anotados os acordes de guitarra cos que pretendía poñerlle música a algúns daqueles poemas: “Ora meu meniño, ora...”

Nas longas horas do verán solitario foron Migueliño, Pancho, a señora Micaela, a princesiña os que me acompañaron desde as paxinas marelecidas de Cousas, con aquelas ilustracións que nunca se borrarán da memoria. Imaxinaba tamén que eu era a meniña gaiteira... Mira ti, por onde me deu! Mesmo lin a Cuevillas, mais non fun quen de lle meter o dente ao Señorito da Reboraina, que debeu agardar aos anos da universidade, para completar as lecturas obrigadas de Otero Pedraio.

Cousas da vida, que diría Castelao. Foron aqueles libros esquecidos no fondo dun armario os que primeiro devorei e os que me marcarían para sempre. Velaquí o meu mapa de Domingo Fontán.

Cando xa non podía darlles outra volta máis, atrevinme coa decorativa colección do moble do salón, e aquela moza enfadada co mundo, como corresponde á idade adolescente, sentaba sempre na mesma butaca mentres lía Victor Hugo, Voltaire, Manzoni, Balzac, Emily e Charlotte Bronte, Dumas... Como Eleanor Parker en “The Naked Jungle” (“Cando roxe a marabunta”) descubría que aqueles libros comprados seguindo unha directriz estética estaban coidadosamente seleccionados, indicaban “un gusto depurado”, aínda que non fora o meu mito de entón, Charlton Heston e a súa inesquecíbel personaxe Christopher Leiningen, o que fixera a selección.

Desde entón levo canda min o gusto pola literatura chamada romántica e esa inclinación tan entendíbel polas irmás Bronte e outras escritoras da súa época. Ou o desexo de que a obra literaria dea conta do mundo, procure abrirnos as feridas e facernos sangrar ante a realidade que nos supera.

Os anos pasaban e seguía escribindo. O ensino secundario foi o lugar no que os poemas saíron á luz, e outra vez un libro, Poeta muiñeiro á deriva, de Fiz Vergara, marca co inconfundíbel formato da colección Ventobranco de Xerais e os debuxos de Laxeiro o ano 1982, segundo premio do certame das Letras Galegas.

Cinco anos despois, era xa o primeiro premio de poesía “A Peneira”, un certame para poetas novos que me permitiu publicar varios textos nas páxinas do xornal co que mantería relación até a súa extinción, nestes anos escuros do século XXI. Despois de recoller o premio na discoteca Xanadú, en que o xornal fixera unha festa e onde escoitei por primeira vez a Uxía cantando con Na lúa, fun co meu vale á sede de Edicións Xerais en Doutor Marañón e sei que, entre outros, saín de alí con outro libro de poesía da colección Ventobranco, ilustrado esta vez por Xosé Guillermo, e un ensaio. Eran Se o noso amor e os peixes..., de Bernardino Graña, e Os anos escuros, I, de Franco Grande, respectivamente. Os libros sinalan a data, 12 de novembro de 1987, constatando para sempre a memoria daquela segunda satisfacción literaria.

E chegaron os anos de Compostela, finalizaba a década de oitenta e eu lía Se o noso amor e os peixes..., de Bernardino Graña, Arquitecturas de cinza e Praia das Furnas, de Xosé María Álvarez Cáccamo, Ferida acústica de Río ou O varredor en outono, de Manuel Forcadela, Seivas de amor e tránsito, A casa dos afogados de Miguel Anxo Fernán Vello, e outra vez Bernardino Graña, o inesquecíbel e imprescindíbel Profecía do mar. Da casa materna ás rúas de Compostela, no tren e entre as horas de estudo, a poesía ocupaba un tempo precioso, mentres ía construíndo desde o tellado da primeira casa na rúa dos Xasmíns Crear o mar en Compostela, o primeiro libro.

Daqueles anos quedou a descuberta da literatura portuguesa nas aulas de Filoloxía: Retalhos da vida dum médico de Fernando Namora, Crime da aldeia velha de Bernardo Santareno, a peza que logo vería representada no Instituto Fernando Blanco de Cee nunha visita á vila con motivo dalgunha xornada cultural na que compartín as horas cos amigos do Batallón Literario da Costa da Morte. Mais sobre todas as memorias daquel tempo está Cunqueiro, cada páxina de O incerto señor Don Hamlet, príncipe de Dinamarca. Máis alá da lectura, o teatro: a postura corporal e a voz que creaba unha das personaxes do Coro, a anciá: “Benvidos a Elsinor señores, aquí en Elsinor todo temos pechado por mor do vento...”. O alumnado de filoloxía poñía en marcha en 1988 o grupo de teatro de Galego, por primeira vez.

Co andar dos anos a memoria é a imaxe da néboa que dende o mar penetra Miño arriba. Todo é un pouco máis confuso, faltan os detalles, as imaxes esvaécense na urxencia dos días, e a penas queda ese momento no autobús que unía O Milladoiro con Compostela, o libro El ojo de la mujer de Gioconda Belli acompañando eses breves traxectos, a feliz recomendación do amigo para a nai que vai ser e que anda a escribir os poemas de Pel de ameixa.

Hai tantos libros que a memoria arrombou xa e que agardan nos andeis a seren preguntados. E ti, que me trouxeches naqueles días gastados? Tiráchesme do pozo unha tarde de sábado, cando sucumbín ao peso das insidias, como fixeron os poemas de Alfonsina Storni? Ou acaso calmaches a dor que me invadía prostrada no sofá como Geração utopia, de Pepetela, fixo? Se cadra é o propio libro a memoria, cando o narrado transcende a alfándega do papel e é a realidade mesma, como Os ollos de K., de Riveiro Coello, que quedaron extraviados, tal e como a novela narraba, na mesa dun restaurante romano e debín desandar o camiño para recuperalos.

Se paro de vagar diante do andel dos libros, e repaso cos dedos os seus nomes, lentamente me veñen as imaxes do pasado e o pracer que sentín cando me deixei levar por entre as páxinas abertas até todos os lugares que no mundo existen e a tantísimos outros que din imaxinado. Como os mobles de caoba e carei nos pazos doutros séculos, gardan nos seus caixóns os momentos vividos e tamén os remedios que curaron tristura e soidade.

Son parte da memoria, ou a memoria mesma.

Marta Dacosta Alonso (Vigo, 1966), licenciada en filoloxía galego-portuguesa, docente en Ensino Medio. Ten publicados os poemarios Crear o mar en Compostela (premio de poesía O Grelo 1993), Pel de ameixa (premio González Garcés 1995) Setembro (premio Martín Códax 1998), En atalaia alerta (accésit do premio de poesía Esquío 1999), As Amantes de Hamlet (Edicións Espiral Maior 2003) e Cinza (2009). Outras das súas publicacións son Análise práctica de Con pólvora e magnolias, X. L. Méndez Ferrín (Sotelo Branco, 1994), Baixo Miño (Colección viaxes literarias, Xunta de Galicia, 2009) e Un mar de mulleres (libro para a exposición do mesmo título, 2011). A súa obra poética aparece recollida en diversas obras colectivas e antoloxías. Tamén algún dos artigos que vén publicando en diversos medios desde 2004 está recollido en Feijóo, o galego e nós, Edicións Laiovento. Investigou sobre a sitaxe do galego medieval e a súa reflexión literaria céntrase no papel da muller escritora, na súa xeración ou no significado simbólico do mar na poesía galega. Ten analizado a obra de autores como Manuel María, Victoriano Taibo ou Méndez Ferrín. Podemos seguir as súas reflexións e creacións literarias en: http://www.blogoteca.com/acuatica07/

AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ: VII PREMIO IBEROAMERICANO SM

2011-09-13T09:33:00.009+02:00

O escritor galego Agustín Fernández Paz obtén o VII Premio Iberoamericano SM Literatura Infantil e Xuvenil.

Autor de A cidade dos desexos e As flores radiactivas, o narrador galego recollerá o galardón o vindeiro 29 de novembro, no marco da 25 Feira Internacional do Libro de Guadalajara

Polo "seu compromiso cos valores humanos universais e o seu papel determinante na construción dunha literatura infantil e xuvenil en lingua galega", o escritor galego Agustín Fernández Paz, autor das novelas A cidade dos desexos, As flores radiactivas e O laboratorio do doutor Nogueira, entre moitos outros títulos, é o gañador do VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil, dotado con 30 mil dólares, que será entregado no marco da 25 Feira Internacional do Libro de Guadalajara.

Nacido en Vilalba, no 1947, Agustín Fernández Paz é autor de máis de 45 obras dirixidas aos lectores infantís e xuvenís. Os seus libros, escritos orixinalmente en galego, tradúcense habitualmente ao español, o catalán e o eúscaro, ademais do coreano, portugués, francés, árabe e italiano. O xuri que lle otorgou a sétima edición do Premio SM, estivo integrado polos escritores e acacémicos Verónica Abud, Julia Calzadilla, Teresa Colomer, Alicia Molina e Xavier Senín, os que destacaron do autor “a súa extensa obra narrativa, que aborda unha grande diversidade de xéneros e temas”.

Fernández Paz foi recoñecido en dúas ocasións como Mellor Autor do Ano (no 2004, pola Federación de Libreiros de Galicia, e no 2007, pola Asociación Galega de Editores). Tamén levou o Premio ao Mellor Libro Infantil do Ano, que concede a Asociación de Escritores en Lingua Galega. O seu libro O único que queda é o amor obtivo no 2008 o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil que concede o Ministerio de Cultura de España. Na súa acta, o xuri do Premio SM referiu que o gañador “constrúe personaxes entrañables […] e ambientes onde se destaca a presenza do misterio na vida cotiá”.

Fundado no 2005 co obxectivo de impulsar a literatura infantil e xuvenil en Iberoamérica, o Premio SM é convocado anualmente pola Fundación SM, o Centro Rexional para o Fomento do Libro en América Latina e o Caribe (CERLALC), a International Board on Books for Young People (IBBY), a Organización de Estados Iberoamericanos para a Educación, a Ciencia e a Cultura (OEI) e a Oficina Rexional de Educación para América Latina e o Caribe da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO/OREALC), coa colaboración da FIL Guadalajara. Os gañadores anteriores foron Juan Farias, Montserrat del Amo y Gili, Bartolomeu Campos de Queirós, María Teresa Andruetto e Laura Devetach.

JORDI SIERRA I FABRA NO INSTITUTO CERVANTES

2011-09-12T09:46:00.004+02:00

Por vez primeira na historia da literatura infantil e xuvenil, un autor deste xénero consegue ingresar como membro do Padroado do Instituto Cervantes. Este órgano é o que se encarga de orientar as actividades do instituto, unha das institucións culturais españolas máis importantes.

Jordi Sierra i Fabra (Barcelona, 1947) é un dos máis prolíficos autores do panorama literario español, con nove millóns de libros vendidos e máis de vinte premios literarios.

O escritor declarou sentirse ”orgulloso, pois formo parte dun colectivo que non sempre foi tratado con xustiza, e a pesar de que son da xeración que fixo ler aos nenos e mozos en democracia, polo xeral seguimos sendo invisibles ante os medios de comunicación e descoñecidos entre o público en xeral. O peso da LIX na actual literatura do noso país finalmente non pasou desapercibido e ese é o verdadeiro premio”.

Desde Gálix, celebramos esta nova.

CERTAME INTERNACIONAL DE ILUSTRACIÓN

2011-09-08T08:46:00.003+02:00

A Fundación Cultural CJ, organiza un certame internacional de ilustración dirixido a libros ilustrados inéditos. As obras poderán ser enviadas ata o 31 de outubro do ano en curso. O xurado estará composto por integrantes de nacionalidade coreana. Podedes ver as bases aquí.

Bienal de Bratislava

2011-09-06T00:38:00.004+02:00

Un ilustrador vasco gaña unha placa na Bienal de Ilustración de Bratislava polo seu traballo Bombástica Naturalis.

Un peculiar álbum de botánica escrito e ilustrado por Iban Barrenetxea, ilustrador que demostrou ter unha voz propia e un estilo inconfundible, minucioso e detallista, caricaturesco e decimonónico.

En palabras do seu creador: “En realidad no se trata de un proyecto personal, sino de la reedición de un libro de botánica del año 1810 que hasta hoy se creía perdido".

O gran premio levouno a ilustradora de Corea do Sur Eunyoung Cho.

RETOMAMOS A ACTIVIDADE

2011-09-01T18:34:00.003+02:00

Empeza setembro e o noso blog volve a súa actividade habitual cunha feliz nova. O certame de contacontos Tierras del Torío acaba de premiar á actriz galega Raquel Queizás
A actriz presentou o espectáculo «El cesto de los cuentos», que recibiu o segundo premio, dotado con 800 euros.
«A contada recolle lendas do mundo e contos populares da nosa terra. Moitos deles escoiteinos de nena nas feiras en Verín, na pulpeira onde traballaba a miña avoa, outros contos soubenos a través dela e dun tratante de gando portugués o que todos lle chamaban o Bacallau», explicou a actriz.
Desde Gálix, alegrámonos moito por este recoñecemento. Parabéns, Raquel!

VACACIÓNS EN AGOSTO

2011-08-03T17:50:00.002+02:00

Informamos que ao longo do presente mes de agosto as nosas oficinas permanecerán pechadas por vacacións.
Para calquera cousa que precisedes, podedes poñervos en contacto con nós mediante o noso correo electrónico: galix@galix.org
Felices vacacións!!!!

LIBROS CON SELO CALIDADE DE GÁLIX: O LIBRO DOS MEDOS DO RATO PEQUENO

2011-07-28T21:27:00.005+02:00

O libro recomendado esta semana na web da crtvg é O gran libro dos medos do rato pequeno, da autora Emily Gravett. Está editado por Patas de Peixe, un interesantísimo proxecto editorial galego dedicado á literatura infantil.

Patas de Peixe coida ao máximo cada edición, publicando auténticas obras de arte.

Xa sabedes: O gran libro dos medos do rato pequeno, outro libro con Selo Calidade Gálix!

OS ILUSTRADORES, A LÚA E A INDUSTRIA DO LIBRO: POR DAVID PINTOR

2011-07-27T10:31:00.002+02:00

Debuxo dende que era moi pequeno. Recordo toda a vida diante dun papel e cun lapiceiro na man. Cando era un rapaz, usaba os rollos de papel continuo das antigas máquinas de escribir para facer debuxos rápidos. Cortaba o cacho de papel, e comezaba outro novo garabato. Recordo o chan da habitación cheo de follas que pouco a pouco ían tapando o entarimado. Podía pasar horas enfrascado en historias fantásticas que ían sucedendo no papel. Na miña mesa ían pasando as máis fantásticas aventuras a partires dunha folla en branco; e todo comezaba pousando o lapiceiro no papel. De súpeto, aparecía pola esquina da folla un barco cheo de mil piratas armados ata os dentes. Da outra esquina baixaban unha parella de namorados que se pousaban nunha fraga encantada da que empezaban a sair tigres, elefantes, hipopótamos e ata un esquío que ía saltando de árbore en árbore. ¡Vaia!, unha caravana de circo acaba de chegar e se vai a instalar nun oco da folla. Os mil piratas gritan entusiasmados ante a posibilidade de asistir ao maior espectáculo do mundo... e todo isto sen sair dun papel.

Nunca deixei de debuxar. Sempre o considerei unha parte da miña personalidade. Era unha diversión, unha maneira de relaxarme, de expresarme, de sentirme ben. Para o neno tímido que fun, serviume para comunicarme e sacar moitas cousas que tiña dentro. Todavía hoxe non perdín nin a timidez nin a necesidade de sacar esas cousas por medio do debuxo. Pero co tempo, tamén chegou a ser a maneira de gañarme a vida. Podo decir que teño o privilexio de poder vivir de debuxar, xa no humor gráfico, xa na ilustración infantil, xa en calquera das moitas posibilidades que da esta profesión. Un oficio que ademais me está permitindo coñecer a xente moi interesante relacionada co mundo da arte, dos medios de comunicación, do mundo da literatura..., e de ter a posibilidade de viaxar a outras cidades, coñecer festivais, feiras, etc.

Por todo isto amo este oficio, e por todo isto sinto unha grande tristura cando se lle falta o respecto.

Non hai moito, en Galicia os ilustradores non apareciamos nas portadas dos libros, non eramos considerados autores, e non cobrabamos dereitos polos nosos libros. Eramos, simplemente, uns tipos que enchían uns ocos que había polo medio do libro. Non tiñamos, nin de lonxe, a consideración que si se lle daba aos escritores. Case que nunca apareciamos referenciados nas axendas culturais, non eramos invitados ás presentacións dos libros inda que fósemos parte fundamental do mesmo, non eramos invitados ás feiras internacionais, non eramos considerados por parte das administración públicas, etc.

Hoxe en día, despois de moita loita e esforzo, xa empezamos a conseguir que se nos trate como autores, cobramos dereitos e o nome dos ilustradores aparece xa nas portadas de case todos os libros. A consideración que ten agora un ilustrador é moito maior que hai anos. Isto mudou moito, e podemos ser, en parte, optimistas coa tendencia, pero inda hai cousas que convén mellorar. Inda hoxe, por exemplo, non se conta cos ilustradores nos xurados dalgúns premios de libros ilustrados. Inda hai unha grande diferenza na presenza nos medios de comunicación fronte, por exemplo, os escritores. Non hai como botar unha ollada á repercusión que ten, por exemplo, un escritor galego nos medios de comunicación, nos suplementos literarios... e comparala coa que ten un ilustrador. A pesares de que actualmente contamos en Galicia cunha xeración de debuxantes dunha calidade incuestionable, e recoñecida, por certo, máis fóra que dentro do país. Debuxantes de comic, ilustradores, humoristas gráficos, etc., que son recoñecidos e alabados a nivel nacional e internacional seguen a ter un espazo nos medios galegos non acorde coa súa repercusión.

No 2006, unha productora de televisión realizou unha serie de programas baixo o nome de “Planeta Fantasía”, que emitiu a TVG, e na que se collían libros infantís de autores galegos e, a través dunha contacontos, se lía en cada programa a historia dun deses libros mentres na pantalla ían aparecendo as ilustracións que foran publicadas no mesmo. Ninguén da produtora avisou aos escritores e ilustradores deses libros. Todos nos enteramos da existencia deses programas cando xa se estaban emitindo. Nin pediron permiso, nin avisaron a ninguén. Ao cabo dun ano, empezaron a vender en formato DVD eses programas, co mesmo sistema: sen pedir permiso nin avisar a ninguén. Un feito tan grave coma este, que non é nin máis nin menos que unha apropiación ilegal duns dereitos de difusión dunha obra literaria, suporía, nun país cunha verdadeira industria cultural, un escándalo enorme. En Galicia non pasou nada.

O normal neste tipo de situacións sería que as editoras, coas que os autores firmamos un contrato, defenderan os nosos dereitos, que ademais eran tamén os seus. A situación era ben clara: unha empresa privada se apropiaba de algo que non era seu para sacar rendemento económico, perxudicando non só aos autores, senón tamén ás editoras. Non obstante as reaccións dos editores variaron entre non darlle importancia ao asunto e non facer nada. Produciuse unha situación moi triste de desamparo por parte das editoras que foron involucradas no proxecto.

Os autores necesitamos unhas editoras fortes, unhas editoras valentes, independentes, que nos apoien, que nos promocionen tanto en Galicia como no mundo, que nos defendan en caso de que se violen os nosos dereitos, que nos axuden a prestixiar este oficio de facer libros mediante, entre outras cousas, o pago duns dereitos de autor dignos, que permitan a profesionalización do sector. Permitir actuacións coma a de “Planeta Fantasía” o único que fai é debilitar o sector do libro en Galicia.

Que eu saiba, os escritores afectados non fixeron nada. Tampouco lin ningún comunicado da AELG no seu momento denunciando o caso, a pesares de que foron tan perxudicados coma os ilustradores. O papel dos escritores debería ser fundamental á hora de defender os dereitos dos autores.

A día de hoxe inda hai en Galicia algunha editora que non paga dereitos, que editan libros sen pagar nada aos autores, mentres que todo o resto da cadea productiva (impresores, distribuidores, libreiros, etc.) sí o fan. Esixir una contraprestación económica polo noso traballo é algo tan básico coma irrenunciable. É una loita pola dignificación do noso traballo. Por todos os que se dedicaron a isto e por todos os que se dedicarán no futuro.

Cando entrei na Escola de Arquitectura de A Coruña alá polo ano 1994, a profesión de arquitecto era inda un oficio respectado e valorado. O grande esforzo e os moitos anos que había que dedicarlle a sacar o título eran recompensados cun traballo digno e ben pagado. Tras anos de progresivo deterioro da profesión, unido a unha crise brutal, fixeron que hoxe en día un arquitecto poida gañar máis traballando como calquera cousa antes que coma arquitecto. Chegouse a tal nivel de desprestixio na profesión que hoxe moitos amigos meus ou estan no paro ou traballan por soldos bastante pouco dignos. Ogallá o futuro non nos depare aos ilustradores un panorama coma este.

Pertenzo á asociación de ilustradores profesionais dende hai varios anos, e síntome moi orgulloso dela. A súa creación, en 2000, supuxo un grande paso na dignificación do oficio do ilustrador. Cando pasou o triste caso de “Planeta Fantasía”, un grupo de ilustradores afectados nos puxemos en contacto coa productora pero só conseguimos desprezos e risas compracentes. Só cando o asunto caeu nas mans da avogada da federación de asociacións de ilustradores profesionais, quen se puxo en contacto coa produtora, foi cando “milagrosamente” produciuse un cambio de actitude e conseguimos que nos desen a razón e nos indemnizasen economicamente.

Todos queremos unha industria cultural do libro moito máis forte en Galicia. Unha industria aberta e independente. Unha industria que leve polo mundo os marabillosos libros que se fan aquí e que compita de igual a igual con calquera literatura de calquera país en calquera feira internacional. Unha industria que permita a profesionalización e a dignificación do oficio do ilustrador. Unha industria cunhas editoras fortes, que canalicen o traballo dos creadores. Unha industria imprescindible se queremos que o libro galego teña un sitio importante nun mundo cada vez máis globalizado. Unha industria transparente na que escritores, ilustradores, editores, tradutores, críticos, libreiros, distribuidores, deseñadores, impresores, etc. nos sintamos importantes. Creo sinceramente que Galicia podería competir a nivel literario en calquera feira do mundo. Estamos nun momento de grande talento en Galicia que debemos aproveitar. Temos una canteira de ilustradores para xogar a Champions League da literatura. Pode ser o momento.

David Pintor. (A Coruña, 1975). En 1993 empeza a traballar co guionista Carlos López baixo o pseudónimo de Pinto & Chinto, converténdose en poucos anos nunha referencia do humor político en prensa. As súas tiras cómicas saen en periódicos como El Correo Gallego, Diario 16, La Voz de Baleares o Diario de León. Actualmente o seu traballo aparece todos os días nas páxinas de opinión de La Voz de Galicia. No campo da ilustración, colaborou con algunhas das máis importantes editoriais como Everest, SM, Lapis, Froebel, Agaworld, Anaya, Galaxia, Xerais, Alfaguara, Edelvives, Kalandraka, Sotelo Blanco, Círculo de Lectores, Combel…

Ten participado en exposicións de ámbito nacional e internacional e recibido numerosos recoñecementos pola súa labor, entre os cales: premiado pola Society of News Design (SND) polos seus traballos en La Voz de Galicia; seleccionado en 2007, 2010 e 2011 para a mostra de ilustradores da Feira de Bolonia, e en 2009 e 2011 para a Bienal de Ilustración de Bratislava; premiado co Grand Prix International na Bienal de cadernos de viaxe Clermont Ferrand 2009; seleccionado na lista White Ravens 2011 por Contos para nenos que dormen de seguida; premio L´illustratore dell´anno 2011 convocado por Città del Sole; 1º Premio Concurso cartel oficial Bienal de Cadernos de viaxe Clermont-Ferrand 2011; premio Haxtur ao humor 2008; premio Pura e Dora Vázquez de Ilustración 2009; premio especial do xurado no IX certame de pintura Pintor Argüelles; premio Curuxa do humor 2007 otorgado polo Museo do Humor de Fene; premio no Salón da Caricatura de Vila Real; finalista no certame internacional de humor gráfico PORTOCARTOON 2009; premio literario Frei Martín Sarmiento; premiado no VIII Concurso de humor gráfico de Barakaldo 2008; seleccionado no Salao de humor de Piracicaba 2010; seleccionado por WEBDESIGNINDEX entre as 1000 webs máis destacadas de 2007; nominado aos premios da Asociación de Editores Galegos ao mellor libro infantil e mellor libro ilustrado de 2007 por Minimaladas, ao mellor libro ilustrado do 2009 por A peripecia de Roi, e ao mellor libro infantil e ilustrado do 2010 por Contos para nenos que durmen de seguida; Mellor ilustrador dos anos 2007 e 2009 elexido pola web www.fervenzasliterarias.com, mellor ilustrador, mellor portada infantil e mellor libro infantil pola mesma web no 2010; seleccionado na Mostra Internacional de Ilustradores Infantís Soños en Papel en México 2008

ROSALÍA DE CASTRO E JUANA DE IBARBOUROU, DE URUGUAI A PADRÓN: POR CRISTINA CORRAL

2011-07-22T09:24:00.002+02:00

A literatura escrita en lingua española deixou entre as xoias líricas da humanidade o recordo de dúas mulleres, poetas, que viviron en épocas diferentes pero que, con todo, seguiron unha traxectoria poética moi similar: Rosalía de Castro primeiro e, anos máis tarde, Juana Fernández Morais, coñecida no mundo literario como Juana de Ibarbourou.

Malia que son varios os teóricos que apuntan á idea de que os versos de Rosalía calaron fondo na persoa de Juana, existen poucos estudos que o demostren de xeito conceptual, cando, sen dúbida, son moitos os vínculos familiares que unían a Juana coa terra galega, xa que o seu pai era dunha vila da provincia de Lugo. Como proba de tales vínculos quedaron os vestixios que a mesma Galicia deixou na súa poesía, e a pegada da escritora galega Rosalía de Castro é un deles.

A raíz galega na obra de Juana de Ibarbourou

A emigración é dende hai séculos unha das constantes socioculturales que vinculan a terra galega con Hispanoamérica. E esta constante é a que engarzaría a vida de Juana de Ibarbourou con Galicia.

A mediados do século XIX nace, no municipio lucense de Vilanova de Lourenzá, Vicente Fernández, o pai de Juana de Ibarborou. Quen por motivos familiares emigrará a Montevideo ata chegar máis tarde a Cerro Largo onde nacerá o 8 de marzo de 1895 a escritora. O seu vínculo coa terra paterna manifestarase coas súas palabras cando toma o seu sillón na Academia de Letras Uruguaias. No seu discurso, a escritora recordará a súa infancia e a presenza do seu pai que acenderá nela a chama da raíz galega que sempre a acompañou na súa forma de ser e na súa obra:

(...) Era español mi padre (...) cuánto le debe América, poblada por la emigración a esos hombres rectos, activos, fuertes y líricos... Así era mi padre y reconozco en él y en su tierra una de las raíces de mi poesía, en la que romanticismo y naturaleza se hacen verso que ha llegado al alma de la raza (...)

Pero non só na súa prosa reside a lembranza do seu amor á terra do seu pai, tamén aparece reflectido nos seus versos:

Patria de mi padre, luminosa y grande,

qué profundamente te quiero también.

Me crié soñando con tu maravilla,

no quiero morirme sin verte una vez.

Cuando a ti yo llegue, has de conocerme

por el gozo trémulo, por la palidez,

por la emoción honda de risa y de llanto,

por el canto puro que te llevaré.

Con el niño mío, que también te ama,

¡oh! Galicia mía, hemos de traer,

a la tierra india que amparó a mi padre,

de tu hechizo y tu placidez.

Non hai dúbida de que, segundo as súas propias palabras, a alma de Juana sentíase moi galega, algo que os seus coñecían, non en balde o seu propio marido chamábaa cariñosamente "la galleguita", tal e como ela conta con motivo da inauguración o 8 de xuño de 1963 en Vilanova de Lourenzá, vila do seu pai, dunha biblioteca que levará o nome de ambos: "Biblioteca Vicente e Juanita Fernández".

Podemos engadir a todo iso as palabras de Dora Isella Russel na biografía da poetisa, sobre a profundidade desa "herdanza paterna" da que ata aquí falamos:

(...) O pai, pois, naceu en Galicia, nesa terra doce e recia que se fai amar polos seus fillos dondequiera que vaian; de el herda a nena un sentimento profundo que a ligará estreitamente sempre, ás cousas que constitúan o seu cotián universo (…)

Influencia rosaliana en Juana de Ibarbourou

Tras realizar un percorrido pola obra poética de Juana de Ibarbourou non resulta difícil atopar unha clara similitude entre a obra de Rosalía de Castro e Juana. De feito existen numerosos documentos escritos pola propia Juana que falan da escritora galega como inspiradora de moitos dos seus versos, un deles o discurso que xa mencionamos con anterioridade e que lle serviu para entrar na Academia das Letras Uruguaias, nel dicía:

(...) Era español mi padre, y bajo el rico dosel del emparrado solía recitar enfáticamente los cantos de Espronceda y las dulces quejas de su nemorosa Rosalía de Castro. Nunca conocí fiesta mayor. Y ahí está lo que puede llamarse el génesis de mi vocación poética, o, con más propiedad, el comienzo de su ejercicio (…)

Non pode haber unha afirmación máis clara que evidencie o resultado de tan cedo coñecemento da literatura da escritora galega. A propia Juana afírmao, foi a lectura que o seu pai facía dos versos rosalianos a que fixo nacer o xermen da poesía de Juana de Ibarbourou.

Similitudes poéticas

Ao ler a súa poesía podemos darnos de conta de como Juana herdou, das múltiples formas da galeguidade, unha das máis profundas: o panteísmo de raíz celta. A través da conxunción coa natureza, Juana expresa o seu xeito de ser e de sentir. Así o afirma tamén Carlos Alberto Zubillaga cando di de Juana que "como as grandes da lírica galega, ela tamén sente a presenza vitalizadora de todo o creado". Esta inclusión no grupo das grandes da lírica galega, permítenos deducir que non é tan disparatada a idea de similitude entre as obras de Juana e Rosalía.

Pero as similitudes de ambas voces líricas ponse de manifesto nos seus libros e na temática destes. Así, veremos como a maior parte da obra de Rosalía é de temática melancólica polo que á poesía intimista refírese. É neste punto onde converxen especialmente e de xeito case transparente As linguas de diamante de Juana de Ibarbourou e Follas Novas de Rosalía de Castro. Do mesmo xeito que As linguas do diamante, Follas Novas, divídese en varios libros, dos cales debemos destacar os tres primeiros por gardar grandes semellanzas co libro de Juana especialmente se nos fixamos nos catro temas que ambas autoras tocan.

A morte, por exemplo, é para Rosalía o inimigo, pero que con todo preséntase co disfraz romántico dos autores do momento. Nela está en ocasións a solución para a autora de todos os problemas que a angustian e que a miúdo atormentan á súa alma.

Basta unha morte

Cala, can negro, n´oubees

Á porta de quen ben quero

Corvos no voedes por riba

D´o sobrado ond`e está enfermo.

C`o teu resprandor “compaña”,

Baite, non lle poñas medo.

S´es que queres que alguen morra,

Eu sei d´un san que contento

Por el déravo-la vida

E irá con vosco ós infernos.

Juana tamén nos fala na súa obra da morte; ela non lle tiña medo tampouco e o seu desexo era sobrevivir unha vez morta, como beleza contemplada, algo que se reflicte perfectamente nos seus poemas:

Vida-Garfio

Amante: no me lleves, si muero, al camposanto.

A flor de tierra abre mi fosa, junto al riente

alboroto divino de agua pasajera

o junto a la encantada charla de alguna fuente (…)

(...) yo sé que acaso nunca allá abajo

mis manos podrán estarse quietas.

Con todo, e malia que ningunha das dúas teme á morte, ambas comparten a imaxe metafórica tan discutida na obra de Rosalía, a sombra. Ao longo da obra de Rosalía aparecen referencias a estes mortos-vivos aos que chama sombras e que nada ten que ver, por certo, coa "negra sombra", tamén característica da obra rosaliana.

As sombras da poesía de Rosalía de Castro non pasan desapercibidas para a autora de As linguas de diamante que tamén adoptará esta imaxe da escritora galega e incluiraa en varios dos seus poemas. Neles a protagonista é habitualmente a morte:

En Juana:

Rebelde

"Caronte: yo seré un escándalo en tu barca.

Mientras las otras sombras recen, giman o lloren,

y bajo tus miradas de siniestro patriarca,

las tímidas y tristes, en bajo acento oren. (...)

Vida-Garfio

"(...) Yo sé que nunca allá abajo mis manos

podrán estarse quietas.

Que siempre como topos arañarán la tierra

en medio de las sombras embrujadas y prietas (...)

En Rosalía:

Una sombra tristísima

indefinible y vaga

como lo incierto, siempre ante mis ojos va,

tras de otra vaga sombra que sin cesar la huye

corriendo sin cesar.

Ignoro su destino...; mas no sé porque temo

de ver su ansia mortal,

que ni han de parar nunca, ni encontrarse jamás.

Vemos tamén a inclusión do tema da pena como un elemento constante nas dúas escritoras; esta analoxía temática chega ata tal punto que non é difícil atopar en Juana poemas dunha extraordinaria similitude cos de Rosalía:

En Juana:

Esta primavera

Vino la primavera, pero no para mí,

que el mirar optimista para siempre perdí.

Ya no más amarillo, rosa, azul, amatista,

un color de ceniza cobra todo a mi vista.

Por el campo de piedras que rodea mi casa

la nueva primavera sin detenerse pasa.

Y en el triángulo estéril que es hoy mi corazón,

solo ha brotado el hongo de la desolación.

De los prados lejanos recogerán los vientos

sahumos de resinas, de musgos, de sarmientos

reverdecidos. Luego, al volar sobre el mar,

con olor de salitre se podrán saturar.

Aquí no. El peñasco muerto y gris no da nada;

ni vahos de arboledas ni olor a agua salada.

y en mi alma, que antes era un poco de aroma,

hoy ninguna fragancia en este Octubre toma.

En Rosalía:

Qué pracidamente brilan

ó río, á fonte y ó sol.

Cánto brilan..., máis non brilan

para min non.

Cál medran herbas e arbustos,

cál brota n´árbor a frol;

mais non medran nin frorecen

para min, non.

Cál cantan os paxariños

enamoradas canciós:

mais anque cantan, non cantan

para min, non.

Cál a Natureza hermosa

sorrí a mayo qu´a mimou;

mais para min non sorrí,

para min, non.

Sí..., para todos un pouco

d´aire, de luz, de calor...

mais si para todos hay,

para min, non.

¡E ben!...xa qu´aquí n´atopo

aire, luz, terra nin sol.

¿Para min n´abrá un-ha tomba?

Para min, non.

Tamén no seu libro Raíz salvaxe, Juana non deixou de beber dos versos da obra poética de Rosalía, nel aparece o tema do suicidio que será recurrente na obra das escritoras. Para Juana, o suicidio segue sendo un paso tranquilo, sen fatigas e cheo de dulzura espiritual para a súa alma:

El estanque

(...) Si una tarde mi cuerpo ardoroso y delgado,

al estanque, lo mismo que un pedrusco, resbala,

con idénticos gestos misteriosos, pausados,

cerrará detrás suyo sus dos labios al agua.

Será un círculo ancho y ondulante, primero.

Luego otros y otros más pequeños y graves.

Después, nada... la calma, la tersura, el silencio,

Y otra vez el reflejo verdeluz de los sauces.

Esta mesma idea aparecía xa nos versos de Rosalía cando Juana líaos:

XVIII

(...) Co seu sordo e constante marmorío

atraim` ó oleaxan d´ese mar bravío,

cal atrái d´as serenas ó cantar.

“N`este meu leito misterioso e frío

—dime— vén brandamente a descansar.”

Él namorado está de min..., ¡o deño!

Y eu namorada d`él.

Pois saldremos c´o empeño,

Que s´él me chama sin parar, ¿eu teño

un-has ansias mortais d´apousar n`el!...

Cabe sinalar por novidoso e malia que Rosalía e Juana viviron épocas moi dispares, o feito de que ambas nalgún momento da súa vida pareceron sentir esa discriminación á que estivo sometida a muller, por ser non só capaz de sentir senón tamén de escribir o que sentía e que reflectiron na temática da súa obra.

Así entre os múltiples personaxes que interveñen en Cantares Galegos de Rosalía adquiren especial relevancia os pertencentes ao sexo feminino; a muller eríxese, polo tanto, como protagonista das estampas, homenaxe que Rosalía bríndalle:

III

—Dios te bendiga todo, nena:

rapaza Dios che bendiga,

xa que te deu tan graciosa,

xa que te dou tan feitiña (…)

(...) —Dios vos garde, miña vella;

gárdevos Santa Mariña,

qu`abofé sós falangueira,

falangueira en ben cumprida (…)

Xusto ao comezo de Follas Novas, no primeiro poema do libro. Rosalía expón con certo sarcasmo a situación da muller no panorama literario do seu tempo:

Daquelas que cantan ás pombas i as frores,

todos din que teñen alma de muller.

Pois eu que n´as canto, Virxe da Paloma,

¡Ai!, ¿de qué a terei? (…)

A personalidade de Rosalía desborda, en efecto, os esquemas habituais da literatura romántica. Isto será algo que non pasa desapercibido para Juana de Ibarbourou na súa admiración cara á escritora galega. Ademais Juana sente tamén, dalgún xeito, esa incomprensión nun mundo de homes e así o expresa coa metáfora de "camiñar" nun dos seus poemas:

Mujer

Si yo fuera hombre, ¡qué hartazgo de luna, (…)

Cuando así me acosan ansias andariegas,

¡qué pena tan honda me da ser mujer!

En La rosa de los vientos Juana de Ibarbourou volve levarnos unha vez máis ás páxinas escritas por Rosalía nos seus anos de vida, nesta ocasión con temas como o do eloxio á terra. Nas súas páxinas prodúcese unha alusión continua, por parte de Juana, á súa terra americana e ás súas paisaxes:

Encuentro

(...) La montaña y la pampa, la colina y la selva,

la altiplanicie brava y los llanos verdeantes,

donde pasta la vaca y galopa el bisonte,

están más cerca nuestro que el mar invulnerable (…)

Tamén Rosalía recorre nos seus poemas á temática paisaxística que ademais de inspirar os seus versos constitúe un subterfuxio para a súa alma colmada de amarguras:

Nin as escuras

II

Xigantescos olmos, mirtos

que brancas frores ostentan,

unha con cogollos ainda,

outras que o vento esfollea (...)

(...) Limoeiros e laranxos

qu´ó verde musgo sombrean

y olido esparcen al azar

con que a xente se recrea (…)

Juana deixa traslucir nas palabras que aluden á paisaxe unha especie de morriña xorda pola súa propia casa e en especial pola terra. A mesma sensación será compartida por Rosalía de Castro que durante os seus anos en Castela tamén recordará continuamente a súa terra e o seu fogar. Este sentimento de morriña que se apodera do alma galaica ao estar lonxe da terra quizais durma tamén no alma da propia Juana como herdanza eterna do seu pai, tema que tratamos xa noutra das hipótese deste estudo. A propia Juana, do mesmo xeito que Rosalía, sentiu esa nostalxia polo lar da que vimos falando:

Encuentro

(...) Al tornar a mi casa he sentido en el viento

el vaho de mis campos fuertes de Cerro Largo.

Me mana una alegría honda de reconquista,

el ramo puro albea en mi mano (...)

Rosalía expresou a súa morriña do seguinte xeito:

¡Terra a nosa!

Baixo a prácida sombra dos castaños

do noso bon país,

baixo aquelas frondosas carballeiras

que fan doce o vivir;

cabe a figueira da paterna casa,

que chíos conta sen fin,

¡que cantos pracenteiros, qué amorosas

falas se din alí! (...)

III

¡Que hermosa te deu Dios, terra querida,

desdichada beldá! (...)

Con estes pequenos exemplos quixemos traer aquí unha mínima dose de toda a semellanza poética que é posible atopar entre ambas escritoras. Deste xeito, a través da morte, o amor ou a defensa da muller, discorren axitadas as vidas de dúas mulleres de xeracións moi dispares, pero que se sentiron por encima de todo poetas.

Cristina Corral Soilán. Naceu en Lugo durante o verán do 76. É xornalista e licenciada en Hispánicas, pola Universidade Camilo José Cela (UCJC) e a Universidade de Santiago (USC) respectivamente. Realizou os cursos de doutorado no programa de Educación, Diploma de Estudios Avanzados (DEA) en Educación e Creatividade: Aplicacións Tecnolóxicas, Sociais e Psicopedagóxicas na UCJC.

Ten traballado como xornalista no xornal El Progreso de Lugo e na axencia de noticias Europa Press. Foi guionista en Netex e subdirectora da Revista Foeminas da Casa da Muller do Concello de Lugo. Na actualidade exerce como profesora de secundaria de Lingua e Literatura Española.

É autora dos poemarios Anxos de Pedra (Scio 2001) e Esencia de Trementina (Scio 2008). Escribe contos e teatro para nen@s e colabora como tradutora de galego coa ONG Amnistía Internacional. Prepara a súa tese no departamento de Teoría da Educación, Historia da Educación e Pedagoxía Social da USC en torno ó tema da educación da muller dende a época republicana á franquista.

LIBROS CON SELO CALIDADE GÁLIX: ONCE DAMAS ATREVIDAS

2011-07-20T14:06:00.003+02:00

Como cada semana, deixamos aquí a recomendación feita para a web da crtvg. Once damas atrevidas é Libro con Selo Calidade Gálix.
Este conto é una adaptación feita por Xosé Manuel González Barreiro (OLI) a partir dun conto popular. Trátase dun conto rimado que nos invita a facer unha fabulosa viaxe imaxinaria polo mundo, visitando Marrocos, pasando por Moscú, México, Australia, etc., ata rematar en Galicia. Os lugares polos que pasan, as súas culturas, engaiolan as damas que van quedando nelas.

DISCURSO XOSÉ NEIRA VILAS: SOCIO DE HONRA DE GÁLIX

2011-07-18T22:50:00.003+02:00

Como xa sabedes, o pasado mes de abril Xosé Neira Vilas foi nomeado Socio de Honra de Gálix.
Velaquí o discurso que leu o autor de Memorias dun neno labrego:

DISCURSO BIBLIOTECA GONZÁLEZ GARCÉS

Sr. Francisco López Rodríguez, Director do Libro, Bibliotecas e Arquivos

Sr. Francisco Castro, Presidente de Galix

Autoridades presentes en xeral

Queridos amigas e amigos todos:

Mañá cómprense 206 anos do nacemento do escritor danés Hans Christian Andersen, e por eso cada dous de abril celébrase a efeméride no mundo enteiro. Celébrase porque así foi instituído polo IBBY, ou sexa pola Organización Internacional do Libro Infantil e Xuvenil.
Tamén en Galicia se conmemora, pois aquí existe unha entidade equivalente que é Gálix, que representa a escritores, tradutores, ilustradores, editores e libreiros do noso país no que se refire a esta modalidade literaria.

O IBBY reuniuse recentemente en Compostela. Asistiron representantes dos cinco continentes. Manuel Bragado, presidente da Asociación Galega de Editores; director de Edicións Xerais, dixo nesa ocasión que a literatura galega para nenos e adolescentes nacera hai 50 anos co meu libro “Memorias dun neno labrego”. O mesmo dixeron outros delegados nosos nese evento internacional. Eso agrádame certamente como autor do libro, pero máis aínda porque o libro galego nese xénero avanzou moito nos últimos tempos e contamos con autores de gran valía, con premios locais e nacionais e traducidos a outras linguas. Existen hoxe concursos, ilustradores especializados, etc.

Cadra, como digo, que ese libro meu cumpre agora medio século, e a Consellería de Cultura, a través da Dirección Xeral do Libro, Bibliotecas e Arquivos, patrocinou a exposición que hoxe se presenta, precisamente aquí mesmo, nesta biblioteca que leva o nome do poeta Miguel González Garcés.

En 1961, o mesmo ano en que publiquei ese libro en Buenos Aires, fun residir, con Anisia, a miña compañeira, á Habana e alí vimos a atención que se presta á infancia, incluíndo a publicación de libros para nenos e nenas. Organízanse concursos, exposicións, debates e existen editoriais que publican obras exclusivamente dedicadas a esas idades. Anisia chegou a ser coordinadora nacional de edicións infantís e xuvenís e eu incorporeime de diversos modos e con entusiasmo ó mesmo labor, máis alá das miñas obrigas habituais. Quero informar que hai uns vinte anos, nunha exposición internacional que se levou a cabo na Biblioteca Nacional da Habana, Galicia estivo presente pois incluímos na mesma todos os libros publicados na nosa lingua nese sector. E engado outro dato persoal curioso. No concurso de contos infantís de 1985 da chamada Xornada Internacional da Infancia, Anisia e máis eu participamos e cadra que gañamos o primeiro premio compartido. Publicáronse cen mil exemplares de cada un de ambos libros. O de Anisia editaríase tamén aquí máis tarde en galego por Edición do Castro. Titúlase “A primeira aventura”. Xuntos tamén integramos a dirección das revistas para nenos e nenas Zunzún e Bijirita, cunha tirada mensual de 250.000 exemplares a primeira e 350.000 a segunda, cantidades que resultaban insuficientes pola calidade das mesmas e polo alto índice de lectores que hai naquel país.
Na nosa Fundación existe unha biblioteca pública con 7.800 volumes, cunha sala de lectura para nenos e adolescentes e outra para adultos. Ademais da lectura en sala levamos prestado a domicilio á beira de 14.000 libros. Estamos no rural e creamos na comarca unha especie de “adicción” á lectura. Por outra parte, en anos alternos convocamos, a nivel de toda Galicia dende hai doce anos, os premios Arume, de poesía para nenos, e Estornela, de teatro, tamén para nenos e nenas. E véñense publicando as obras premiadas en ambos xéneros.

A xeito de rendición de contas e non por presumir de nada, que non me vai, infórmovos que publiquei en galego oito libros para esas idades, sete de narrativa e un de poesía. De “Memorias dun neno labrego” non vou falar pois está na exposición. Outro é “Cartas a Lelo” con quince edicións e “O cabaliño de buxo”, con doce. Non entro en detalles sobre outros, mais quero falar brevemente de “Espantallo amigo”, non porque sexa o autor (puidera ser calquera) senon porque é unha obra galega, publicada hai agora corenta anos, en 1971. Ten once edicións en Galicia e foi traducida ós idiomas castelán, inglés, catalán, ucraíno e éuscaro (a edición vasca foi publicada hai pouco). A ONCE publicouno en Braille para cegos. E hai algúnsn anos, o Banco da Imaxe, de París, fixo unha adaptación teatral, en francés e co engadido de danzas e da intervención do grupo musical arxentino Karumanta, foi levado a escena no Parque das Flores, na sala Municipal de Festas, e o Día Nacional da Música e da Poesía representárono grupos de nenos e nenas de cento seis colexios da periferia de París, co patrocinio de Ministerio de Cultura francés. Inda máis: unha compañía profesional puxo en escena esta peza, como símbolo da armonía humana e da concordia, no Coliseo Romano de Nimes. Non pedín ningunha remuneración económica e nin siquera me interesou que aparecese o meu nome como autor da narración que motivara a peza teatral; a única e ineludible condición foi que se consignase que proviña dun libro en lingua galega.

Outra noticia: en carta enviada a Paco del Riego dende Cuba o 12 de novembro de 1964 dicíalle: “Galaxia debe publicar libros para nenos;se un home ou unha muller non leron en galego dende nenos é difícil que o fagan de adultos. E contestoume con data 2 de decembro do mesmo ano: “A idea da colección infantil de que me fala hai tempo que a agarimamos nós. Estámoslle dando voltas para concretala. As suxerencias que vostede nos faga serán moi proveitosas”. Galaxia comezou pouco despois coa traducción de tres títulos de narrativa do catalán, da editorial la Galera. E máis tarde publicaría a primeira obra galega: “Polo mar van as sardiñas”, de Xohana torres. Tales foron os comezos desta andaina das edicións en Galicia para a infancia, só tres anos despois da aparición de “Memorias dun neno labrego”.

Queridos amigas e amigos:
Resulta moi honroso e conmovedor para min que Gálix me outorgue o título de Socio de Honra. Tratarei de merecelo. Ou seguirei ocupándome, como escritor e xornalista, da xente nova, que é o futuro. Este recoñecemento ten para min un alto significado.

Grazas, amigo Francisco Castro, e demais membros da directiva de Gálix, por este premio, por este libro que titulastes “Cartas a Balbino”, e no que colaboran amigos e amigas do eido das letras, e por este acto tan fermoso. Grazas amigos e amigas que falastes de min con palabras seguramente inmerecidas; que dixestes uns e outros cousas que me chegan ó corazón; que expresastes sentimentos moi entrañables.
E para rematar, mil grazas a todas e a todos.

1 – 4 – 2011

Biblioteca González Garcés. A Coruña.

XOSÉ NEIRA VILAS

POR QUE ME FIXEN LECTOR: POR XOSÉ MONTEAGUDO

2011-07-15T00:18:00.002+02:00

Que otros se jacten de las páginas que han escrito, a mí me enorgullecen las que he leído. Jorge Luis Borges.

Moitas veces, en encontros con lectores ou nalgunha entrevista, téñenme preguntado por que escribo. A resposta que dou nesas ocasións trata sempre de axustarse á verdade sen repetir as palabras que antes deron outros escritores. Porque no fondo, creo que a maioría dos que dedicamos tempo e enerxías á tarefa de escribir facémolo por unhas razóns máis ou menos parecidas que teñen que ver todas elas co propio desexo irreprimible de escribir. O que en cambio ninguén me preguntou nunca é por que leo. E non obstante, creo que a resposta que eu podía dar a esa pregunta é bastante máis interesante ca a que dou á outra.

Ata os trece anos non lin unha novela nin un libro de poesía, nin sequera un relato. No fogar onde nacín non había exemplares desa clase e o primeiro recordo que teño dun libro foi a lectura dun vello tratado de Historia Antiga que entrara na casa cando algún mestre da escola que había na aldea acordara desfacerse del. No colexio público de Moraña onde estudaba, nos anos setenta aínda non existía o costume nin entraba dentro das normas pedagóxicas nin dos programas de ensino que os mestres lle recomendasen aos alumnos a lectura de contos, novelas ou poesías. Así é que pasei toda a miña infancia sen esa experiencia. Con todo o que supuxo despois, cos anos que transcorreron desde que podo dispoñer de libros a eito sen que deixe pasar en ningunha circunstancia máis de dous ou tres días seguidos sen abrir un deles, pregúntome ás veces como puiden sobrevivir daquela tanto tempo sen lecturas. Pero foi así. E para explicalo só podo pensar que quen non coñece unha experiencia nin ten ao seu alcance os medios para saber dela dificilmente pode botala en falta.

O primeiro libro que lin recomendáronmo coma unha actividade obrigatoria na materia de Lingua española. Eu tiña trece anos e marchara a estudar a un colexio en Marín. A novela que debía ler era La gaviota, de Fernán Caballero. O grande interese co que a lin daquela só o podo entender agora en razón da necesidade que sen eu ser consciente o meu corpo tiña de satisfacer esa carencia, coma a persoa famenta que converte nun manxar o primeiro alimento que lle chega á boca, por cativo que sexa. Só así podo comprender igualmente o interese co que lin algúns dos libros que durante aquela primeira parte da miña adolescencia nos recomendaban no colexio.

Con todo, foi tamén nesa época cando tiven un profesor que ao tempo que encamiñaba os meus gustos literarios, espertou definitivamente en min o interese pola lectura. Primitivo Simón. Un cura que nas súas clases de Lingua española, alén de obrigarnos a estudar a historia dos autores clásicos en castelán, facíanos convivir coas obras deses autores dun xeito vívido, participativo. Líanos fragmentos das obras que trataba na clase, axudábanos a analizalos, falábanos da vida dos seus autores, propoñíanos escribir relatos a partir das lecturas… E non só cos autores en castelán. Tiñamos daquela tamén un libro de lectura que era complemento do que debiamos estudar para a materia, e no cal aparecían os fragmentos escolleitos dunha serie de grandes autores da literatura universal. O que representou para min ese libro neste orde de cousas supuxo unha gran virtude e un pequeno defecto. A virtude foi que me permitiu escoller, fiado nel, libros e escritores dun valor literario indiscutible, converténdose no primeiro e máis persistente criterio de escolla que tiven para elixir os libros que desexaba ler pola miña conta. O defecto foi que durante aquel tempo os escritores que non aparecían nese libro tampouco entraban a formar parte das miñas apetencias e escollas. Iso provocou por exemplo, que lese nesa época a Dostoievski, pero que en cambio non lese nada de Tolstoi ata varios anos despois. Ou que lese axiña os relatos completos de Poe, pero nada de Conrad ou de Henry James.

Condicionado nas escollas por ese libro de lectura, non dei o salto a outros libros e autores ata algún tempo despois. O momento vén sinalado nítidamente nas miñas lembranzas por unha novela á que se tiña referido na clase o profesor Simón, aínda que o seu autor non fose daquela máis ca unha breve referencia no texto da materia. Con todo, o telegráfico resumo argumental que facía o manual espertou a miña curiosidade e un caloroso venres de maio, cando volvía para a casa a pasar a fin de semana, parei en Pontevedra e entrei nun quiosco de prensa a mercar un exemplar daquel libro, que acababa de saír xustamente nunha colección de quiosco. Reserveino coma unha especie de agasallo privado ata que rematase o curso e o primeiro que fixen ese verán foi procurarme o meu particular lugar de lectura na casa de Moraña.

Meu pai traía de cando en vez algúns sacos baleiros, dos que quedaban como refugallo para o lixo na empresa química na que traballaba. Eran uns sacos enormes, cadrados, dun material plástico semellante a un estame de feltro, que unha vez descosidos polas costuras convertíanse nunha gran lona con forma rectangular. Para transformar o rectángulo nunha hamaca colgante, nun coi, como lle chamamos na casa, só había que atar ben preto os dous extremos con dúas cordas e anoar esas cordas ao tronco de cadansúa árbore na eira. As árbores escollidas foron unha ameixeira no lado dos pés e unha cerdeira no lado da cabeza, mentres que a sombra central sobre a hamaca a proporcionaban as follas dunha figueria ben frondosa. Ese foi o meu paraíso lector da adolescencia.

Alí, nas tardes de verán tiveron lugar as mellores lecturas da miña vida, que inaugurou precisamente a novela que eu mercara aquela tarde de maio. Comecei a lela coa expectativa do interese que en min suscitara a sumaria referencia que facía a ela o manual que estudara no curso anterior. Pero axiña comprendín que a atracción que me provocaba a historia que estaba lendo era moi superior á miña previsión. Durante dous días, os meus ollos rexistraron cada frase, cada palabra, coa gorentosa ledicia de quen está descubrindo unha realidade nova e enfeitizante da que non quere perder nada. Cando rematei a historia, os seus personaxes, as rúas, o colexio, as prazas e as praias onde se desenvolvía, formaban parte da miña memoria case que coa mesma intensidade ca se vivira alí durante longos anos e mantivese unha relación de carne e óso con todos aqueles seres de papel. La ciudad y los perros, de Vargas Llosa, foi a novela que me descubriu o mundo da narrativa contemporánea. O exemplar aquel, que co tempo volvín ler outras dúas veces, adquiriu para min tal valor fetichista que quince anos máis tarde, cando tiven ocasión de asistir como alumno a un curso sobre técnicas da novela que impartíu Vargas Llosa na UIMP, non tiven ningún reparo en pedirlle que mo dedicase, malia que na capa do exemplar xa se borraran por completo as letras que indicaban o título e o autor.

Outro pequeno acontecemento que se produciu nesa época no meu entorno inmediato en conexión coa afección lectora foi a apertura da biblioteca pública de Moraña. Aínda que coma case todas as cousas que me sucedían daquela no tocante aos libros, a realidade parecía especialmente empeñada en poñer atrancos a colmar as miñas apetencias. No caso da biblioteca pública de Moraña, o pequeno atranco consistiu en que o seu horario de apertura ao público estaba limitado de cinco a seis da tarde, de luns a venres. Como eu estaba interno nun colexio situado a trinta e cinco quilómetros e o meu regreso á casa para pasar a fin de semana tiña lugar o venres despois das oito da tarde, o uso que podía facer da biblioteca reducíase unicamente aos dous meses do verán.

Por contraste, a privación do resto do ano provocaba que a satisfacción que obtiña neses meses fose quizais máis intensa. Un día por semana, xeralmente os xoves, despois do xantar eu baixaba camiñando os dous quilómetros que separaban a casa de meus pais da biblioteca, unha casiña dun só andar que era todo el unha sala rectangular na que estaban as estanterías ateigadas de libros, aliñadas contra as paredes. Case sempre era eu o primeiro usuario en chegar ante a porta e tiña que esperar á sombra dun piñeiro a que ás cinco en punto aparecese o seiscentos de cor gris no que viña o encargado da biblioteca, un mestre xubilado, alto e moi fraco. Entraba eu xunto coa ducia de rapaces que ían cambiar os seus exemplares e durante un bo anaco, pendente sempre do reloxo, dedicábame a examinar os anaqueis na procura dos tres ou catro títulos que máis me atraesen. Moitas veces, á saída da biblioteca, nunhas toxeiras polas que tiña que pasar de regreso á casa detíñame, ansioso, a botarlle unha primeira ollada aos libros que acababa de recoller.

Con todo, era na hamaca da eira onde atopaba eu o espazo propicio para lelos. Había días nos que lía pola mañá, pero as horas que máis identifico co pracer da lectura son as da tarde, que transcorrían desde as catro ata as oito ou as nove. Todo semellaba contribuír daquela a que a experiencia fose perfecta: a clara luz do verán, a fresca sombra da figueira e o silencio circundante. Nese ámbito lin os mellores libros da miña vida. Dalgúns deles esquecín case todo, non sendo o título e o autor. Outros deixaron en min unha fonda pegada que persiste a través do tempo coma unha das mellores lembranzas da miña mocidade. Entre estes, podo recordar agora Rayuela, o Canto General, Las ilusiones perdidas, A esmorga, La guerra del fin del mundo, Fortunata y Jacinta, A cartuxa de Parma, Pequeños equívocos sin importancia, Memorias dun neno labrego, Sobre héroes y tumbas, Sartoris, Ficciones e tantos e tantos outros.

Por suposto que despois houbo na miña vida outros lugares e momentos nos que tamén gocei do pracer da lectura con libros que supuxeron para min fermosas experiencias. Podería recordar os días en Compostela, cando ía co meu amigo Xulio á librería Follas Novas a fozar entre os exemplares, na procura de títulos atraentres que logo lía nas tardes e noites do meu piso de estudante. Ou os que descubrín máis tarde, ata hoxe mesmo, grazas a recensións merecidamente entusiastas ou a recomendacións sinceras de amigos e compañeiros. Pero case sempre sigo tendo a impresión diante de cada libro que empezo a ler que o que estou buscando secretamente é unha experiencia que me devolva a aqueles felices días das lecturas da adolescencia e a primeira mocidade no coi da eira de Moraña cando todo estaba por descubrir e a ilusión era o aire que eu respiraba acotío.

Recentemente, tiven a ocasión de ler un texto que ratificaba ao tempo que explicaba esta sensación que eu sempre tiven. Trátase dun libro de Marcel Proust titulado Sobre a lectura, e acaba de publicarse en traducción e edición de Carlos Lema na editorial Trifolium. Nese breve texto, a teoría que expón Marcel Proust, ao fío do relato que fai sobre as súas lecturas da nenez, é que a lectura dun libro se enchoupa dos lugares onde se fixo, de xeito que texto e lugar da lectura xa resultan inseparables para cada lector. Creo que é unha teoría moi atinada. No ronsel que traza, a experiencia particular de cada lector pode valer para escribir un fermoso relato da lectura. O convite queda feito, pois, para quen queira aproveitalo.

Xosé Monteagudo (Moraña, 1965) é licenciado en dereito pola Universidade de Santiago de Compostela e traballa actualmente como técnico de Facenda na Axencia Tributaria. Desde moi novo é un lector apaixonado de todo tipo de literatura. Escribe desde a adolescencia, pero só decidiu publicar a unha idade relativamente tardía. No ano 2001 recibiu un accesit no premio Modesto Rodríguez Figueiredo por un relato titulado O engado do triángulo. Ao ano seguinte obtivo o premio Blanco Amor coa súa primeira novela, titulada As voces da noticia. No ano 2006 publicou a novela Esta historia. Coa súa terceira novela, Un tipo listo, conseguiu por unanimidade o premio García Barros no 2009 e foi finalista do premio Frei Martín Sarmiento no 2011. Ademais do seu labor como creador, tamén imparte obradoiros literarios sobre narrativa e exerce a crítica literaria na revista GRIAL.

ILUSTRACIÓN - HOMENAXE DE DAVID PINTOR A JUAN FARIAS

2011-07-11T12:13:00.005+02:00

O pasado ano, co gallo dunha homenaxe que se lle fixo a Juan Farias en Madrid, David Pintor retratou ao escritor tal e como aparece nesta fermosa ilustración.
Nós tamén queremos rendirlle a Juan Farias a nosa pequena homenaxe, colgando esta imaxe que David Pintor nos facilitou tan amablemente.
Que o legado de Juan Farias non deixe de voar no maxín dos nenos e nenas.
En nós está trasmitírllelo.

ENTREVISTA A ELENA GALLEGO ABAD

2011-07-05T09:42:00.006+02:00

Velaquí a entrevista que sae hoxe en Faro de Vigo, co gallo da publicación por Edicións Xerais do segundo tomo de Dragal, a historia do último dragón galego.

Desde Gálix, desexámoslle moito éxito con esta nova entrega.

Podes tamén acceder premendo aquí.

"En Galicia podemos hacer nuestras propias fantasías sin irnos fuera"
La trilogía Dragal acerca al siglo XXI la historia del último dragón gallego

LUCÍA D. BÓVEDA - VIGO. Elena Gallego (Teruel, 1969) decidió escribir su primer libro para conseguir que leyese su hijo de 16 años, amante de los dragones y de Harry Potter. De ahí surgió su primera novela “Dragal I: a herdanza do dragón”. Menos de dos años después, y con la segunda parte publicada, estamos a la espera de la publicación del desenlace de la trilogía.

–Antes de escribir la primera novela tenía una amplia trayectoria como periodista, ¿que le llevó a convertirte en escritora?

–Soy periodista porque me gusta jugar con las palabras y escribir. En esta profesión comunicas realidades mientras que como novelista transmites ficción y fantasía. Es otra forma de comunicar las cosas pero no deja de ser lo mismo.

–¿Que la novela esté ambientada en Galicia puede ser un impedimento a la hora de llegar a otros lugares?

–El dragón es una figura universal por lo que fuera de Galicia puede adaptarse perfectamente. Yo juego con una serie de valores que son globales. Puedes encontrar dragones en EEUU, en China o en cualquier lugar. Así que la historia puede funcionar de la misma forma en otras lenguas y países.

–Parece inevitable comparar sus libros con los de Harry Potter de J.K. Rowling, ¿en que se parecen y se diferencian?

–Ambas series se parecen en que juegas con la fantasía e intentas conquistar al lector y los dos chicos son algo más. Pero sus mundos son diferentes ya que la historia de Dragal se desarrolla en el mundo real mientras que Harry Potter está en un mundo paralelo al nuestro.

–El protagonista, Hadrián, es un adolescente, ¿pueden los jóvenes actuales identificarse con él?

–Lo que les identifica es que la historia sucede en un tiempo real, con situaciones que viven a diario en el colegio, con sus amigos o con la familia. Además, las últimas generaciones crecimos leyendo novelas de aventuras y eso es lo que Dragal es fundamentalmente.

–La trilogía va dirigida a los jóvenes pero, ¿sus libros entretienen y gustan por igual a los adultos?

–Intenté no solo enganchar a los adolescentes sino también recoger diferentes tradiciones y hacer una mezcla, demostrando que aquí también podemos hacer nuestras propias fantasías sin irnos fuera. El sector juvenil e infantil, lo que ve es la aventura de los protagonistas mientras que los que tienen un poco más de experiencia en la vida ven el trasfondo de la historia y descubren leyendas que estaban escondidas para ellos.

A CURIOSIDADE ABRE O LIBRO.

2011-07-04T10:25:00.004+02:00

"A curiosidade abre o libro". Así titula a Fundación Sánchez Ruipérez a este cartel que ven de publicar na súa campaña anual sobre literatura.
Podes ver o vídeo da campaña premendo aquí . As ilustracións son de Ana Juan (Premio Nacional de ilustración 2010).

MEMORIA DOS AFECTOS XIII: POR PAZ RAÑA LAMA

2011-06-28T15:19:00.002+02:00

Amenzo e anoitezo; a vixilia fatígame máis que as metáforas do soño.
María Zambrano

Din que a memoria, como fenómeno mental (nada menos que 100.000 millóns de neuronas funcionando no cerebro), é o acubillo da permanencia. Sen embargo, hai outros pensadores que afirman, rotundos, que recordar é inventar.
Escribir (recordando) algo sobre unha mesma debe de ser tarefa ben difícil polo esforzo que supón amarrar as láminas da nosa pel para que non esvaren en contacto coa memoria.
Resulta que, no intento, hai que axustar contas co pasado, que parece ser unha inmensa propiedade con poder, con demasiado poder, tanto como para non me deixar indiferente ante un dos desafíos máis importantes da vida: enfrontarse á soedade que nos escriben os destinos.
Penso que na encrucillada da existencia hai un punto dende o que queremos transcender e sabernos donos da nosa primeira decisión e do noso último erro. Que demo!, non deixa de ser unha continua progresión de latexos. Hai que ter moito tino para enfiar instantes con instantes e dar cohesión á biografía.
E, neste meu empeño de facer unhas memorias precisas, debería comezar polos territorios míticos da infancia e, coma se dun conto mentido se tratase, comezaría: érase unha vez unha nena que vivía alegre ao abrigo do pai, que procuraba evitarlle as feridas, e da nai, que llas curaba. Vivían nun castelo monumental onde as horas devalaban con luminosa calma.
O pai acostumaba arrolala con músicas que el mesmo compuña no clarinete, mentres a nai cosía saias con lazos imposibles copiados dos recordos e bordaba cores en forma de niño de abella con gran pasmo para a nena que non acertaba a comprender a relación dos insectos coa costura.
A historia podería continuar coas visitas que facía ás cerdeiras inzadas de froitas gorentosas, co desfrute do arume a frouma, a leñas vellas de carballo que ardían na lareira, tamén, co arrecendo aberto das lavandas no resío, e, como non! co descubrimento inxenuo da paixón instalada na mestura de laranxa e chocolates.
Pero non hai conto sen dragóns ou ogros ou bruxas infames. Mil veces, mil, soñara coa detención do tempo e, así, poder perpetuar a ingravidez da felicidade, e, malia súa incapacidade para intuir unha vida futura con zozobras, non só ese tempo non parou, senón que, a xeito de fado perverso, cambiou o rumbo das historias e converteu o seu desexo en ausencias, ausencias dolorosas. As músicas do pai enmudeceran na noite.
E, mentres comezaba o proceso de adaptación ao baleiro, a súa vida daba un xiro espectacular, iniciaba o período das aprendizaxes formais.
Na escola era das tímidas, das que preferían quedar ao amparo do que consideraba descoñecido, e, desta forma, pasar o seu tempo de aulas buscando recantos confortables que a súa imaxinación lle procuraba.
Permanecía atenta permitindo que os saberes penetraran na súa curiosidade , cada operación, cada fórmula, cada experimento, eran analizados polo seu intelecto e polo seu corazón para, de contado, inserirse no baúl da experiencia. Que prezo tan baixo para buscar seguridade!
Ata que, por fin, chegou o encontro. Tropezou, sen buscalo, co primeiro libro de ficción e foi cando atopou o máis asombroso horizonte de luz sabendo que comezaba unha aventura xa para sempre inacabada, un pasaporte que a conduciría directamente ao espellismo fronte á monotonía cotiá. Canta tenrura esperta o acto de contemplar o seu entusiasmo e o seu estremecemento.
Enchoupouse do gozo de vivir e de sentir, do amor incondicional pola palabra escrita e logo, pero non despois, pola palabra pronunciada, tal que unha oración de soedade non buscada. E no silencio da lectura abríronse as portas á creación… un só libro convertíase en infinitas posibilidades e todas elas comezaban pola paixón para entender e preguntar: por que? Impúxose o descubrimento e, vaia!, a transformación. Alicia xa sabía de que pócima beber.
E con esa elección iniciou un periplo de nobelo, unha vida que se situaba no fondo do segredo, máis aló da xanela ubicada onde acaba o corredor e que, unha vez aberta, resulta incontrolable.
Roubaba horas ao sono, á comida, aos amigos, e metíase no refuxio da claridade que lle regalaba o libro. Daba igual que o castelo onde vivían se fose derrubando co pasar dos días e que os buratos non enchesen os buratos, porque o prodixio da lectura suavizaba a ausencia da música morna do pai e mudaba a ferida en cicatriz. Era libre, podía inspirarse na poesía dos barcos fondeados e posuía a chave dos ímpetos… iso era o que importaba, non deixarse esmorecer pola nostalxia.
E, como convén rematar con este exercicio de biógrafa que non me satisface totalmente ao non poder transformar en vida o que me pete, gustaría ver se ese encontro da nena coa palabra e a súa imaxe lle confirmaba ou lle desmentía un vello achado da (outra vez!) memoria.
Se, polo menos, chegase a entender que o seu pesar e a súa dor manaron da mesma fonte que o seu pracer, podería construir soños con afectos e fracasos, o que lle daría unha certeira excusa para espantar a imprecisa debilidade ante o universo e, sobre todo, para poñerlle letra e música ás páxinas da súa existencia. Coma nun conto.

Paz Raña Lama. Nas súas propias verbas... “Nacín hai 53 anos en Vigo. Son filla de modista e músico procedentes das sosegadas ribeiras do Avia. Meu pai finou en Alemaña cando eu tiña 6 anos e isto deixoume unha firme pegada: dende entón arrastro con orgullo ser filla de gastarbeiter e unha incapacidade absoluta para aprender alemán. Teño dous irmáns marabillosos e unha filla cuxo nome en acrónimo dáme Soños, Indicios, Risos e Aire. Un acontecemento importante na miña vida foi a estadía en Compostela mentres estudiaba Pedagoxía, coñecín o amor, as derrotas, o compromiso e cinco mil historias máis. Vivín 30 anos cun home extraordinario que me deu moito, moito... ata que... outra ausencia. Traballo nun instituto e estou en contacto permanente con adolescentes dos que aprendo cada día cousas novas.

Viaxei por tres continentes, amo as paisaxes, a diversidade, a luz, o coñecemento e ás persoas. Creo na cidadanía e na posibilidade de mellora. Teño unha personalidade dispersa, subo e baixo coa mesma facilidade. Non podería vivir sen a ficción e sen a música e por iso estarei eternamente agradecida ás persoas que dedican a súa vida a facilitar a vida dos demáis con músicas, libros, imaxes e, como non!, con saborosos chocolates.”

GALICIA E CATALUÑA, UN DIÁLOGO TRUCADO: POR REXINA VEGA

2011-06-27T10:30:00.001+02:00

Hai xa ben de anos que falamos de literaturas peninsulares sen dar conseguido que esta realidade sexa recoñecida na súa complexidade. Nin dende o centro —ocupado pola expresión castelá cada vez máis poderosa na súa dimensión internacional—, nin desde as periferias —nas que nos movemos prisioneiros dos cárceres simbólicos dos límites territoriais—, somos quen de trazar canles seguras e sólidas que fomenten o coñecemento da diversidade. Porén, o contacto, o trasvase fructífero, tivo e continúa tendo lugar.

Neste texto quixera centrarme nas relacións de dúas das literaturas que compoñen este mosaico ibérico, a catalana e a galega, e quixera facelo falando tanto de autores concretos como de trazos de recepción e sensibilidade social, amparada na miña propia experiencia como profesora na área de filoloxía galega da Universitat Autònoma de Barcelona durante os anos noventa.

Afinidades e tópicos

A figura de Cunqueiro resulta aquí paradigmática. Movéndose entre tres sistemas literarios: o galego, o español-castelán e o catalán, que tamén inclúe a intervención desde cataluña no sistema español, Álvaro Cunqueiro exemplifica como ningún outro a permeabilidade e a influencia entre as literaturas peninsulares.

A primeira visita a Barcelona de Cunqueiro prodúcese en maio de 1934. Convidado por Carles Riba en nome de Amics de la poesia, o mozo poeta esperta interese nos medios culturais cataláns na medida en que representa unha imaxe de normalidade cultural afastada de todo tipo de folclorismo rexionalizante. A mestura de tradición e modernidade, representada por Cantiga nova que se chama Ribeira, é especialmente valorada por canto pode servir para trazar analoxías con tendencias xerais presentes na propia poesía catalana.

A guerra e a vinculación cos medios falanxistas encamiñan os pasos do escritor cara o ámbito madrileño, pero logo da retirada do carné de xornalista e a súa volta a Mondoñedo, comeza unha nova relación con Cataluña. A partir dos anos cincuenta os seus libros en castelán serán publicados por editoras barcelonesas e a colaboración na revista Destino permitiralle estreitar un fortes lazos de amizade con Ignasi Agusti, Nèstor Lujan, Joan Perucho e o editor Vergés. O clima de afecto e apoio que encontra en Barcelona motivará continuos desprazamentos cara a cidade condal onde participará en numerosas charlas e conferencias, confirmándose como unha personalidade habitual nos medios culturais cataláns.

Desde Cataluña, Cunqueiro atopará tamén neste momento lecturas que difiren das realizadas desde a esfera castelá. Así, fronte á habitual consideración desde o imaxinario central do peculiar idiolecto literario de Cunqueiro como produto case mecánico do bilingüismo, salienta a ollada catalá, atenta a percibir unha verdadeira poética, un xogo consciente que procura no contacto entre linguas un diálogo tenso e significativo. Resulta tamén relevante a crítica a aqueles trazos, cando os hai, máis próximos ao costumismo e a cor local, rexeitando a expresión rexionalizante como vía pasiva para a creación estilística.

Do mesmo xeito, o ámbito madrileño tenderá a ignorar sen máis as obras galegas con versión castelá mentres que a prensa cultural catalá prestará especial coidado a salientar a orixe galega das súas obras, incidindo na importancia da vinculación coa tradición e a lingua.

Tamén desde Cataluña atopará Cunqueiro un correlato literario. A súa, unha literatura de imaxinación en tempos da hexemonía do realismo social, será continuamente relacionada coa de Joan Perucho, nunha especie de xogo de espellos que reforzará a posición de ambos os dous escritores.

Con todo, e malia a críticas temperás, como as que realiza un novísimo Pere Gimferrer que descobre, practicamente en solitario, o potencial fondamente subversivo da proposta cunqueiriana e a súa radical reflexión sobre o canon cultural e o estatuto da ficción, o certo é que durante as decádas dos sesenta e dos setenta tanto en Barcelona coma en Madrid tenderá a converterse ao noso escritor na imaxe non dunha tendencia senón dun país. Así, o lirismo, a ironía, a dimensión fantástica, a vivencia melancólica da paisaxe, os costumes gastronómicos serán os trazos que definan a imaxe de Cunqueiro como representante de Galicia no seu conxunto, nunha visión máis próxima á etnosicoloxía que a valores estrictamente literarios.

Esa mesma percepción como representante global dunha identidade nacional e non dunha tendencia dun sistema literario atoparémola tamén, xa nos nosos días, na recepción na sociedade catalá do escritor Manuel Rivas. Coma no resto do Estado, Rivas conta cun elevado grao de recoñecemento e cun importantísimo número de lectores. Malia a inmediata tradución ao catalán das súas obras, existe tamén unha porcentaxe significativa de lectores que adquire os exemplares orixinais en galego, o que evidencia a sensibilidade cara á lingua e a literatura de onde provén e o rexeitamento de veos intermediarios. Porén, a propia poética de Rivas, configurada como unha síntese da nosa tradición cultural e o noso discurso identitario, é recibida nunha clave excesivamente achegada á explicación antropolóxica.

A imaxe cultural que Cataluña posúe sobre Galicia, e que impregna tamén as elites culturais, aparece aínda ancorada nunha visión rural e paisaxística, unha sociedade desvertebrada e pobre que vive as contradicións do poscapitalismo instalada moi tepedamente na reivindicación nacional. Ningún deses tópicos é desbotado pola lectura que a sociedade catalá fai das obras de Rivas. De novo, ao igual que en Cunqueiro, o lirismo, a fantasía, a paisaxe como elementos recoñecibles dunha identidade cultural tópica. O feito de que a figura de Rivas chegue a Cataluña a través da literatura castelá e os grandes medios de comunicación e plataformas editoriais madrileñas, non é, probablemente allo a este tipo de lectura reducionista.

Algún matiz distinto presenta a recepción doutro dos autores galegos contemporáneos con maior proxección no Estado, Suso de Toro. A súa diferente proposta narrativa, con vocación provocadora e urbana, foi acollida con sorpresa e interese. A visión dialéctica, conflictiva da sociedade galega, formulada de xeito máis explícito, menos tamizada polo simbólico e o lirismo, como no caso de Rivas, fixo que a súa figura axudase a contestar algúns dos clixés identitarios cos que se nos ve desde Cataluña. Probablemente, a presenza de De Toro como columnista habitual da prensa barcelonesa, desde a que dialoga coa sociedade catalá sen pasar polo filtro madrileño, teña que ver co grao de interese e debate que esperta a súa figura, axudando a proxectar unha imaxe máis complexa e diversa da nosa cultura e fomentando tamén a percepción das analoxías entre ambos os dous países.

Irmáns menores

Se consultamos a base de datos do Ministerio sobre os libros publicados no Estado, atopamos que no capítulo das traducións ao catalán de orixinais galegos repítense con teimosía determinados nomes: os xa citados Manuel Rivas e Suso de Toro e tamén, como representante da literatura Infantil e xuvenil Agustín Fernández Paz, xunto con Xabier P. Docampo e Fina Casalderrey. Algúns outros aparecen tamén na lista, aínda que de xeito illado, cunha soa obra traducida. Ese sería o caso, por exemplo, de Carlos Casares, Xosé María Álvarez Cáccamo, Fran Alonso ou Teresa Moure.

Claro que, de consultarmos a mesma fonte documental no sentido inverso, do catalán para o galego, atopariamonos con idéntica parcialidade, destacando a tradución, neste caso só de obras illadas de autores, como Jesus Moncada, Manuel de Pedrolo, Miquel Riera, Isabel Clara-Simó, Sergi Pàmies ou Quim Monzo, e unha representación máis sistemática de autores de literatura infantil e xuvenil, como é o caso do prolífico Jordi Sierra i Fabra.

En xeral, a nómina de traducións entre ambos os dous sistemas literarias indican un claro desaxuste entre os diversos xéneros. A literatura dirixida á poboación xuvenil e en idade escolar é a que, sen dúbida ningunha, protagoniza a maior parte dos intercambios. Nese sentido, cómpre destacar a importancia do mercado e dos acordos de colaboración entre editoras como elementos decisivos nesta presenza masiva. En relación cos outros xéneros advírtese un predominio das traducións de ensaio do catalán para o galego e da narrativa do galego para o catalán, quedando a poesía nunha posición claramente marxinal. Pero, aínda así, se reparamos polo miúdo nos títulos de narrativa podemos comprobar a importancia do castelán como sistema intermediario na difusión das nosas obras. Só os autores que experimentan certo grao de recoñecemento no mercado castelán chegan a ser traducidos ás outras linguas estatais.

Malia o dito, temos de ser conscientes de que a lingua catalana é, hoxe por hoxe, a segunda lingua de destino, tralo castelán, á que se traducen as nosas obras, quedando moi por baixo, e por esta orde, o vasco, o inglés, o francés e o portugués. Estas cifras indican, xa que logo, a existencia efectiva dun diálogo, dunha canle de comunicación entre sistemas literarios afíns.

Probablemente hoxe nos atopemos nun punto de inflexión no que deberiamos abordar dun xeito máis consciente as relacións entre Galicia e Cataluña. Dando por feito a existencia dunha verdadeira sensibilidade cultural e dun mercado real, cumpriría afondar na tarefa de proxección entre ambas as dúas literaturas tendo en conta a confluencia tanto das iniciativas das empresas editoriais como das institucións políticas. A pulsión cara ao diálogo e o recoñecemento, unha inclinación natural e xa cunha tradición ás costas, debería contar con mecanismos que dotasen de visibilidade a autores marxinados polo ámbito madrileño, contestando a lóxica perversa e reducionista que asfixia ás literaturas peninsulares. Para conseguir este obxectivo resulta, ao meu modo de ver, imprescindible forzar un diálogo bilateral entre gobernos e axentes culturais. De pouco serviría o investimento e iniciativa nunha única dirección. Aínda así, probablemente sexamos nós, os galegos, os que teñamos máis interese, e máis que gañar, na conquista dun lectorado, e dun mercado, afin, como o catalán. Desde as propias orixes do noso discurso nacional, Cataluña foi vista como modelo a imitar, e como apoio para paliar a nosa febleza. Cataluña, en troques, deitou, e continúa deitando sobre nós, unha ollada paternalista, a ollada do irmán maior que observa de esguello os progresos do seu familiar mentres dirixe a súa atención cara a outra parte. A Cataluña interésalle, hoxe por hoxe e sobre todas as cousas, a proxección internacional. No noso caso, irmáns menores desde o punto social e político, Cataluña se nos aparece como un das nosas vías de proxección exterior máis naturais e posibles. A colaboración entre institucións e editoras co deseño dunha política de traducción que vele pola difusión dos clásicos e por unha representación coherente dos diferentes xéneros e autores é, por máis que teña sido reivindicada ata a canseira polo foro Galeuzca, aínda unha tarefa pendente.

A Galicia catalá

Un dos trazos que marcan hoxe a especificidade da recepción da literatura galega en Cataluña é a existencia dunha extraordinaria rede de intermediarios culturais.

Cómpre aquí salientar a figura pioneira de Basilio Losada, quen dende os anos sesenta fixo da Universitat Central un dos focos máis activos na divulgación do noso acervo. Unha cifra elevadísima de estudantes tivo o seu primeiro contacto coa literatura galega nas ateigadas aulas de Losada, un profesor cunha enorme capacidade de sedución, un importantísimo tradutor do galego e do portugués e un intelectual fondamente enraizado na vida cultural catalá.

O seu labor, fundamental, foi o alicerce que puido dar lugar nos anos noventa á expansión dos estudos galegos nas universidades barcelonesas.

Malia unha certa prevención por parte das instancias académicas catalás, que aceptaron dun xeito excesivamente pasivo, sen apenas contrapartidas, o ofrecemento realizado pola Xunta de Galicia, disposta a investir na creación de múltiples lectorados sen asegurar a continuidade e a consolidación do espazo académico, o certo é que a entrada do galego na Universidade Central e na Universidade Autònoma de Barcelona foi un enorme éxito. Cando falo de éxito non me refiro, claro está, ao número de matriculados na licenciatura, por forza escaso, senón no importante número de alumnos dos que gozaron e gozan as materias de lingua e cultura galegas consideradas como de libre elección en ambos os dous campus.

A avalancha de estudantes sorprendeu, nun primeiro momento, a todos. Fronte as iniciais previsións que agardaban unha demanda composta esencialmente por fillos de inmigrantes, o número de alumnos de orixe catalá comezou a medrar ata ser predominante. Dar aulas nese contexto supuxo daquela, e tamén o supón hoxe, facer fronte a un déficit histórico, paliar unha necesidade real de comunicación e coñecemento das novas xeracións, crecidas en democracia e que desexan achegarse dun xeito efectivo ao pluriculturalismo que leva décadas inundando o discurso político sen acabar de concretarse.

A práctica docente da lingua e a literatura galega en Cataluña supón asemade intentar matizar ou desbotar tópicos habituais. Así a visión da nosa cultura aparece a miúdo baixo a sospeita da satelización, trazando unha analoxía entre a situación do catalán no País Valenciá e o galego en relación con portugués. O coñecemento de elementos básicos de historia da lingua, movementos culturais e políticos e autores canónicos supón, xa que logo, unha verdadeira descuberta por parte do estudantado máis sensible.

A vida cultural galega en Cataluña, extraordinariamente activa, é hoxe posible non só pola existencia das universidades como motores, senón tamén polo labor dunha rede asociativa ben vertebrada. Nese sentido cómpre xebrar o asociacionismo ligado ás entidades galegas que xurdiron ao abeiro da expansión migratoria nas décadas dos sesenta e dos setenta, dos novos foros liderados polas xeracións máis novas.

Así, se ben foron e continúan sendo notables a actividades culturais programadas polas vellos centros galegos, entidades que cumpriron o papel de verdadeiras embaixadas culturais do noso país, e que aínda hoxe acollen clubs de lectura, revistas de artes e pensamento e numerosas conferencias de escritores e intelectuales, o desexo dun modelo de intervención que deixase de lado a vertente asistencial e folclorizante, levou a unha parte dos inmigrantes galegos, na súa maioría xa de segunda xeración a fundar novos colectivos.

O Foro Cívico Galego, liderado polo profesor Camilo Valdehorras, fundouse en 1999 coa idea de crear un espazo alternativo onde desenvolver actividades de difusión do colectivo galego en Cataluña mantendo unha forte implicación coa Galicia territorial; en 2005, ao abeiro da Plataforma Nunca Máis de Catalunya, creouse o Espazo Galego dos Països Catalans, un movemento xuvenil especialmente atento ás manifestacións contraculturais e ás novas tendencias; un ano depois veu a luz Rede. Cat, unha organización que agrupa a máis de 17 colectivos e que comunica a máis de mil persoas activas e comprometidas coa difusión da lingua e cultura galega en Cataluña.

A descrición da Galicia catalá actual quedaría incompleta se non mencionasemos o labor de personalidades moi implicadas na tarefa de intermediación cultural tanto desde o ámbito da creación como da investigación filolóxica ou a crítica xornalística. Xesús González Gómez, Helena González, Pura Salceda, Anxo Baranga, Silverio Cerradelo, Xosé Lois García, Joaquim Ventura, Jordi Cerdà ou Victor Martínez-Gil, entre outros, aparecen hoxe instalados nun novo espazo, nunha vía de confluencia que, contando coas súas propias regras, é quen de influír de xeito decisivo no noso discurso e tamén na calidade da nosa recepción extraterritorial.

Rexina Vega é doutora en filoloxía románica coa tese Bilingüismo e autotradución en Álvaro Cunqueiro. Sobre este autor ten publicados numerosos artigos e estudos, entre os que salienta Álvaro Cunqueiro. Unha poética da recreación, premio Carballo Calero de investigación (Laiovento 1997), Álvaro Cunqueiro e as amizades catalás (Do Castro 2003) ou Álvaro Cunqueiro. Fotobiografía sonora (Ouvirmos 2009). Durante os anos noventa exerceu a docencia na área de filoloxía galego-portuguesa na Universitat Autònoma de Barcelona. Desde este ámbito desenvolveu unha intensa actividade de divulgación da cultura galega na sociedade catalá. Exerceu a crítica teatral na revista El Público e a crítica literaria para, entre outras publicacións, Quimera, Anuario de Estudos Galegos, Grial ou A Nosa Terra. Dentro do eido da lexicografía, ademais da publicación de artigos teóricos no Instituto Cervantes e en actas universitarias, traballou como redactora de numerosos diccionarios bilingües da editorial Larousse e no Diccionario Vox galego-castelán-galego. É premio Sthendal e finalista do premio nacional de tradución, pola obra de Georges Perec El secuestro. Responsabilizouse da edición dos artigos ensaísticos de Suso de Toro publicados por Xerais baixo o título Ten que doer. Literatura e identidade. Actualmente é profesora asociada do departamento de lingua española na Universidade de Vigo e profesora de lingua e literatura galega nun centro de ensino secundario. Cardume, a primeira incursión na creación literaria da autora, obtivo o Premio Xerais de novela 2007.

LIBROS CON SELO CALIDADE DE GÁLIX: DEZ PIRATAS

2011-06-24T17:15:00.002+02:00

Esta pasada semana, na web da crtvg, o libro recomendado é: DEZ PIRATAS
•Autores: Gloria Sánchez, Montse Gisbert (ilustradora).
•Editor: Alfaguara Obradoiro
•Colección: Alfaguara infantil
•Ano: 2007
Este conto rimado conta a busca dun tesouro, o Marranchiño de Ouro, polos piratas da tripulación do barco Marabillas. Os piratas Orella de Cachucha, Leonardo Biosbar, Tripas, O Patatán, Furriqueiras, Man de Fouciño, Cascarilla, Corazón de Boi, Pistraca e o capitán Bocanegra van na procura do tesouro, pero a tripulación vai minguando a medida que suceden as aventuras, incluíndo o encontro con Vanesa Caracortada e a nave Capitana.

Este libro gustarache moito porque nel acontecen moitas aventuras cheas de humor.
Propostas: É un libro moi divertido para xogar a representar en familia e tamén na escola.
Premios: Libro gañador da IV edición do Premio Frei Martín Sarmiento

MIGUELANXO PRADO, NO FESTIVAL DE BANDA DESEÑADA DE MÚNIC

2011-06-22T10:22:00.003+02:00

Miguelanxo Prado, impartirá o vindeiro día 24 de xuño un relatorio no Festival de Banda Deseñada de Múnic, cadrando coa reedición neste país da súa serie Quotidianía delirante. Tamén se proxectará a película de animación De Profundis, e realizará varias sesións de sinatura das súas obras.
Ademais haberá unha exposición da súa obra dos últimos dez anos. A súa obra De profundis xa fora revisada nunha mostra hai dous meses
Prado foi escollido como autor convidado no Festival de Banda Deseñada de Múnic, que desta volta ten a a España como país invitado. Tamén é candidato ao Astrid Lindgren xunto coa nosa querida autora Fina Casalderrey.

GALERÍA FOTOGRÁFICA DA EXPOSICIÓN NO LITVI

2011-06-17T12:17:00.001+02:00

GALERÍA FOTOGRÁFICA DA EXPOSICIÓN NO LITVI

2011-06-17T11:54:00.005+02:00

Como xa comentamos nun post anterior, no marco da celebración do LITVI, Gálix organizou na sede da Fundación Torrente Ballester, na Rúa do Vilar 7, unha exposición sobre libros infanto-xuvenís en lingua galega que teñen como eixo temático a viaxe. Deixamos aquí parte da reportaxe gráfica.

LIBROS CON SELO CALIDADE DE GÁLIX: DIARIO DE PICHUK

2011-06-15T22:42:00.004+02:00

Esta semana, na web da crtvg, o libro con selo calidade Gálix é: DIARIO DE PICHÜK: as minchas de Aridöndia

•Autor: Manel Cráneo
•Editor: Everest Galicia
•Ano: 2010

Esta é una historia fantástica sobre o Planeta Mincha, máis concretamente sobre a rexión de Aridöndia. Neste planeta conviven moitas razas: ardos, lampönak, xordosauros…entre eles as minchas.
As Minchas son moi listas e respectuosas coa súa contorna e co medio natural. E teñen a súa propia linguaxe de símbolos! Son grandes exploradoras e rescatadoras. Valo pasar moi ben cando as leas.

FALECE JUAN FARIAS, O GRAN TRANSGRESOR DA LIX

2011-06-13T10:05:00.004+02:00

Juan Farias (Serantes, A Coruña, 1935) foi o gran transgresor da literatura infantil e xuvenil española. A súa morte na madrugada do venres significa a perda dun dos autores máis orixinais das nosas letras, tanto polo seu estilo literario como pola súa forma de comprender a literatura para cativos e para a mocidade.
Coa novela Algunos niños, tres perros y más cosas, obtivo o Premio Nacional de literatura infantil e xuvenil no ano 1980.
Desde Gálix, lamentamos profundamente esta perda. Agora está nas nosas mans transmitir o seu legado literario.

Deixamos constancia de parte das súas obras de LIX:
Crónicas de Media Tarde: Años difíciles, El barco de los peregrinos y El guardián del silencio, 1983-1985.
El niño que vino con el viento, 1986.
Por tierras de pan llevar, 1988.
Cuarenta niños y un perro, 1992.
La infancia de Martín Piñeiro, 1994.
A la sombra del maestro", 1995. Los caminos de la luna, 1997.
El paso de los días, 2000.

EU SON DUNHA XERACIÓN DE NEOFALANTES: POR MERCEDES QUEIXAS

2011-06-09T11:04:00.004+02:00

Carísimas lectoras e lectores:
Permitide que me presente e non interpretedes as miñas palabras como vontade de autoafirmación pública, procura de desculpa explícita que xustifique incoherencias impropias do perfil que o outro sempre predeseña para un(ha) propia ou exceso de vaidade ególatra.
Lede, pois, esta miña humilde reflexión, transcrita despois de vogar un tempo no éter do pensamento, como unha necesidade biolóxica que nestas páxinas acha acubillo.
Eu son da xeración nada nos finais dos 60, daquela que chegou in media res a todo, ao principio do fin dalgúns medos dos nosos superiores e ao inicio da apertura a un mundo novo, ansiado e temido, ao tempo, por descoñecido. A luz da liberdade das palabras que prendía no misto do futuro inmediato apremiaba, mais, con todo, engulía rescoldos no branco e negro que necesariamente tiña que se mudar en gris. O SI afirmativo instalábase para desterrar o perenne e inmorrente NON a todo e todos os diferentes.
E tocounos medrar apalpando cambios que non comprendiamos, mais que percibiamos nas olladas de esguello combativo e nos falares ás veces calados ou enmudecidos en clarificadores ombros que se erguían interrogantes entre dúbidas non verbais.
Foi grazas a moitas palabras comprometidas, que clamaron sen tregua, como puidemos criarnos paseniñamente na palabra libre e no pensamento diferente. Os sacrificios e renuncias doutros, inexistentes para moitas e moitos de nós ou ocultos, convertéronse nas nosas opcións abertas e mais en vitorias herdadas de mans xenerosas, que nos abrían de verdade ao mundo do respecto e da tolerancia nun territorio aínda en reconstrución emocional e, por que non o dicirmos, nacional.
Eu son, tamén, dunha xeración que naceu e medrou en paralelo á lingua galega, viaxando en habitáculos diferentes do mesmo comboio. E cadaquén ía subindo nunha estación diferente, con cadanseu billete, con compañeiras e compañeiros de viaxe diferentes que ían alimentando as nosas gorxas inéditas para nos reconstruírmos como individuos con biografías lingüísticas individuais, mais non isoladas, pois a estación termo daquela viaxe era a casa común do pobo como colectivo cunha identidade truncada, deformada, ignorada ou disfrazada.
Eu subía ao comboio da lingua galega no meu espazo de liberdade vacacional, recreo e ocio incontrolábel, bicos furtivos e conversas adolescentes. Eu habitaba a lingua na aldea, da man dos meus catro avós e cinco bisavós. E deles a aprendín, oralmente, nun boca a boca con salto mortal interxeracional, de ouvidas, como un século antes fixera a propia Rosalía de Castro. Quen mo ía dicir!
E tocábame apearme na estación máis urbana do día a día, na escola das monxas durante a EXB, coas miñas amizades colexiais e do barrio dos Mallos-Estación. E na casa, cun pai e unha nai que procuraban na imperiosa integración na cidade o mellor para os seus vástagos, todo aquilo que a aldea de orixe ía negar. Nós si entrariamos na modernidade e no futuro, no último vagón nunca máis!, e nesa planificación de éxito vital o galego non tiña páxina escrita. Axudariamos a medrar a sempiterna cidade dos barrios devorándonos nela, facéndonos pasar por aquilo que a boa vontade permeabilizaba inxenuamente. Seriamos coma os outros, descendentes acollidos doutras aldeas coma nós, mais naceriamos conxuntamente a un NÓS diferente e superior.
Eu son dunha xeración que descubriu na adolescencia moitas vivencias, nada novo nin exclusivo, diredes con razón!; mais algunhas tamén de carácter lingüístico que, con certeza, non cheguei a reparar nin moito menos comprender até un tempo despois.
-Mamá, por que papá y tú habláis de una manera y con Jose, con Miguel y conmigo de otra?
Non houbo ninguna articulación de resposta. Só unha ollada estrañada e uns ombreiros sorprendidos ao alto.
Miña nai non o soubo entón nin eu tampouco seguramente, mais si houbo resposta. E ben contundente!
Un exemplar de Memorias dun neno labrego e outro de Cartas a Lelo abríronme os ollos a unha lingua que deixaba de ser ágrafa para se converter nun salto de letras e sílabas e palabras e... historia literaria na que eu prendía desde a ignorancia máis absoluta. E aprendín a ler na lingua dos avós, a súa única lingua, a que eles nunca aprenderon a escribir nin a ler. Nunca achei resposta á razón de por que eses libros, únicos en galego, adormecían naquel andel dunha estantería familiar nada prolífica en encadernacións. É o que ten non proceder dunha familia de avoengo nin de letras! Mais eses dous libros estaban e presérvoos do tempo que o almanaque sempre acaba por converter, alternativamente, en presente e pasado.
Eu son dunha xeración que aprendeu no Instituto de Monelos da Coruña que o galego traspasaba as fronteiras do fielato urbano para conquistar as matemáticas, a filosofía, a bioloxía, a química, a historia da arte. E entón aprendín a escribir rápido para ser quen de interpretar apuntamentos esixentes. E entón aprendín, xa en 2º de BUP, que tiñamos historia de noso, que nos foran negados episodios por vontade allea e que nos roubaran palabras e espazos para as palabras e falantes que manexasen as palabras nos espazos e... Cumpría recompor un puzzle con Curros, Castelao, Villar Ponte, Cabanillas, Manuel Antonio, Blanco Amor, Mª do Carme Kruckenberg, Cunqueiro, Luz Pozo, Xoana Torres, Méndez Ferrín, Agustín Fernández Paz, Xavier P. Docampo. Como era posíbel que alguén escribise tanto en galego e sobre o galego e non nos enterarmos?
De súpeto, tamén, o noso arquivador se inzaba de apuntamentos e copias varias, dun novo libro de texto que explicaba os porqués daquela lingua antes ágrafa para min. Mais eu estudaba aqueles enunciados teoricamente barrocos do manual baixo os acordes sonoros das voces dos avós, dos bisavós e, ás veces, do pai e da nai, nos seus diálogos de parella, de xeito que os pronomes ocupaban os seus ocos con naturalidade, porque si! E as vogais abrían e pechaban cando necesaria, mais espontaneamente, o tiñan que facer, sen xogos vocálicos histriónicos nin posturas linguais estrambóticas. De seu... de meu!
Eu son dunha xeración que precisou entender e concretar a coherencia do sentido común desde a honestidade cos antergos e a miraxe responsábel ao futuro que nos había corresponder enfiar. Nacía unha xeración de neofalantes que non aprendemos a lingua galega como primeira lingua, mais que a tiñamos como referente próximo na aldea, surtidora de puntuais citas dominicais coas patacas e os ovos e os grelos que a cidade non entregaba nunca como galano, mais si ofrecía puntual e estacionalmente o labor das mans traballadoras dos avós.
Eu son dunha xeración de neofalantes que asumiu a vontade de dar un paso adiante e instalarse no galego, conscientemente, como única lingua de uso no país de noso, sen que esa decisión implique a menor mingua para o noso coñecemento e dominio doutras linguas, nomeadamente o castelán e o portugués que, por proximidade e interese funcional, temos a vantaxe de coñecer practicamente desde o berce. Sen que a nosa escolla, desde a liberdade que o coñecemento ampara, anulase o respecto pola outra lingua convivencial, malia imposicións históricas propias das relacións forzadas entre conquistadores e conquistados.
Eu son dunha xeración de neofalantes que recuperou o equilibrio, a normalidade lingüística para si; por iso apostamos pola transmisión xeracional aos nosos fillos e fillas, malia a escoita sistemática da sempre teimuda pregunta de quen incrédulo inquire: Y siempre le hablas así?, acompañada da mesma teimuda resposta: Pois si, sempre! Porque non podemos axustar contas co pasado, mais si podemos rexenerar un outro futuro lingüístico diferente na comunicación cos nosos fillos e fillas e, desde a lingua propia e oficial, a lingua de noso, nomearlles o mundo global. Nós a canda el, sempre!
Eu son dunha xeración que aprendeu a ler nas voces e pensamentos impresos dos nosos escritores e escritoras, que recuperaron para nós a literatura oral popular e colocaron no escaparate da denominada literatura culta un abano creativo rico e comprometido onde a lingua de noso é irrenunciábel e, polo tanto, visíbel na diversidade lingüística e literaria do mundo. Porque non nos sentimos nin queremos que se nos vexa coma aquel Balbino-ninguén que acordou hai agora 50 anos neste país empobrecido, que non pobre!
Eu acompaño hoxe unha sociedade que maioritariamente acredita nos valores que nos identifican como pobo sen complexos e que rexeita, desde a razón argumentada, as agresións que o goberno galego actual está a amparar e promover contra a lingua galega, anulando a súa presenza na Administración, reducíndoo vertixinosamente no ensino e alentando decadentes prexuízos lingüísticos desestruturadores da sociedade galega, capaz historicamente de convivir desde a harmonía respectuosa verdadeira, nas súas propias diferenzas.
Antonte e onte foron outras persoas as que reaxiron contra os que Castelao cualificou como imperialistas fracasados; hoxe somos nós os que tomamos o necesario relevo; existirá un mañá e un pasadomañá que falará de nós como usuarios activos en defensa da lingua galega e garante da súa normalización ad futurum. Porque non hai volta atrás para un pobo que se nega a tecer e destecer somnolento o fío de Penélope!
Permitídime, finalmente, que me despida recuperando uns versos do poeta Avilés de Taramancos que pechan o poema Fusquenlla:

Terra querida, que sempre chegas tarde
ou chegas antes ou despois da Historia
e andamos foscos no correr do tempo.
Hai que romper, romper agora!

Obrigada, sempre, por continuarmos a andar o camiño erguendo as pedriñas que, ás veces, moito mancan.

MERCEDES QUEIXAS ZAS
Licenciada en Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade da Coruña, exerce como profesora de lingua e literatura galega no ensino secundario (CPI Alcalde Xosé Pichel de Coristanco – A Coruña).

É autora de ensaios de carácter divulgativo dirixidos ao público escolar como Os trobadores do Reino de Galiza (A Nosa Terra:1997) ou Breve historia da literatura galega (A Nosa Terra:1999), ademais doutros estudos intitulados Frei Martín Sarmiento. O inicio da recuperación da conciencia galega (2002) e Ramón Piñeiro. A expresión cultural dunha estratexia política (2009), publicados por Edicións Laiovento, onde tamén viron a luz as traducións Nacionalismos no mundo (1997) e España uniforme (2001).

Neste ano 2011 publicou Vivir, unha aventura irrepetíbel. Biografía de Mª do Carme Kruckenberg Sanjurgo (Editorial Galaxia) e Lois Pereiro. A urxencia poética dun futuro alleo (Edicións Laiovento)

Coautora da Historia xeral da literatura galega (A Nosa Terra:2001).

Ten participado en diferentes foros de formación do profesorado, análise literaria e lingüística, cuxas intervencións fican recollidas en volumes colectivos e actas como “Silencio cultural e represión lingüística en Galiza durante o primeiro franquismo”; “Reflexións dunha lectora cursidosa ao prólogo aos Contos da Agra Aberta”; “Galician Fiction: A Genre with Gender?”; “A didáctica do galego desde os medios de comunicación”, “Ensino, educación e lingua galega hoxe” ou “Estratexias para a planificación lingüística escolar”.

Entre marzo de 2007 e agosto de 2010 exerceu profesionalmente como Coordinadora Territorial de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística da provincia da Coruña.

Desde 2005 é secretaria xeral da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG).

GÁLIX NO ENCONTRO DE LITERATURA DE VIAXES 2011

2011-06-08T11:09:00.003+02:00

LITVI 2011, O ENCONTRO DE LITERATURA DE VIAXES, ATERRA EN SANTIAGO DE COMPOSTELA

Entre o 14 e o 23 de Xuño terá lugar en Santiago de Compostela o Segundo Encontro de Literatura de Viaxes.
No marco desa celebración, Gálix vai ter unha presenza importante ao organizar na sede da Fundación Torrente Ballester, na Rúa do Vilar 7, unha exposición sobre libros infanto-xuvenís en lingua galega que teñan como eixo temático a viaxe.

Onte presentouse na Fundación Torrente Ballester o seu programa, que suma divulgación, reflexión e unha aposta por facer partícipe a toda a cidade da iniciativa. No acto estiveron Francisco López Rodríguez, director xeral do Libro, Bibliotecas e Arquivos da Xunta de Galicia; Miguel Fernández-Cid, director-xerente da Fundación Torrente Ballester; e Ana Trevisani, directora de LITVI 2011.

O Encontro atópase dentro da programación cultural que conmemora o 800 aniversario da consagración da Catedral de Santiago.

Despois do éxito do seu primeiro ano, a capital de Galicia volverá a ser a capital dun xénero que se estende a novelas, revistas, guías, audiovisuais…

O Encontro conta no seu menú con programa literario; cafés dos lectores con escritores; proxeccións de fotografías; un laboratorio de creación literaria; maratón de fotografía coa Catedral como protagonista; a implicación de restaurantes e pubs con menús e cócteles inspirados en viaxes; e o xogo denominado “libro viaxeiro”.

A inauguración oficial de LITVI, o 14 de xuño, contará coa presenza do escritor cordobés Antonio Gala na Cidade da Cultura, coa intervención “Unha viaxe literaria: o poema de Tobías desangelado”.

O programa literario de LITVI quere sumar rigor e grandes figuras que espertan o interese do público. Para iso conta con dous ciclos: “As catedrais, fonte de inspiración literaria” e “Viaxes literarias”.

Ademais de Antonio Gala na Cidade da Cultura, a Fundación Torrente Ballester recibirá a Julio Llamazares, o escritor e xornalista José María Íñigo, Ramón Pernas, Toti Martínez de Lezea, Carmen Becerra e José Luis Corral Lafuente. Varios destes autores compartirán mesa e café cos lectores.

O festival “Olladas viaxeiras”, con Xurxo Lobato como comisario, proxectará na emblemática Praza da Quintana as mellores fotografías de catedrais e do National Geographic, durante dúas noites. Eva van der Berg, editora da revista para España, tamén estará na cita.

“A volta ao mundo en 80 sabores” traerá as cociñas e os cócteles do mundo a Compostela, coa elaboración de menús e receitas inspirados en México, Canadá, Francia, Oriente Próximo, Escandinavia… distintos restaurantes e locais de hostalería nocturna da cidade colaboran con esta vertente que amplía as fronteiras de LITVI.

No Laboratorio de creación literaria, maxinado pola experta Soledad Felloza, os interesados poderán aprender a contar do mellor xeito as súas viaxes, reais ou inventadas.

O xogo “Libro Viaxeiro” é outra das novidades de LITVI 2011. En distintos recunchos da cidade agóchanse, desde a semana pasada, distintos libros que agardan por un lector. No enderezo de facebook de LITVI atópanse a diario pistas para atopalos e se fomenta a divulgación de experiencias.

Cómpre sinalar que durante as datas de LITVI a sede da Fundación Torrente Ballester, na Rúa do Vilar 7, contará cunha exposición sobre libros de viaxes de GALIX, Asociación Galega de Literatura Infantil e Xuvenil.

LITVI 2011 é un evento enmarcado no 800 aniversario da Catedral de Santiago e conta co patrocinio do Consorcio de Santiago, Concello de Santiago de Compostela, Fundación Cidade da Cultura de Galicia e Consellería de Cultura e Turismo da Xunta de Galicia; ademais da colaboración de Ámbito Cultural de El Corte Inglés, Deputación de A Coruña, Festival Olladas, El Correo Gallego e Fundación Torrente Ballester. Está promovido e organizado por Trevisani.

LIBROS CON SELO CALIDADE DE GÁLIX: O MEU GATO É UN POETA

2011-06-07T21:27:00.003+02:00

Esta semana, na sección Libros Recomendados da web da crtvg, O meu gato é un poeta, de Fran Alonso, publicado por Edicións Xerais.

O gato de Fran Alonso é poeta, un poeta 2.0, “e escribe porque lle peta”, miaña, xoga coas palabras (gústanlle especialmente as palabras con ele), ás veces ten medo e cántalle á lúa, tamén se namora, e dá receitas especiais para todos os nenos aos que lles gusta a poesía. O mellor de todo é que ti tamén podes xogar coas palabras e con este libro, porque podes entrar na web e empezar a xogar (Ollo! tes que usar unha clave especial que vén no libro), e ademais o libro contén un CD con cancións que cantan Fran e súa filla acompañados ao acordeón por Xurxo Souto. Vas o aproveitar, xa verás!

É un libro para xogar coa poesía só ou en compañía, divertido para xogar coa web en familia e tamén na escola.

JAN ESTIVO ALÍ, NA LISTA DE HONRA DA REVISTA CLIJ

2011-06-06T09:44:00.003+02:00

Recoñecemento para JAN ESTIVO ALÍ

Entra na Lista de Honra da Revista CLIJ

A prestixiosa revista CLIJ, todo un referente no que se refire á Literatura Infantil e Xuvenil de calidade, vén de publicar no seu último número a súa lista de honra anual que recoñece os mellores títulos editados e clasificados por idades do ano pasado.
No referido ao chanzo de idade que vai dos oito aos dez anos, o libro de Xosé A. Neira Cruz e David Soler, JAN ESTIVO ALÍ, que xa coñeceu hai pouco a tradución ao coreano, é incluído na lista ao carón doutros escritos por Agustín Fernández Paz, Enzensberger, Mario Vargas Llosa ou Jokin Mitxelena.
Outra boa nova para este libro co que Editorial Galaxia inaugurou a colección Árbore Arte.

AUTOPUBLICACIÓN: UNHA REFLEXIÓN ABERTA: POR FRAN ZABALETA

2011-06-02T10:50:00.002+02:00

Tiña pensado dedicar o meu primeiro artigo nestes Cadernos Redelibros á novela histórica, que por algo me apaixona, pero a publicación do artigo de María Solar sobre a situación actual da edición e a necesaria promoción das obras polos autores, CR23. Os libros que non se perden nos andeis das librerías, animoume a lanzarme de cabeza con algo ben distinto que leva un tempo dando voltas por aí dentro.

Hai dez, vinte anos, que un escritor se publicase a si mesmo non só era unha rareza: era unha condena. Neste mundo/geto da “cultura”, que un autor se publicase a si mesmo quería dicir varias cousas: que ninguén quería publicarlle; que probablemente non tiña calidade; que o posible lector tería que enfrontarse, con moitas papeletas, a un texto confuso, sen a oportuna corrección ortotipográfica, mal editado, etc.

Aínda por riba, o aventurado escritor tamén se enfrontaba con outros problemas non menos espiñentos, como a necesidade de afrontar elevados custos para ver o seu libro impreso, xestións complicadas como a obtención dun ISBN (ou non tan complicadas, pero si alleas á súa experiencia) e, sobre todo, o gran problema final: a distribución do libro, chegar ao lector, conseguir un oco nas librerías, obxectivo de tanto esforzo.

Todo o cal condenaba ao noso esforzado escritor a unha especie de ostracismo literario non escrito. O desdén polo escritor autopublicado era un tufillo, un rumor de fondo, unha desas “verdades incuestionables” coa que todo o mundo comulgaba. E isto non é un ataque, conste, é un recoñecemento de faltas: eu mesmo, ata hai non demasiado tempo, vía con receo calquera intento dun autor por publicar a súa propia obra, coma se o feito de que un editor non confiase nel fose sentenza sobrada para negarlle o privilexio da dúbida. Non hai moitas semanas, charlando do tema cun coñecido, este engurraba o entrecello ante o que consideraba algo que ninguén no seu xuízo faría.

Pero quizais sexa hora de reflexionar con algo máis de amplitude. Quizais vai sendo hora de derrubar as nosas barreiras mentais e deixar que a realidade entre ata a cociña. Porque a realidade ten esa marabillosa virtude de sobrepasarnos e facer que, con farta frecuencia, as verdades incuestionables se convertan en tópicos antes de que nos deamos conta. Posiblemente, hai dez ou vinte anos era certo que un escritor que se publicara a si mesmo tiña escasa calidade... na maior parte dos casos, alomenos. O filtro do editor adoitaba funcionar. Talvez porque funcionaba ese editor ao vello estilo, con olfacto para detectar o bo, con instinto para recoñecer un bo libro.

Non quero dicir que xa non exista ese editor: só afirmo que, polo xeral, ese editor está agora coas mans atadas por unha implacable demanda: o mercado. O beneficio puro e duro, por riba de calquera outras consideracións. Falo, polo menos, dos grandes grupos editoriais, eses que se converteron cos anos en simples máquinas de facer diñeiro, e non das ducias de pequenos proxectos de editores vocacionais que hai por aí adiante, impulsados por tolos tan fascinantes como suicidas, diría, neste contexto neoliberal. O beneficio manda, señores. O demais son inxenuidades... ou proxectos destinados ao fracaso.

Se cadra. Ou se cadra non. Falarei do que coñezo, para evitar suspicacias, e deixando ben claro que non pretendo xeneralizar. Bo, si xeneralizo, pero que polo menos quede canto digo en entredito, e que cada cal lle aplique a lupa ou o filtro que desexe.

Hai seis anos publiquei unha novela histórica escrita en colaboración cun amigo. Era a miña primeira novela publicada, máis aló de obras de carácter “profesional” (ousexa, por encargo), adaptacións de clásicos e cousas así, das que xa tiña varias no mercado. Cando rematamos de redactar o orixinal, tivemos a sorte de atopar de forma case inmediata unha axente literaria que comezou a “mover o texto” para buscar un editor interesado. E, máis sorte aínda, o editor apareceu. Resultou que se trataba dun dos grandes grupos editoriais do Estado. A novela saíu en setembro de 2005 e ao pouco tempo, un ou dous meses, xa tiña segunda edición. Un ano despois saíu unha nova edición en peto noutro selo do grupo, e ao mesmo tempo a editorial publicouna na súa filial mexicano. A nosa axente, mentres tanto, non quedou parada e conseguiu que un editor brasileiro traducira e publicara a novela en Brasil.

Ata aquí, como comprenderedes, todo vento en popa. Vaia, deramos no cravo, acertaramos. Estabamos en mans de grandes profesionais que se encargarían de promover o noso libro e convertelo nun bestseller. Non podiamos pedir máis...

Ou si, pero non o fixemos. En realidade, o erro foi noso, dos autores. Porque a editorial fixo o que tiña que facer (ou, mellor dito, o que se adoita facer) cun escritor primeirizo: editou a súa obra, publicouna e lle fixo unha limitada promoción, uns cantos envíos aos críticos habituais, unhas cantas entrevistas de radio... e para de contar. Normal: eles teñen entre mans un número moi grande de novidades e hai que movelas todas, un libro sae detrás doutro e ao cabo do ano son centos. Pero os recursos son limitados, e o espazo nas librarías tamén, e sempre é mellor centrarse en autores xa recoñecidos e esperar que o resto se mova por si mesmo, a ver se soan as campás, que ao cabo malo será que non se venda o suficiente para non perder co libro. Para recuperar custos, que xa é bastante.
Repito, por si acaso: a editorial fixo o que adoitaba facer, o que mandaban os seus protocolos, e eu estoulles agradecido por iso, por darme a oportunidade de publicar a miña primeira novela. Todos os que o vivistes coñecedes ben a maxia dese momento en que ves por fin, logo de anos de esforzo, o voso primeiro libro recén saído do prelo. Xa iso é recompensa suficiente... salvo que un aspire a vivir desta arriscada profesión.

Os que metemos a pata fomos nós. Porque o libro funcionaba moi ben nos primeiros meses, gustaba aos lectores, as críticas non podían ser mellores e ademais estabamos en mans dun gran grupo. Así que desentendímonos. Seguimos o camiño máis cómodo: esperar que outros fixesen o esforzo de vendelo. Nós eramos os autores, non iamos “rebaixarnos” a vender e promocionar o noso libro. Evidentemente, nunca o pensamos nestes termos, pero dalgún modo ese era a prexuízo subxacente, ou así o vexo agora, pasados os anos. Ou se cadra foi cuestión de simple comodidade. O caso é que, polas razóns que fosen, limitámonos a sentarnos e agardar.

Que bobada, claro. Por dous motivos: primeiro, porque a editorial, como adoita suceder con todo gran organismo, é lenta de reflexos. A sociedade evoluciona de forma anárquica, impulsiva, por cen camiños diferentes. En boa hora, por certo. E, para unha gran estrutura, manterse ao quite é difícil. Os seus mecanismos de promoción hai seis anos eran os trillados. Internet era un medio para enviar mensaxes e pouco máis. Redes sociais? Foros, blogs? Bo, bo, con calma, hai que estudalo...

Ao pouco tempo, pasou o que tiña que pasar: a novela, sen máis promoción, quedou sepultada pola avalancha de novidades e comezou a desaparecer das librerías. Normal.

Todo o cal lévame a dúas conclusións: a primeira, que as editoriais fan o que poden, ao seu ritmo e seguindo os seus intereses, que nunca son os do autor; sobre todo tendo en conta que o modelo editorial español dista moito do inglés ou do norteamericano, onde o editor implícase moito máis co autor, fai recomendacións sobre a súa obra e a súa carreira, traballa man a man con el. Aquí non, aquí, por aquilo do respecto á liberdade creativa do escritor —entre outras razóns máis obvias—, o editor limítase a recoller o texto, editalo e publicalo. Cada cal que elixa, pero eu boto de menos esa complicidade. A segunda conclusión é tan evidente como a primeira: se o autor quere vivir do que fai ou, simplemente, que o seu libro sexa lido, debe implicarse de forma intensiva na promoción da súa obra.

Vale, ata aquí dixen verdades de pé de banco. Sigamos entón, a ver se consigo dicir algo máis interesante... no caso de que aínda vos reste algo de paciencia.

Hai dous anos rematei unha segunda novela histórica. Nesta ocasión, a súa estrutura era (é) pouco habitual, pois está formada por tres novelas curtas e un relato breve, todas con relación entre si. Algo aventurado nun país no que os libros de relatos (e este, aínda que non o é, pódeo parecer) atopan unha curiosa resistencia no mercado... como pronto puiden comprobar. Envieilla á miña axente, leuna, gustoulle moito e púxose a facer o seu traballo: buscar editor. Ano e medio despois, seguía buscando. Varios selos editoriais importantes mantíñana “en estudo”, sen rexeitala, pero tamén sen decidirse (e niso están nestas alturas...). A crise non anima a lanzarse a aventuras nun mercado en retroceso. O mercado, sempre o mercado. Finalmente, eu mesmo púxenme en contacto cunha pequena editorial de Madrid e aceptaron publicala. ¡Bo, menos mal! Respirei aliviado, porque a ningún escritor gústalle escribir para o caixón da súa mesa (ben, para o disco duro do seu ordenador, nestes tempos).

Pero entón empecei a atar cabos, a unir ideas dispersas. Por que non publicala eu mesmo? Ao momento rexeitei a idea (si, por todo o do principio, as verdades incuestionables e demais, non ía caer na miña propia trampa). Pero a luceciña seguía aí, iluminando novas ideas. Deume por pensar que, con todo o que lle agradezo a esa pequena editorial madrileña o compromiso de editala, que podería facer ela polo libro que non puidese facer eu, salvo publicalo, evidentemente, e cargar cos custos de impresión? Se un gran grupo editorial non fora capaz de mover en condicións a miña primeira novela, ía poder unha pequena editorial sen recursos? A novela chegaría a catro librerías, languidecería durante uns meses... e pouco máis.

Empecei a investigar outras opcións. E levei a sorpresa do século: resulta que, mentres eu estaba agochado baixo a miña coiraza de escritor, procurando que non me dese moito o sol, o mundo, aí fóra, seguía a moverse. E a unha velocidade de vertixe. Resulta que o que antes era tabú comeza a deixar de selo. Internet ofrece mil posibilidades de autoedición, de distribución, de promoción. E todas, todas, están ao alcance da miña man. Ou do meu rato, que a estas alturas xa é o mesmo. E empecei a atoparme con autores con obra xa publicada e certo recoñecemento e éxito de lectores que apostan aberta e francamente pola autopublicación. Que se encargan eles mesmos da edición, da promoción e da distribución. Nunha soa frase: que fan o que en calquera caso ían facer (promocionar a obra con todas as súas forzas)... e levan o 100% dos beneficios. Co mesmo esforzo. Este falar de beneficios pode parecer un criterio mercantilista poco acorde ca idea romántica de publicar un libro, pero os escritores, quen o diría, temos esas teimas: queremos vivir da nosa profesión. E, se queremos facelo, mal que nos pese, non temos outra que tratar de obter un beneficio do noso traballo. Pode non ser romántico, pero é inevitable.

Pero, ademais, a autopublicación permite algo tremendamente atractivo: o control sobre o teu propio traballo. E sobre o produto final.

Tentador. Sobre todo, cando un se decata de casos como o de Amanda Hocking, unha autora descoñecida por estes lares que, sen apoio de ningún grupo editorial, editouse ela mesma as súas obras, autopublicounas e vende máis de ¡cen mil exemplares ao mes! En Amazon. E leva xa máis dun millon e medio vendidos...

Bo, para, para. Unha cousa é que haxa unha excepción, e outra moi distinta a norma. De acordo, pero eu non aspiro a vender cen mil exemplares o mes. Ao que aspiro é a conseguir o meu feixe de lectores, que gocen cos meus textos e que estean dispostos a apostar por un libro meu. E, ao cabo, as ferramentas están aí:

1. En Internet abundan empresas e proxectos moi diferentes, programas que facilitan a tarefa, blogs e foros con consellos que axudan no camiño. A autoedición, hoxe, é máis accesible e alcanzable que nunca grazas á impresión baixo demanda, sistema que xa están empezando a usar mesmo as grandes editoriais e que pódese contratar online, sen máis problemas, desde a mesa do teu computador.

2. A conversión a ficheiros dixitais (epub, fb2, mobi, etc.) é cada vez máis doada e pódea realizar cada cal... ou encargala a empresas online. Cunha vantaxe engadida importante, que daría pé para outro artigo pero que aquí só quero apuntar: o autor elixe se o resultado final, o libro dixital, terá ou non DRM (protección de dereitos dixitais) ou se irá sen protección. E decide o prezo final do seu libro. Para min, está claro que o DRM é intentar porlle portas ao campo, e o prezo dos ebooks (elevadísimos) a barreira que colocan os grandes grupos para frear o libro dixital (que teñen os almacéns cheos de papel, que van facer con eles!). En fin, xa digo que isto dá para outro artigo tan longo como este, así que deixareino polo momento.

3. A distribución? Abrir unha tenda virtual nun blog, en facebook ou na propia web é tan sinxelo como axustar un módulo predeseñado e engadir unha pasarela de venda con paypal, por exemplo. E nada impide ao autor multiplicar os puntos de distribución ofrecendo o seus libros ao mesmo tempo en Amazon ou calquera outras plataformas ou tendas que hai polo mundo dixital adiante.

4. A promoción? Bo, para iso están as redes sociais, os foros e demais ferramentas... algo que calquera autor, hoxe, sabe que ten que utilizar se quere promocionarse, independentemente de quen lle publique.

Entón, compensa autopublicarse?, non será unha leria?, realmente pódese obter un produto final, un libro de calidade, ben impreso, algo digno? Pois nin idea. Só podo especular... e apostar.

De entrada, está claro que publicarse a si mesmo é un proceso arriscado, por máis que as ferramentas estean aí e os custos abaratáranse considerablemente. É un traballo duro e solitario. Claro que, agora que o penso, o traballo do escritor é duro e solitario. E o resto, de calquera forma vouno ter que facer eu, se me publica unha editorial. A promoción correrá pola miña conta, e será en boa medida solitaria.

O prestixio? Sen dúbida, queda moito tempo aínda para que o tópico desapareza e se valore igualmente unha obra propia que unha obra publicada por unha editorial, pero o camiño comezou a andarse e non fai falta ser un augur para deducir que nos próximos anos veremos a moitos máis autores “con nome” que se publican a si mesmos.

Os beneficios? Aquí si que non hai dúbida: os dereitos de autor tradicionais non superan no mellor dos casos o 10% do prezo do libro. Máis no caso dixital, ata o 40% (en EE.UU., aquí se che ofrecen un 25-30% xa podes quedar contento). Pero, se un se publica a si mesmo, o beneficio é do 100% (no caso de que distribúa o libro a través da propia tenda) ou do 60-80% se distribúe a través doutras tendas como Amazon, Google Books ou calquera outras que non paran de xurdir. En calquera caso, a diferenza é altamente tentadora...

Así pois, que inconvenientes ten a autopublicación? Desde o meu punto de vista (e unha vez que o autor asume a carga extra de traballo que supón), só hai unha. Grande, iso si: a edición do libro. Editar un libro é un proceso complexo. Trátase de revisar a obra con calma, lela “dende fóra” para detectar os seus problemas, os seus rechinos, seus defectos ou incongruencias, analizar a súa estrutura e a adecuación da linguaxe ao que se está contando, etc. Implica tamén unha corrección profunda, de estilo e ortotipográfica, que deixe o texto puído. Un proceso que non convén que realice o autor (nin aínda que sexa tamén editor, como no meu caso), porque un “ollo alleo” detectará problemas que ao autor, demasiado metido na súa obra, escaparánselle. Unha vez máis, esta edición pódese encargar a un profesional ou a unha editorial. Pagando, claro.

Claro que aquí entramos noutro debate que non corresponde a este artigo, pero que quero alomenos deixar no aire. Onde quedan as editoriais en todo isto? E as librarías?

A cuestión é complicada. Hai moitas editoriais por aí adiante facendo traballos realmente dignos, e moitos profesionais que aman o seu traballo. E seguirán existindo, porque o seu traballo é necesario: tanto a súa función de “selección natural” como a realización propia do libro, o produto final. Pero están abocadas a un cambio inevitable: de súpeto fíxose máis amplo o panorama, máis variado. Xa non teñen a exclusividade da edición. O que quere dicir que o seu mercado mudou, e inevitablemente terán que mudar elas. Penso que seguirán, como non, ofrecendo as súas seleccións de autores de cara ao lector: un selo editorial que consiga definir a súa identidade atraerá lectores. Pero penso tamén que se lles ofrece outro “mercado” novo: o dos servizos ao autor. Neste novo panorama, é ben tentador para o escritor ser quen de dirixir a súa propia traxectoria, do mesmo xeito que controla a súa creación. Decidir sobre todos os aspectos da edición, da distribución, da promoción. Levar de forma autónoma a súa “carreira”. Aquí, as editoriais teñen a oportunidade de ofrecer os seus servizos de empresa ao autor. No futuro —esta é a miña aposta—, o autor debería ser de verdade o centro do proceso. Precisará de editores que lle revisen a obra, pero, en vez de enviar o manuscrito “a ver se hai sorte”, por que non contratar os servizos dunha editorial para as faenas de edición, como contratamos ao avogado para as cuestións legais ou ao arquitecto para que deseña a nosa casa? De feito, non estou inventando nada novo, hai xa un bo feixe de editoriais que se adican precisamente a isto, algunhas con indubidable éxito.

E as librarías, claro. Aí doe. O libro, hoxe xa, é un produto reinventado. O libro en papel, a través da impresión baixo demanda, pero sobre todo o libro en formato dixital. Teñen sentido as librarías no novo panorama? Persoalmente creo que si, pero con dificultades claras. O seu papel segue a ser o de sempre, o de verdade: fronte ao gran supermercado, resiste o libreiro que aconsella, selecciona, recomenda. E nesa función atopa os seus clientes. Ese papel seguirá existindo, agardo, aínda que quizais nun formato distinto. A libraría como concepto é fundamental, pero tarde ou cedo (imaxino e agardo que tarde), rematará por converterse nun negocio puramente online. Ou non, pode que sigan existindo fisicamente, pero que no canto de papel recomenden e vendan tarxetas dixitais co libro dentro. Ou calquera outra fórmula que xurda, aínda é cedo para albiscar ese futuro. De calquera xeito, seguirá sendo librería. E seguirá habendo un libreiro que aconsella, selecciona e recomenda. Ou así o desexo, pois creo que é outro filtro fundamental para que os lectores non nos perdamos na abrumadora maraña de libros que saen cada ano do prelo.

Editores e libreiros cumplen cada un a súa función, que en grande medida é a de servir de filtros previos para o lector. No mellor sentido do termo: o de orientarlles, o de proporlles. A diferenza está en que, neste novo marco cultural, o lector accede non só as propostas que lle ofrecen as editoriais ou as librarías, senón tamén, directamente, as propostas que lles fan os autores. E insisto: a maior parte dos autores non buscamos “o éxito”. Buscamos o noso público. O noso nicho, o noso grupo de lectores que atopan unha voz nos nosos textos. E o lector é o único que pode decidir finalmente se o que lle ofrecemos é válido ou non...

Remato. Todo isto non son máis que ideas no aire que o único que pretenden é abrir debate, compartir opinións, propiciar reflexións en voz alta. Como tantos outros que vivimos esta profesión (autores, editores, libreiros, maquetadores, ilustradores e un longo etéctera), asisto entre perplexo e fascinado a este novo mundo do libro, ás tremendas posibilidades e ás súas evidentes contradicións. Pero todo proceso de cambio é pura e simple vida, e a posibilidade de ter nas túas mans, como escritor, o control do que fas, do teu traballo, dos teus esforzos e da túa ilusión é... tentador, demasiado tentador.

Co que, ao final, teño clara a miña decisión: vou experimentar. Vou tentear estes novos camiños, cas dúbidas, a inquietude e, sobre todo, a tremenda ilusión que todo novo proxecto esperta: publicarei eu mesmo a miña próxima novela. O 15 de setembro, se todo vai ben, terédela nas vosas librerías dixitais... E que pase o que teña que pasar.

Fran Zabaleta é escritor, editor e guionista de documentais. Comezou a súa andaina profesional como profesor de secundaria e bacharelato e traballou máis de quince anos como editor de textos de ensino con editoriais como Anaya, Santillana ou Grazalema. Na súa faciana de guionista, é autor de documentais para institucións, empresas e televisión, como O camiño portugués; A Coca, a besta e a festa; Arturo Noguerol; Homes de lei; Centenario do Real Clube Náutico de Vigo; Fermín Bouza Brey; Albeos, a terra soñeira; A memoria do lume, etc. Tamén adaptou clásicos da literatura universal para rapaces, como Ivanhoe (Alfaguara 1996), Moby Dick (Alfaguara 1996), La llamada de la Naturaleza (Alfaguara 1997), La Celestina (Ediciones SM 2008), Fábulas de La Fontaine (Ediciones SM 2009). É autor de obras de referencia como 99 libros para ser más culto (Martínez Roca 2011) e da novela histórica La cruz de ceniza (Suma de Letras 2005). De próxima aparición é a súa segunda novela, Medievalario.

LIBROS CON SELO CALIDADE DE GÁLIX: OS LUNARES DE LOLA

2011-06-01T09:29:00.004+02:00

O libro recomendado esta semana na nova web da Compañía Radio Televisión de Galicia é Os lunares de Lola, de Xoana Álvarez e Raquel Álvarez. Está editado por Triqueta Verde.

Podes ler a recomendación completa aquí.

A AVENTURA DO FUTURO: POR RAMÓN CARIDE OGANDO

2011-05-25T10:26:00.003+02:00

Da CF na literatura infantil e xuvenil

¿DE QUE FALAMOS CANDO FALAMOS DE FANTASÍA CIENTÍFICA?

Falar de ciencia ficción semella unha contradicción per se. Se unha cousa é ciencia non é ficción, e se é ficción non é ciencia. Ou sexa, que nos choven as labazadas dos dous lados. E porriba: defensione non pedita... Citas á parte, os catalogados como autores de subxénero, con todo o que o prefixo sub ten de connotativo, non temos moita ocasión de falar de literatura. Como se a literatura non fose con nós.
Mala fama, e peor crítica, persiguen por estes pagos á fantasía científica -“ciencia-ficción” por mal nome se nos atemos a pésima e literal, como en tantos outros casos, traducción do termo anglosaxón-. A confusión dos sustantivos non é senón outra das confusións que se amorean sobre este xénero. Esta variante da novela de aventuras que utiliza como unha das súas referencias básicas as aportacións ou proxeccións da ciencia, -que isto, e non outra cousa, é a fantasía científica-, oscila entre o menosprezo do canon e o beneplácito dos lectores, ou viceversa. Viceversa, decididamente, porque a xerarquía entre ficción e ciencia, ou entre pracer e erudición, no noso caso, está clara a favor dos primeiros termos destas dicotomías delirantes que, aínda hoxe padecemos a cotío.
¿Por que a ciencia ficción? ¿Por que ciencia ficción en galego? Etcétera. Case dúas décadas despois de que un -e desculpen tanto falar da obra propia- perpetrase aquel pecado orixinal de novela de xénero chamada Soños eléctricos, semella que non abondase aínda a penitencia. Por sorte, os rapaces e rapazas son lectores lúdicos e entenden pouco de xéneros, nada de subxéneros nin de canons. Abominan das antoloxías para saír ou entrar no milenio, das historias xerais e das particulares, dos panexíricos sobre a normalización ou dos problemáticos camiños e corredoiras do noso sistema literario. A literatura xuvenil é, se cadra, o derradeiro refuxio da aventura.
A aventura é vivir outras vidas, facer outras viaxes, loitar outras batallas, bicar outros beizos, se cadra mirar o mundo cotián con outros ollos que son tamén os nosos. Facer apoloxía da fantasía científica sería absurdo, se non fose tamén necesario. A crítica, e perdoen a comparanza, é cravar as bolboretas con alfinetes sobre a cortiza dos museos, coleccionar cadáveres. Por isto, salvo excepcións, os críticos aborrecen os subxéneros tanto como os adolescentes disfrutan con eles.
E pola contra a realidade real (no suposto de que tal cousa exista, con licencia de Philip K. Dick) das lectoras e lectores, que son os mesmos que no cinema ou no video alucinaron con Alien, Blade Runner ou Matrix, mostra que as flores radioactivas ou as andanzas de Sheila e Said son máis familiares para eles que os autores consagrados polo tempo e/ou bendecidos polos entendidos. Neste pecado, o pecado de que nos lean a pesar de todo, o de que sigamos escribindo o que nos peta, e non o que deberíamos escribir, levamos os autores de literatura infantil e xuvenil –e máis os das fronteiras estremas do sistema establecido, como os practicantes da fantasía científica, a serie negra ou o terror-, a nosa penitencia, pois ¿como unha literatura hard, que se preze, pode ser entretida?
Castigados á rúa e desterrados das cousas serias, cantos transitamos semellantes vieiros debémonos conformar con ser autores light, literatura faciliña para rapaces de instituto e seica tamén de encarga polas editoriais, segundo a coñecida definición dun coñecido semanario galego. Non sei se lembrarán tampouco aquela frase de outros tempos, segundo a cal “casarse polo civil era casarse menos que pola igrexa”. Aplicando unha deducción lóxica: escribir fantasía científica é escribir menos que escribir literatura seria, aínda que sexa algo máis que escribir crónicas de xornal. Algo é algo, menos dá unha pedra.
E non obstante, móvese... E non obstante, a fantasía científica é literatura, tan boa ou tan ruin coma calquera outra. Coas mesmas grandezas e miserias, non máis prencindíbel nin menos imprescindíbel que a novela histórica, por poñer un caso, coa súa santa recuperación da memoria que se lle supón como valor engadido -¿merece a pena a memoria sen soños?-
Resumindo: non hai ciencia ficción como tal arquetipo platónico, por máis que a entomoloxía taxonómica diga outra cousa, senón novelas concretas que deberan ser xulgadas en canto tales novelas, non en canto presuntos paradigmas. E deixamos o blues do escritor aldraxado para pasar a cousas máis serias. A fantasía científica, a fin de contas, sequera como subproducto da súa orixe empírica na ciencia, debería ser pragmática: as órbitas dos astros mudan pouco de un ano para outro e as dos críticos polo estilo. Seguiremos informando.

A CIENCIA DAS LETRAS

Aínda hoxe, segue pesando no inconsciente colectivo a expresión das dúas culturas, a científica e a humanística, como antagónicas e mesmo incompatibles, en lugar de consideralas o que son, facetas complementarias do saber humano, ambas igualmente necesarias. A golpe de polémicas absurdas, cando non mal intencionadas, discutimos se é máis grave a perda das humanidades ou o déficit de ciencias. Como se a cultura fose unha suma de compartimentos estancos en vez dun encoro no que desembocan afluentes e escorregan augas río abaixo. A estabilidade no ser humano, sexa cultural ou fisiolóxica, o máximo equilibrio ao que podemos aspirar, é unha cuestión dinámica, de fluxos. Como nun ecosistema ou no noso propio medio interno, na nosa cultura tendemos a unha compensación entre as entradas exteriores e as perdas interiores. Nunca nos han faltar unhas nin as outras.
A fantasía científica cae en pleno campo de batalla nesta disputa, e como diciamos, chóvenlle labazadas das dúas bandas. Se para os literatos somos uns amateurs, para os que se toman a ciencia coma o que non é –o dogma que substitúe o fracaso dos restantes- somos un investigadores renegados ou uns divulgadores a medio camiño.
Na ciencia ficción clásica a ciencia é o pretexto para a aventura, pero non o único, nin se cadra o máis importante en moitos casos. ¿Canta ciencia ten que levar unha novela de fantasía científica, logo? Para gustos hai colores. Os amantes de ciencia ficción dura queren ciencia a tope. Outros, máis moderados, pensamos na amábel lectora ou lector –a experiencia demóstranos que abondan máis as lectoras- que nos agasalla co seu preciado tempo e sen a cal, ou o cal, a nosa actividade de escritores sería un acto sin sentido, puramente masturbatorio (e coidadiño, que todo fai falla na vida, pero a aventura non compartida perde boa parte da súa gracia); e decidimos que unha novela non debe levar notas a pé de páxina. A cousa é aínda peor cando deberían ir a pé de páxina e van intercaladas no texto. En definiva: pode levar tanta ciencia -ou historia ou xeografía ou calquera outra disciplina- como sexamos quen de introducir nela, sen que a documentación lastre a axilidade narrativa, e tendo sempre presente que a carne dunha historia son os personaxes.
Pero sobre todo unha cousiña: o importante do noso traballo como autores de literatura infantil e xuvenil, e tanto monta como profesores, non é dar solucións acabadas, perfectas, senón antes –e sobre todo- espertar preguntas; antes abrir portas e interrogantes sobre a realidade correntemente admitida que presentar a ciencia como o que non é: unha explicación perfectamente coherente do universo, ao xeito duna nova relixión.
E volvendo ao comezo: na novela de aventuras clásica, A illa do tesouro de Stevenson, podería ser un exemplo ¬-e non en van temos referencias a esta obra en novelas nosas, entre outros, os compañeiros Xosé Miranda, Xavier Queipo, Marilar Aleixandre ou Xavier Alcalá, e tamén este que asina, todos nós con variante científica en canto á licenciatura universitaria- hai algo imprescindíbel: a viaxe. A viaxe en canto a incerteza, en canto a non seguranza do retorno, en canto á rotura co cotián, en canto a mudanza no viaxeiro. Esta incertidume da viaxe non é sustancialmente distinta da incertidume da investigación científica, da aventura da descuberta. Non hai coñecemento árido nin obxectivamente aburrido, seguramente, senón coñecementos que requiren distintas formas de transmisión. Cando defendemos a introducción da ciencia na narrativa non facemos senón darlle entrada na literatura do noso tempo ao que é propio do noso tempo, do mesmo xeito que na época da novela que citamos o propio do seu tempo foi o asombro das descubertas xegráficas.
Se cadra o mundo se volveu máis pequeno porque pode percorrerse moito antes dos oitenta días dos que falaba Xulio Verne. Pero isto non é o sustancial, senón o accesorio. O mundo segue tendo o mesmo tamaño nos ollos asombrados dos meniños de cada xeneración. E foi outro Xulio, Cortázar o que nos ensinou a dar a volta ao día en oitenta mundos, non ao mundo en oitenta días.
¿Cantas vocacións científicas se lle deben a Félix Rodríguez de la Fuente ou a Isaac Asimov? Seguramente máis das que nos imaxinamos. Resumindo: ¿canta ciencia cabe na fantasía? Tanta como fantasía na ciencia, tanta ciencia como para que a novela de fantasía científica siga sendo unha novela e o resto da definición, adxectivo. O dito non esgota o tema, porque case todo está por dicir, na literatura como na ciencia. A vida é proxectiva, vai sempre cara adiante, en sentido único. O futuro ten o mal costume de rirse das profecías, e síntoo polos coleccionistas de bolboretas.

¡NON ME TOQUEDES OS SUBXÉNEROS!

Sen moito entusiasmo escollimos cada un seu libro. A medida que ía progresando na súa lectura, a obra foinos enganchando cada vez máis e o que estaba facendo por obrigación, converteuse nun auténtico pracer. Dende aquela, empezamos a valorar a producción literaria en galego. Non se trataba só dos libros aburridos…

Carta de Susana Rodríguez e Andrés Otero,
alumnos do IES Nº 1 do Carballiño

A perspectiva, ou para ser máis precisos a mudanza da perspectiva, fainos contemplar sempre o panorama dun xeito diferente. Non se trata de meter as cousas con calzador para que entren cantas máis mellor. Trátase de ler como aventura, e de escribir como aventura.
A novela de aventuras non se escrebe para render contas a posteridade, senón aos contemporáneos. O mundo da aventura é unha casa con moitas estancias e todas son para ser visitadas. Tamén as da ciencia.

¿Toda conclusión é provisoria? Por forza, sempre e máis despois. E non obstante, o único certo é que precisamos conclusións sequera provisorias, sequera a xeito de balance. Sequera como autoengano: Ítaca non importa, o importante é o camiño.
“Todo o que di nós está mentindo”, advirte Cioran; e cada un fala da feira segundo lle vai nela, di o outro. Pero ás veces, entre mesa redonda e mesa redonda, un aborrece de tanta metafísica e tanta máscara transcendente como adoita exhibirse. Este é un país pequeno e todos nos coñecemos. A posteridade tan soñada non existe para os autores, en canto mulleres e homes, fóra da dos seus nomes. Desculpen, logo, a sinceiridade, e velaí un decálogo coma outro calquera:

1. Facer narrativa de aventuras implica que a lectora e o lector –ou ámbolos dous a xunta- deben entrar a facer parte dela. ¡Abaixo as torres de marfil e os canóns mal entendidos, que son todos!
2. Facer o anterior leva, como castigo incluído no lote, pasar a formar parte da serie B para os/as críticos/as. Porque cada un critica en función dos seus perxuízos e da súa comodidade. ¡Peor para os críticos!
3. Máis vale facer fantasía científica que ciencia fantástica, cando menos dende o punto de vista do lector. Pero cada un fai que o que sabe como mellor pode.
4. A ciencia ficción non é unha forma de profetizar. A política tampouco. As dúas son formas de pasar o tempo ou de enganar á xente, aínda que os practicantes destas dúas áreas teñan, en xeral, semellante mala reputación.
5. Escribir fantasía científica, ou calquera outro xénero ou subxénero, pola ansia de completar un sistema literario é un disparate, pero non maior que facelo por outra razón calquera.
6. O anterior dende o punto de vista da lectora ou lector: ¿e a min que me importa a a motivación do autor, ou as súas afeccións, mentres o seu libro me divirta?
7. A maior fonte de equívocos en relación á literatura futurista, e á ciencia en xeral, provén de suponer que as grandes preguntas da existencia humana serán respostadas polo que agora se chama tecnoloxía. É unha suposición absurda. Todo o máis, prantexaranse de outro xeito
8. A aventura é consustancial ao ser humano, a ansia de saber tamén. Non se debería
enterrar á ciencia ficción prematuramente, non sexa que resucite.
9. Escribir novelas de aventuras á algo tan anacrónico que se volverá fatalmente unha
moda novidosa. Porque a historia, ademais de lineal, é cíclica.
10.A esencia da aventura é o seu compoñente aleatorio, por tanto: ¡Abaixo os decálogos!

Ramón Caride Ogando naceu en Cea-Ourense, e vive en Cambados; é biólogo e profesor de ensino medio. Desde 1986 ten publicado dúcias de títulos de narrativa, con novelas como Soños eléctricos (Xerais, 1992) Premio Blanco Amor; Sarou (Xerais, 1997) Premio Café Dublín; O gume dos espellos (Premio Risco 2003), ou 0 frío azul (2007) Premio Lueiro Rei; e antoloxías de relatos como Lumefrío (Xerais,1994); A incerteza dos paraísos (2000); Negros Espellos (Xerais, 2001); Escáner (Xerais, 2002 ); Boca da noite (2003); ou Dedre (Xerais, 2004). Como poeta, os seus últimos libros son Flor no deserto (Premio Cidade de Ourense 1994), Xeografías do sal (accésit González Garcés 1998); Criptografías (2009); e a recompilación As máscaras de Cronos (Poemas 1994-2005), en Xerais.
Animador de múltiples iniciativas culturais, foi o primeiro presidente da asociación cultural “A Santa Compaña” de Cambados. Ten desenvolvido unha intensa actividade xornalística dende os anos oitenta, sendo columnista en distintos xornais, creador de series e colaborador en suplementos culturais, recolléndose unha escolma destas actividades no seu recente, O gume dos espellos (2010).
Na súa producción infantil e xuvenil, marcada case sempre pola problemática ecolóxica, aparecen títulos como: Micifú e os seus amigos; O cabo da serpe; Un coelliño na beiramar; ou a peza teatral Historia dunha sobreira. En Xerais ten publicado para lectores novos os títulos Andanzas de Xan Farrapeiro (Premio Frei Martín Sarmiento 2011); Bertiño Rompetodo; A pombiña Dona Paz; destacando a serie As aventuras de Said e Sheila, ilustrada por Miguelanxo Prado que tamén apareceu completa con este título, no seu primeiro ciclo, en tapa dura (Xerais, 2001), obtendo unha grande acollida entre o público xuvenil, xa coa primeira entrega da serie, Perigo vexetal (Xerais,1995) que obtivo o Premio Merlín e un éxito inmediato, con sucesivas traduccións e reimpresións, acadando, a día de hoxe, un total de vinte edicións entre distintos idiomas. A esta obra seguiron Ameaza na Antártida (1997) e O futuro roubado (2000). A cuarta entrega da serie, A negrura do mar, foi Premio Frei Martín Sarmiento en 2006.
Exogamia 0.3 (2011), o seu libro xuvenil máis recenté, é o comezo dunha dunha serie de relatos con textos particularmente traballados, suxerentes e non fechados, que permiten abrir un debate necesario sobre os temas candentes do noso tempo, problemas decisivos aos que non podemos ser alleos.

OS LIBROS QUE NON SE PERDEN NOS ANDEIS DAS LIBRARÍAS: POR MARÍA SOLAR

2011-05-23T20:33:00.001+02:00

O desexo de calquera autor é que os seus libros non se perdan polos andeis das librerías que non morran alí, que pola contra cobren vida, que os collan, os toquen, os ulan, ollen e revisen, que pasen moitas mans por eles, que movan as súas páxinas e as removan de diante a atrás, e que os elixan e marchen con eles a vivir unha nova vida, a seren interpretados nunha nova lectura, distinta seguramente á do autor. Esa pode ser unha das maneiras de mercar, a máis bucólica, se ben a maioría das veces o lector entra na librería, merca por internet en papel ou descarga, un determinado libro ou autor do que xa sabe de antemán.

Cando me propuxeron facer este artigo coincidiu no tempo con varios comentarios feitos por autores e editores (algúns deles recólloos aquí) que me fixeron reflexionar sobre a visibilización dos libros, sobre o propio libro como produto de mercado e sobre a implicación dos autores nesa venda por iso me pareceu ben trasladar esa reflexión a estas páxinas para compartila e deixala aberta. Sinto ben que a máis interesante, chamativa e polémica das iniciativas que me contaron non teño permiso para facela pública. Desde o respecto ao “off de record” crédeme se vos digo que confirma a eficacia das novas canles de promoción dos libros, a implicación dos autores na divulgación e o establecemento de novas relacións autor-lector a través de internet.

Reflexionar sobre o éxito das obras literarias non é o mesmo que reflexionar sobre a calidade, son dous conceptos que non necesariamente van sempre unidos e mal que nos pese é unha realidade evidenciable. Os grandes best sellers poden ou non ser literariamente bos, a literatura de “Alcampo” existe e existiu sempre dunha ou doutra maneira e a historia está chea de grandes autores que mesmo utilizaron pseudónimos para facer esas outras obras de éxito que daban de comer. Os libros facilóns de temas atractivos e de moda que se venden a moreas, están aí, teñen o seu sitio e seguramente deben existir tamén. Pero non imos afondar sobre eles se non sobre aquela outra literatura de calidade que nace nunha lingua minoritaria e que busca visibilidade e éxito. As tiradas do libro galego non son extraordinarias en cifras pero dentro delas tamén hai libros de éxito e libros que se perden nos andeis nas librarías, e igual que cos grandes best sellers, non sempre a calidade é garantía total de trunfo. O libro hai que vendelo, sen que nos convirta en mercenarios, sen que nos condicione no tipo de obra pero conseguindo para os textos de calidade a repercusión que merecen. Aínda acontece nos medios de comunicación que se atopan autores reacios ás entrevistas, poucos é ben certo, pero o que si estamos a ver os xornalitas é o caso contrario autores que chaman, insisten e ata machacan para que os medios se fagan eco da súa obra. Información, publicidade e marqueting mestúranse e ás veces confúndese e confúndennos aos compradores de libros.

No último ano a caída da produción editorial é unha realidade. Partindo de que as editoriais son empresas que precisan beneficios, reducir o número de títulos reflíctese en boa medida nunha selección maior dos autores a quen publicar e dos tipos de libros ao tempo que en algunhas delas incitan a unha agudización do enxeño para promocionalos a baixo custe. Por suposto sempre hai excepcións como a de Urco editores que acaban de sacar a colección “Alcaián” exclusivamente para autores nobeles. Non hai moito unha autora de infantil ben coñecida, contábame da súa pena polo rumbo que está a tomar a literatura para os máis pequenos na que “trunfan” os libros sobre temas “sociais e educativos” temática en definitiva de transmisión de valores, e aseguraba que os autores céntranse en escribir obras pensando en que sexan seleccionadas polos mestres para as lecturas dos colexios. Sen dúbida un dos problemas sobre a mesa é que os propios autores se rindan ás modas e sacrifiquen facer a literatura que lles peta. Iso é algo que non debe acontecer. Do mesmo xeito, non é a primeira vez que escoito as queixas dun autor polo “abandono” da editorial da súa obra unha vez editada e como xornalista, tampouco é a primeira vez que atopo unha editorial que nin conta das súas novidades, nin facilita a súa divulgación, sirva de exemplo unha conversa que mantiven hai pouco cun editor ao que lle pedin unha entrevista cun autor ao que contestou “este non che da entrevistas” e cando lle propuxen que fora el quen falara da obra como editor respondeu “e eu que vou contar?” e a seguinte pregunta xa foi miña “¿e logo que queres que conte eu?”. Felizmente, non é o normal, a meirande parte das editoriais, como ten que ser, implícanse a fondo na promoción porque é parte do seu negocio.

A promoción editorial das obras é hoxe en día imprescindible para facer visibles as obras, pero está ben claro que o acto de “presentación” dos libros xa non é suficiente, a meirande parte deles convertense en reunións de amigos e familiares que igualmente estarían predispostos a mercar ese libro e a chamada da prensa non sempre funciona e ven condicionada, unha vez máis, pola fama do autor, o reclamo do que se conta e as outras posibles citas informativas que poidan coincidir á mesma hora.

Un día de finais de verán do ano pasado unha compañeira preguntoume se aínda no contara nada no programa do libro novo de Diego Ameixeiras “escribiu un novelón” engadiu. O curioso é que o libro non existía, non estaba editado, nin nas librarías, o único que había era unha nota de prensa de Xerais anunciando a próxima publicación do libro co argumento dun asasinato entre as filas do BNG e a raíz dese anuncio había xa algunha entrevista en prensa. O cazador cazado, a miña compañeira xornalista coñecedora do funcionamento dos medios estaba a dar por feito das excelencias da novela que ninguén lera ainda. A estratexia editorial do anuncio previo, da creación dunha expectativa, funciona e consegue o apoio da prensa sobre todo cando hai un tema “vendible” e oportuno detrás como o caso de Ameixeiras que realmente foi ben de vendas unha vez publicado, ou ben, cando hai un afamado autor detrás, serva o exemplo do novo libro de Manolo Rivas co que Xerais tamén creou un ambiente previo coas notas de prensa. Facer que o libro “soe” mesmo antes de que estea editado é unha boa estratexia con resultados claros en caso de autores coñecidos e temas polémicos.

Internet é tamén outra vía de achega de información e visibilización dos libros, nos últimos meses de aforro de custes a meirande parte das editoriais pasaron de facer envíos de paquetes con libros á prensa a facerlles chegar mails con links a páxinas de información das novidades, de xeito de que o medio poida solicitar que se lle envíen só os libros nos que estean interesados. Os blogs das propias editoriais ou da crítica ofrécennos continua información, pero é información dirixida a unha audiencia que a busca activamente, difícilmente deste xeito se chega a público non interesado de anteman.

E necesario nos tempos difíciles nos que vivimos aproveitar a tope as vías de promoción existentes, buscar novas canles, demandalas e botarlle un punto de imaxinación á promoción dos libros.

Pero un paso máis nese proceso visibilizador é a implicación do propio autor. Estase a evidenciar como un medio efectivo para dar a coñecer as obras, ben sexa a través da colaboración coa prensa, das charlas cos lectores ou por exemplo do aproveitamento das oportunidades que nos ofrece internet. Marcos Calveiro ou Francisco Castro poden ser dous exemplos ben coñecidos de blogueiros galegos que están a facer unha boa labor de comunicación das súas obras, do seu proceso creativo e do seu traballo como autor. Tamén galego pero desde fóra de Galicia Agustín Fernandez Mallo xoga no seu último libro “El hacedor (de Borges) Remake” cos contidos do seu blog que amplían e completan o texto. O blog forma asi parte tamén da súa obra e colecciona milleiros de visitas activas.

Pero unha das últimas estratexias comunicativas máis chamativas está a ser a de Lea Tobery co seu libro “Resurrección” publicado en Galicia por Xerais. O traballo de Lea na difusión do seu libro en redes sociais como o facebook foi impenitente e machacón e cun resultado evidente no seu público obxectivo (ainda que seguramente rematara por ser silenciado por pesado polo seu público non obxectivo). A relación lector-autor que ofrecen as redes sociais é un novo camiño cunha potencialidade interesante e expansiva que ainda está a ser pouco utilizada.

Con todo, e malia eses esforzos de editores e autores unidos na promoción (que insisto penso que cada vez é máis necesario) os resultados por estas terras son necesariamente limitados. Hai pouco dicíame un editor galego “vender mil libros xa é para celebralo cunha mariscada”, quitando a carga de humor do comentario, que son consciente de que a había, o libro galego realmente ten un mercado reducido cando falamos de narrativa para adultos, mesmo ensaio, algo menos para o libro infantil e o de texto, pero as nosas cifras son modestas como acontece nas linguas minoritarias. En Galicia os autores non viven dos libros, as propias cifras do mercado non o permiten, pero é unha aspiración á que non hai que renunciar e a maneira de conseguilo é sumando mercados coa tradución.

Exportar é unha necesidade e nese sentido contrapóñenseme dúas conversas que mantiven nos últimos días cun par de editores e un autor. O escritor contaba da súa personal odisea e peregrinaxe, tediosa e chea de dificultades, polas editoriais do resto de España e dalgún outro país para conseguir traducir algúns dos seus libros a outras linguas. Xunto coa satisfacción nos casos nos que o conseguiu, por chegar a outros públicos e remozar a vida das obras (demasiado efémeras hoxe) tamén estaba a queixa da soedade do camiño. Pola súa banda os editores consultados aseguran que o éxito da tradución é o éxito non só do autor, se non da editorial e que por tanto eles son os primeiros en esforzarse na venda dos dereitos, traballando tanto nas feiras como a través doutras canles. Non me encaixan ben os testemuños e non teño respostas, ou si. Facendo de avogado do diaño de autores e editores, supoño que nin tódolos autores teñen calidade para a tradución, nin tódalas editorias se implican en conseguilas.

No que si coinciden todos, autores e editores, é en demandar unha vez máis a necesaria promoción institucional da nosa literatura fóra de Galicia, e todos tamén teñen claro o exemplo a seguir da Generalitat de Cataluña e o seu excelente traballo na visibilización exterior da súa literatura.

Non paran de dicirnos da calidade da nosa literatura, un dos últimos ao que llo escoitamos foi ao poeta Antonio Gamoneda na homenaxe que recibiu en Santiago dos escritores, pero se damos por certa esa calidade as cifras de tradución non se lle corresponden. Demandemos unha vez máis e con máis razón en tempo de crise que se invista no futuro da industria e dos autores, que se apuntalen as obras de calidade facéndoas visibles, que se aposte por exportar literatura e que a promocionen institucionalmente no exterior, porque os éxitos tamén se crean.

María Solar naceu e vive en Santiago de Compostela. É presentadora e coordinadora do programa cultural Zigzag Diario da Televisión de Galicia. Licenciouse en Xornalismo e Bioloxía ademáis de ser diplomada en Maxisterio e ter o título de Especialista en Información Ecolóxica e Medioambiental. A súa actividade profesional sempre se centrou no xornalismo e ten unha longa traxectoria en radio e televisión. Na Radio Galega presentou e dirixiu durante oito anos o magacine As tardes da Galega e na TVG presentou diversos programas como Ciencianosa, En pé de festa, Arrampla con todo, Que boa tarde ou Os directos da Galega, entre outros, asi como galas e programas especiais. Colaborou tamén en prensa e revistas. En 2009 recibiu o 2º Premio Galicia Innovación de Xornalismo Científico. É ademáis actriz de dobraxe.

Como autora céntrase no público infantil, ten publicado: O Fillo do Pintamonas (Tambre, 2009), Boa Sorte (Baía, 2008), O tempo do revés (Baía, 2008) e os libros divulgativos O libro do noso mar (Lea, 1999), Ecoloxía na aula (Lea, 1998)

LIBROS GALEGOS ESCOLLIDOS POLA REDE DE SELECCIÓN DE LIX

2011-05-20T21:31:00.005+02:00

A Red de Selección de Libros Infantiles y Juveniles edita, por segunda vez en formato electrónico, a publicación de Libros escollidos de literatura infantil 2009-2010 (3-15 anos), repertorio de 121 títulos seleccionados entre os publicados en España desde o 1 de setembro de 2009 ata o 31 de agosto de 010, en castelán (62 títulos), català (25 títulos), euskera (11 títulos) e galego (23 títulos).
Podedes acceder á Rede de Selección premendo aquí.
A continuación, a lista dos títulos seleccionados en lingua galega:

Fina Casalderrey
Manuel Uhía Lima
¿E ti que farías por min?, Xerais 2010

Mon Daporta
Óscar Villán Seoane
Un becho estraño, Faktoría K de Libros 2009

Jacob Ludwing K. Grimm
Wilhelm Karl Grimm
Luis Gabriel Pacheco
Os catro amigos, Kalandraka 2010

Nicolás Arispe
O insólito ascenso de Madame Pôl, Faktoría K de Libros 2010

Txabi Arnal
Cecilia Varela
O corazón do xastre, OQO 2009

Pablo Díaz Carro
Marquski
Tic Tac, Kalandraka 2009

Jorge Luján
Piet Grobler
Oh, as cores!, Kalandraka 2010

Maurice Sendak
Onde viven os monstros, Kalandraka 2009

Magín Blanco
Iván Prieto
A nena e o grilo, OQO 2010

Chinto
Pinto
A peripecia de Roi, Tambre 2009

Agustín Fernández Paz
Xan López Domínguez
Valados, Xerais 2009

Pere Tobaruela
Viaxes dun can de palleiro, Sotelo Blanco 2009

Manuel Janeiro Casal
Marta Álvarez Miguens
A abella abesullona, Galaxia 2009

Xosé Antonio Neira Cruz
Marta Álvarez Miguens
Sopa de xarope de amora, Axencia Galega das Industrias Culturais
Xerais 2010

Manuel Rivas Barrós
Aitana Carrasco Inglés
Milu, Kalandraka 2010

Pablo Albo
Pablo Auladell Pérez
Dióxenes, Kalandraka 2010

Chinto
Pinto
Contos para nenos que dormen deseguida, Kalandraka 2010

Xosé Antonio Neira Cruz
David Soler
Jan estivo alí, Galaxia 2009

Paula Carballeira Cabana
O lobishome de Candeán, Galaxia 2009

Jacobo Fernández Serrano
Mil cousas poden pasar, Xerais 2009

Marcos Sánchez Calveiro
Ramón Trigo Alonso
O pintor do sombreiro de malvas, Xerais 2010

Rosa Aneiros Díaz
Ás de bolboreta, Xerais 2009

Manuel Núñez Singala
Menú de enganos, Galaxia 2010

GÁLIX E A CRTVG

2011-05-19T10:07:00.007+02:00

O Día das Letras Galegas foi a data escollida para iniciar a colaboración entre a Compañía de Radio Televisión de Galicia e Gálix, dende a plataforma da súa nova web .
No apartado de "Infantil" hai unha sección chamada "Libros recomendados". Aí, Gálix recomendará semanalmente un libro que irá amparado polo "Selo de Calidade Gálix". Non será un servizo de novidades, senón un espazo no que falarlles aos pequechos da casa sobre por que eses libros son interesantes para eles.
A recomendación vai etiquetada por ámbitos de interese, pensando en darlles un servizo ás familias, categorizado por idades, etc.
Temos a seguridade de que esta iniciativa será unha forma de continuar visibilizando aos nosos autores e autoras e, en consecuencia, a nosa LIX.

AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ: CANDIDATO AOS PREMIOS HANS CHRISTIAN ANDERSEN 2012

2011-05-18T21:23:00.006+02:00

Con data de hoxe, o IBBY fixo público o anuncio dos nominados e nominadas para os Premios Hans Christian Andersen 2012

O autor nominado en España é o noso querido AGUSTÍN FERNÁNDEZ PAZ.
Este premio ten carácter bianual e compiten tanto autor@s como ilustrador@s.
O anuncio dos premiados farase público en Marzo de 2012.

Desde Gálix, estamos moi felices de que Agustín Fernández Paz estea entre os nominados deste premio tan prestixioso. É todo un orgullo para a literatura galega.
PARABÉNS, AGUSTÍN!!

Colgamos a continuación a lista completa dos candidatos e candidatas dos demais países:

Argentina: Author: Maria Teresa Andruetto; Illustrator: Pablo Bernasconi
Australia: Author: Christobel Mattingley; Illustrator: Bob Graham
Austria: Author: Monika Pelz; Illustrator: Renate Habinger
Belgium: Author: Bart Moeyaert; Illustrator: Louis Joos
Brazil: Author: Bartolomeu Campos de Queiros; Illustrator: Roger Mello
Canada: Author: Tim Wynne-Jones; Illustrator: Stephane Jorisch
Cyprus: Author: Elli Peonidou
Czech Republic: Illustrator: Peter Sís
Denmark: Author: Lene Kaaberbol; Illustrator: Charlotte Pardi
Finland: Author: Sinikka Noola/Tiina Nopola; Illustrator: Virpi Talvitie
France: Author: Jean-Claude Mourlevat; Illustrator: Henri Galeron
Germany: Author: Paul Maar; Illustrator: Rotraut Susanne Berner
Greece: Author: Christos Boulotis; Illustrator: Effie Lada
Iran: Illustrator: Mohammad Ali Baniasadi
Ireland: Author: Eoin Colfer
Italy: Author: Bianca Pitzorno; Illustrator: Francesco Tullio-Altan
Japan: Author: Masamoto Nasu; Illustrator: Satoshi Kako
Republic of Korea: Author: Hwang Sun-Mi; Illustrator: Hong Seong-Chan
Latvia: Illustrator: Anita Paegle
Netherlands: Author: Tonke Dragt; Illustrator: Annemarie van Haeringen
Norway: Author: Bjorn Sortland; Illustrator: Oyvind Torseter
Romania: Author: Silvia Kerim; Illustrator: Valeria Moldovan
Russia: Illustrator: Gennadij Spirin
Serbia: Author: Ljubivoje Rsumovic; Illustrator: Dobrosav Zivkovic
Slovak Republic: Author: Daniel Hevier Illustrator: Peter Uchnár
Slovenia: Author: Tone Pavcek; Illustrator: Alenka Sottler
Spain: Author: Agustin Fernandez Paz; Illustrator: Javier Zabala Herrero
Sweden: Lennart Hellsing; Illustrator: Anna-Clara Tidholm
Switzerland: Author: Franz Hohler; Illustrator: Kathrin Scharer
Turkey: Author: Sevim Ak; Illustrator: Feridun Oral
United Kingdom: Author: Philip Pullman; Illustrator: John Burningham
USA: Author: Paul Fleischman; Illustrator: Chris Raschka
Venezuela: Illustrator: Arnal Balleste

MONOGRÁFICO: “As bibliotecas escolares”, da Revista Galega de Educación

2011-05-16T09:56:00.002+02:00

A Revista Galega de Educación, é unha publicación do Movemento de Renovación Pedagóxica Nova Escola Galega que comezou a editarse en 1986. A súa edición foi interrompida nun breve lapso de tempo para ser retomada de novo. Nesta segunda xeira, a revista é monográfica e vaise facendo cargo dos temas de interese na educación actual.
O último número, o 48, publicado a finais do 2010, é un monográfico titulado “As bibliotecas escolares”. Coordinado por Cristina Novoa e Pilar Sampedro (asesoras de bibliotecas escolares da Consellería de Educación) reúne unha serie de artigos relacionados con este centro de recursos para a lectura, a información e a aprendizaxe ao servizo do centro educativo.
Tres traballos encadran o papel das bibliotecas escolares na educación actual. Un deles do profesor Manuel Area, pedagogo galego, especializado en tecnoloxías educativas, que desenvolve o seu labor na Universidade de La Laguna, e que leva por título “Bibliotecas escolares e alfabetización na escola do século XXI”; nel, o autor analiza o papel da biblioteca escolar ante o reto dos multialfabetismos propios da escola deste século, afirmando que esta biblioteca está chamada a ser o eixo catalizador de todos os recursos do centro, organizando e coordinando o acceso aos mesmo e desenvolvendo accións alfabetizadoras vinculadas coas diferentes competencias, a investigación e a construción de coñecemento. Os outros dous “Bibliotecas escolares para un alumnado do século XXI” e “Camiño Longo: as transformacións das bibliotecas escolares cara a un novo modelo” asinados polas coordinadoras, céntranse –o primeiro deles- na función imprescindible da biblioteca escolar de cara á adquisición das competencias básicas para o desenvolvemento persoal, cívico, académico e profesional do alumnado actual, e, o segundo, na transformación que se ten producido nas bibliotecas escolares galegas ao longo dos últimos anos, co obxectivo de dar resposta ás necesidades das comunidades educativas.
Do esforzo que levan a cabo estas comunidades educativas, a través do profesorado implicado como equipo e responsable das bibliotecas escolares, dan fe os artigos seguintes, asinados polas persoas coordinadoras de diferentes bibliotecas escolares que relatan a súa experiencia en torno a un servizo, unha actividade, unha función... da biblioteca.
O primeiro, trata da formación de usuarios na biblioteca escolar do IES Poeta Añón. Trátase dun programa para formar aos usuarios da biblioteca, para aprender a manexarse nese espazo e con eses fondos, para desenvolver as habilidades necesarias para informarse e investigar, para poder traballar con toda a documentación sen perderse no caos da información.
A biblioteca escolar no traballo cos proxectos documentais integrados é o tema do artigo que envía o CPI de Baralla. A realización de pequenas investigacións interdisciplinares e integradas nas programacións didácticas, o tratamentos deses centros de interese por parte de alumnado de diferentes idades e desde distintas áreas son o un dos piares de funcionamento das bibliotecas escolares, incluso en centros complexos como os Centros Públicos Integrados.
A biblioteca escolar resulta indispensable para traballar os proxectos interdisciplinares, a materia de primeiro de ESO que trouxo consigo o desenvolvemento do currículo en Galicia. Desta relación trata o seguinte artigo que chega desde o IES Auga da Laxe, un dos primeiros centros nos que se estableceu este vínculo imprescindible entre esta materia e a biblioteca escolar.
Considéranse os Clubs de Lectura como unha das fórmulas de maior interese para o fomento da lectura con adolescentes, ao incluír varias das condicións necesarias para motivar ao lectorado: a posibilidade de comunicación cos seus iguais e a oportunidade de compartir gustos, inquedanzas, significados, emocións e opinións sobre as súas lecturas. Desta práctica de socialización e creación de comunidades de intereses, ao redor dos libros e da lectura, trata o artigo asinado polo responsable da biblioteca do IES Ramón Menéndez Pidal, un dos douscentos centros de secundaria acollidos á convocatoria de clubs de lectura.
Unha actividade que está a dar moi bos resultados é a chamada “Hora de ler” que recolle o nome do programa de fomento da lectura da Consellería de Educación e O.U. e ao tempo asume o tempo mínimo para a lectura que aparece nos currículos de educación Primaria. Esta actividade sistemática de lectura libre vaise estendendo ao longo e ancho da xeografía e das etapas educativas, e dela dá noticia a biblioteca escolar do CEIP Espiñeira Aldán.
O Proxecto Lector de Centro é o documento que ha de recoller todas as intervencións do centro relacionadas coa lectura, a escritura e as habilidades informativas. A súa elaboración e desenvolvemento ha de ser coordinado, preferentemente, pola persoa responsable da biblioteca escolar, pois a lectura é un dos piares nos que se apoia a dinamización da biblioteca, e ela é quen achega os materiais cos que realizar todo tipo de lecturas. Da biblioteca do CPI A Baña chega o tratamento desta temática.
Unha das funcións que ha de cumprir a biblioteca escolar é a compensación de desigualdades de orixe do alumnado. Para aqueles que non teñen biblioteca persoal nin familiar, para aqueles que non teñen acceso aos bens culturais, ha de estar a biblioteca escolar, ofrecéndolle o que demanden e creándolle a necesidade do seu uso, facendo un traballo de integración deste alumnado na sociedade como cidadáns de pleno dereito á cultura. Disto trata o artigo do CEIP de Esteiro.
Outra das funcións da biblioteca escolar é a de difundir cultura. Ser o foco que difunde o saber cultural, que recolle as actividades do entorno e as asimila na estudo regrado e ao tempo mostra o que se realiza no centro, é unha das misións da biblioteca, porque a biblioteca é esa instancia que une educación e cultura, así como xungue educación regrada e ao longo da vida, académica e non tanto. Para mostrar ese quefacer escribe o seu artigo o responsable da biblioteca do CEIP Condesa de Fenosa amosando o se que realiza voluntariamente fóra do horario das clases, as actividades nas que participan outros membros da comunidade educativa máis alá de alumnado e profesorado e as publicacións da biblioteca que chegan a todos os fogares.
O artigo do IES Fernando Esquío céntrase na biblioteca como editora que mostra os materiais cos que conta e as actividades que realiza. Faino a través do blogue, dos trípticos de recomendacións de verán e Nadal, os boletíns trimestrais de biblioteca, as guías de exposición... porque calquera motivo é válido para facer visible a biblioteca e os seus recursos, dentro e fóra do centro.
En Vigo trece profesoras que representan as bibliotecas de oito centros diferentes, a través dunhas reunións (que poden acollerse á convocatoria de grupos de traballo promovida polo Centro de Formación e Recursos do Profesorado ou de maneira libre) traballan conxuntamente a favor das bibliotecas escolares. O realmente importante é que decidiron traballar colaborativamente e foron xuntando esforzos desde o curso 2006/2007. Comezan reuníndose en cafeterías para (posteriormente) facelo de forma itinerante nas diferentes bibliotecas de maneira que poidan aprender das solucións que en cada caso se van dando. Programan actividades xuntas e vanse formando naquelas temáticas nas que o necesitan como formación de usuarios, educación documental ou utilización das TIC; comentan bibliografía e apóianse unhas a outras achegando o ánimo e a enerxía necesaria para facer fronte ao traballo de cada día. Así nolo contan noutro dos artigos.
Do affaire apaixoante que se produce entre a biblioteca e as TIC escriben desde a biblioteca do IES Sánchez Cantón, un centro que se caracteriza por ter xunguido estes dous ámbitos de maneira exemplar. Traballar ao unísono, para conseguir uns resultados impresionantes, a través do blogue, do moodle, dos wikis elaborados co alumnado, dos obradoiros de ferramentas da web 2.0 para profesorado e alumnado. Fronte aos que separan para vencer, a biblioteca mostra o seu papel de integrador natural das novas tecnoloxías, para acceder á busca de información e poder traballar con ela, para realizar alfabetización informacional con todos os soportes e materiais en papel, audiovisuais e multimedia. Tal como se explica, esta é unha parella con moito futuro.
Na xestión da biblioteca escolar fan falla todas as mans, non só do profesor/a responsable e do seu equipo, senón do resto do profesorado e alumnado que a utiliza e vivifica. O papel dos axudantes biblioteca, do alumnado colaborador, é fundamental para a realización de labores pero tamén para achegala ao resto da comunidade educativa. Estes axudantes, reciben formación, levan distintivos especiais para que todos poidan pedirlles axuda e teñen certos privilexios. Neste caso é o biblioteca do CEIP Humberto Juanes quen explica o seu funcionamento, os materiais que elaboran para este equipo e a avaliación que se fai do servizo.
As mochilas viaxeiras son unha das actividades estrela, un cabalo de Troia que se envía ás casas para que toda a familia participe no feito lector e goce dos recursos da biblioteca escolar. Os materiais que se introducen na mochila para ese préstamo ás familias acostuman ser libros para pequenos e adultos, pero tamén cine e música para compartir. Unha libreta na que apuntar consideracións e novas propostas, para que pais e nais acheguen opinións e novas necesidades, acompaña ao inventario. Hai centros onde a mochila se sortea, outros nos que se establece unha lista de espera... e diso nos falan desde o CEIP Brea Segade.
O CEIP San Roque de Darbo escribe o seu artigo centrándose na participación da comunidade educativa na biblioteca e na busca da implicación da familia nos hábitos lectores e na valoración do estudio. Entre as actividades desenvolvidas para conseguir este obxectivo, está a atención e préstamo directo ás familias mentres os seus fillos acoden a actividades extraescolares, ou os obradoiros construtivos para que poidan coñecer as actividades realizadas polos seus fillos/as de maneira que poidan ter unha continuidade na casa; o papel de pais, nais e avós colaborando coa biblioteca tanto no seu deseño e ambientación como na doazón de material bibliográfico como nas suxestións para adquisición, na liberación de libros ou nas contadas de contos.
Tres artigos finais, responden ao epígrafe “A biblioteca vista dende fóra”. O primeiro está escrito polo director do IES A Pinguela e achega ese visión da biblioteca como centro de recursos do centro polo seu responsable e representante. Cando a dirección ten claro o papel da biblioteca introdúcea nun lugar relevante no seu proxecto de dirección, busca o responsable que poida xestionala e dinamizala mellor, axúdalle a formar o equipo que completará o seu labor, apoia á biblioteca a través dos recursos de centro (tanto orzamentarios como humanos) e dentro das súas posibilidades. A mirada global sobre o centro detense na biblioteca escolar. O segundo dos artigos corresponde a unha inspectora, Carmen M. Valderrama, que achega a súa experiencia como docente e responsable educativa, como profesional que se forma en bibliotecas escolares e, coas ideas moi claras, tenta apoialas; o seu título “A utopía da biblioteca escolar, camiño de realidade” é suficientemente aclaratorio. O terceiro, será o asinado por un ilustrador e autor de literatura infantil que percorre as bibliotecas dos centros educativos de Galicia, Anxo Fariña; el fala das bibliotecas como “As casas dos libros” traéndonos a idea acolledora do fogar, reflectindo a creatividade que as enche para escoller lugares e decoracións, o agarimo e o esforzo do profesorado pintando as paredes ou percorrendo quilómetros para conseguir un mobiliario máis axeitado, ou o papel dalgún conserxe tomándose a biblioteca como algo propio.
A sección “Para sabermos algo máis...” recolle unha bibliografía actualizada (específica de bibliotecas escolares, bibliotecas e lectura, bibliotecas e alfabetización informacional/ educación documental) e tamén, recursos de internet relacionados con bibliotecas escolares, educación documental, promoción da lectura, revistas dixitais e bibliotecas virtuais. Entre estes recursos cítanse a páxina da asesoría de bibliotecas escolares de Galicia con recursos variados e con enlaces aos blogues das diferentes bibliotecas escolares e os blogues que se manteñen desde a asesoría: “Hora de ler” para todo o asociado a lectura, “Ler en man común” para os clubs de lectura e cos enlaces aos blogues dos clubs de lectura dos centros, “Libros a eito” que exerce como banco de libros onde cada biblioteca oferta os títulos dos que conta con varios exemplares para poder ser utilizados en clubs de lectura, e, “Rede Lectura” onde se recollen novas e recensión de libros de literatura infantil e xuvenil galega. Verdadeiras fiestras ao mundo das bibliotecas escolares e a lectura, espellos onde se reflicten as bibliotecas reais.
Para finalizar, unha entrevista arredor da lectura a Juan Mata, o profesor de Didáctica de Lengua y Literatura na Universidad de Granada, autor dos libros Como mirar a la luna. Confesiones de una maestra sobre la formación del lector, El rastro de la voz y otras celebraciones de la lectura, da exposición itinerante Amar leer, mantedor do blogue El discreto lector e premiado cos galardóns Premio Feria del Libro de Granada e premio de Andalucía de Fomento de la Lectura 2002.
Un monográfico de interese para todos aqueles aos que a lectura, a literatura e as bibliotecas non lles resulten alleas.

UN MISTERIO PARA TINTIMÁN: POR SANTIAGO JAUREGUIZAR

2011-05-10T14:38:00.002+02:00

(Unha explicación de) UN MISTERIO PARA TINTIMÁN

Jaureguizar

Hai un lugar e un tempo onde empezan as novelas. As novelas da serie 'Un misterio para Tintimán', que escribo e asino con cumprida satisfacción redaccional e de ecos lectores, agromaron en 1993. Na altura fora aprender de cinema, literatura e diversión insonme como reflexo dun intento dos meus pais, clase media formada, en que aproveitase unhas aulas no que hoxe é Campus Sur de Compostela. Unha mañá doutras moitas de eludir a aprendizaxe do Dereito Romano andaba eu procurando os misterios artísticos e imaxinados da catedral cando descubrín ao carón dese edificio o solemne e intrigante pazo de Xelmírez. Os catro datos inconexos sobre os que me dei informado naquela expedición improvisada prenderon en min o interese pola figura do cacique visionario e acudín a unha biblioteca para ampliar o perfil.
O segundo elemento que vou xuntar a esta memoria é unha anécdota que lle lin a alguén nalgún papel impreso por aqueles anos de fervor vital e soneca académica nunha noite branca de hostal: comentaba que a Igrexa católica administraba e xestionaba o chocolate na súa chegada a Santiago. Seica convidaban aos receptores dos seus rezos terrenais para, co bandullo quente e o corazón brillante, conseguir favores inclinados aos seus intereses.
Naqueles espazos e naqueles anos agromaron o impacto da biografía abraiante de Xelmírez e a anécdota, ignoro agora se certa, do uso primeiro do chocolate no noso país. Alí as deixei estar, no meu pasado de inconsciencia e troula, ao longo de 16 anos. En 2009 despertei aos dous activistas daquel comando durminte -unha historia de fondura e unha pinga de espectáculo- porque precisaba que actuasen. Contaba unha materia narrativa sólida e unha capa lixeira de fulgor, todo o que se precisa para comezar unha novela.
Todo o que pretendía era evitar aos lectores adolescentes aos que dese chegado co meu aviso a miña vergoña de vivir en Galicia e ignorar a existencia de Xelmírez ata os 18 anos, algo que me non acontecía, por exemplo, co Papa Luna. Hai dous anos, logo, comecei o intento de que os rapaces soubesen algo máis da historia cativa do seu país, é dicir, non sobre o pasado xeral, senón sobre algúns feitos de relevancia acontecidos nas cidades e nas vilas que habitan. A fin non era dende logo escribir ningún manual divulgativo, que non me cruzou o pensamento a idea tendo en conta a eficaz xeira de Villares ou de Barreiro nese eido. A miña intención situaba en paralelo a ciencia dos feitos e a arte da ficción: pretendía escribir unha serie de novelas nas que se contasen soterradamente aconteceres locais de maior trascendencia: Xelmírez en Santiago, a batalla de Elviña na Coruña, os combates de Rande en Vigo, a muralla de Lugo,...
Unha vez concretada a intención, precisaba dun vehículo. Os personaxes e o ritmo son as miñas grandes preocupacións cando realizo obras literarias, polo que decidín que o mellor xeito de contar a Historia local (e nacional, en consecuencia) era un xénero, porque permite ordear os feitos novelados seguindo un patrón, e, en concreto, o xénero de aventuras, porque achega ritmo e espectáculo.
A perspectiva era traballar durante catro anos nunha serie de 7+1, é dicir, ambientar sete novelas dunha serie en senllas cidades grandes de Galicia e, a xeito de capricho, introducir outra na vila á que regreso unha e outra volta nos meus soños literarios: Ribadeo. O editor de Xerais, Manuel Bragado, logo aceptou e asumiu a proposta cunha emoción e unha visión de futuro que mesmo me sorprendeu. Foi el quen me requeriu dous títulos para comezar nunha aposta que eu non acababa de atopar rendible, pero o paso deste ano demostroume os motivos de ser el editor e eu non. Mesmo o ritmo de edicións que leva a colección nos anima xa a mirar Vilagarcía de Arousa ou Narón, París ou Londres, con ollada de Tintimán. A editorial entregouse de cheo ao proxecto: tanto na propia edición -xenerosa malia a crise metemedo-, como nas facilidades ao ilustrador, Matalobos, a quen soamente lle pedín que traballase pensando que debuxaba un cómic. Matalobos ocupouse de construír o seu Tintimán e mesmo de dictar como había de ser o meu achegando unha chea de boas ideas estéticas.
Concretados eses riscos xerais, pensei no personaxe. Ao ter a serie unha vocación popular e xeral, debería ser un investigador, alguén que perseguise a resolución dalgún misterio. Como sobran os detectives xuvenís (e os detectives en xeral, dende que o Ikea nórdico comezou a espallarse), optei por un xornalista, unha decisión na que tamén pesou necesariamente o feito de eu levar vinte anos na profesión. O modelo nun primeiro momento era Indiana Jones, pero precisaba de rexuvenecelo notablemente, polo que acordei do periodista Tintín da mocidade e fixen un cruce. De esa mestura xurdiu Tintimán, un nome de heroe que fai homenaxe explícita á renovación cultural da que gozamos nos 80 ao corresponder co nome dunha revista viguesa do tempo.
Buscando a identificación co lector, debuxei un rapaz de 14 anos que quere adicarse ao xornalismo e viste a xeito do superhome de Spielberg. O requerimento de que vivise só para poder desenvolver o seu traballo empuxoume a subirlle dous anos a idade e a crearlle un ámbito familiar peculiar. En primeiro lugar, matei ao seu pai, Norberto Lobo, un reporteiro internacional especializado en guerras. Iso permitiume erguerlle a figura ata unha categoría mítica mirando dende o punto de vista do fillo, coa fin de dotalo de todas as cualidades e borrarlle os defectos para que o seu cativo o admirase sen matices e devecese por imitalo.
Como un rapaz deses anos non pode estar sen pai, devolvínllo a Tintimán parcelado a través de tres personaxes: Don Anxo, o director do seu xornal, que exerce un autoritarismo comprensivo; Señor Grozni, un gato torto que o mozo percibe como vehículo para comunicarse co espírito paterno, e Anselmo, no que concorren a figura do seu profesor de Historia e o seu padastro. Anselmo ocuparase por unha banda de agochar as súas ausencias no instituto e por outra de informalo sobre os aconteceres que investiga.
O propio Tintimán reclamábame esa paternidade compartida pola súa inmadurez, unha característica que me permite argallar unha trama, a sentimental, que avanza canda a sentimental. Atendendo ás características do xénero, argallei un heroe poliamoroso na onda frívola de James Bond, cunha relación máis ou menos estable cunnha novia/non-noiva chamada Mónica. En certo xeito, o meu rapazolo pretende comportarse coma un macho alfa (aínda sendo inconsciente) facendo as beiras á fotografa do xornal, a quinceañeira Maika, e a toda canta rapariga da súa idade que se lle cruce na indagación dun misterio. Excuso de dicir que eses intentos adoitan quedar frustrados e teñen a dobre función de dotar ás novelas dunha trama sentimental e máis de acrecentar a dimensión do personaxe a través do cuestionamento expreso da súa actitude machista.
Con todo, non lle resto méritos e trazo a Tintimán como un mozote valente e arroutado, dunha xenerosidade social infrecuente. Teño coidado de ser respectuoso con esa concepción desmitificadora e humana do heroe que se impuxo nestes principios deste milenio, polo que o meu protagonista é un langrán e un godallo.
Esas características posibilitan que lle poña ao carón a Mónica, cuxa función é a de escudeira do heroe. Mónica é o contraste de Tintimán e asemade, o seu complemento. A moza ten unha responsabilidade febril que a empuxa, non soamente a preocuparse dos seus estudos, nos que brilla con singularidade, senón tamén a ocuparse da actividade académica e doméstica de Tintimán. Será ela que teña conta de que non lle falte un apuntamento do instituto, de limparlle a casa e de tirar as pizzas que lle caducan na neveira. Mónica protesta decontino polo trato do seu mozo, pero a bondade cubre todo desexo de vinganza.
O seu papel é tamén substitutorio, da figura materna neste caso. Tintimán ten nai, claro. O seu nome é Cristina; o seu traballo, ciruxana reputada, e a súa devoción, axudar aos pobres da latitudes máis afastadas. A proxenitora fai deixacións de funcións en Mónica porque eu necesitaba que o protagonista dispuxese da maior liberdade posible e unha amiga nunca arrepaña as potestades dunha nai.
Deseñados os personaxes, tiña que dotar de contidos histórico-narrativos á serie. O meu propósito é que Tintimán viva unha aventura en cada unha das sete grandes cidades (+1) cando menos. Xa están na rúa 'Corazón de chocolate. Un misterio para Tintimán en Compostela' e 'A coroa de Napoleón. Un misterio para Tintimán na Coruña', ambas editadas por Xerais. Agora ando na escrita de 'Amor de serea. Un misterio para Tintimán en Vigo' (2011) e teño previsto seguir a serie coa andaina do meu heroe en Lugo (2011), Ourense (2012), Ferrol (2013), Pontevedra (2013) e Ribadeo (2014).
No caso de Santiago, o misterio que investiga é a existencia dunha suposta Irmandade Xelmírez, unha seita que dominaría Galicia dende a Idade Media. Na Coruña, Tintimán ten o reto de recuperar a coroa que Napoleón usou ao proclamarse emperador e que é roubada en plena Praza de María Pita durante a celebración do bicentenario da Batalla de Elviña. As novelas deste personaxe avanzan arrastradas pola Historia e a aventura, pero sempre teñen un trasfondo nos que toco os grandes temas da literatura: o poder, o amor e a amizade, e a inmortalidade.
Unha vez editados, Xerais estame apoiando amplamente na promoción. A maiores de facela en institutos, como teño a teima de que sexan libros que se lean fóras das recomendacións académicas, apoiou a maiores iniciativas coma a do Departamento de Educación do Concello de Santiago, que dedicou o seu Salón do Libro de Nadalxogo a 'Corazón de Chocolate. Un misterio para Tintimán en Compostela'. A organización e os medios de Mister Misto premitiron realizarmos unha serie de obradoiros e proxeccións destinadas a que medrase a dimensión pública do personaxe. Dese xeito, puiden comprobar que había mozos mercando e lendo de xeito voluntario as aventuras (en galego) deste heroe que xa é seu.
A base destes libros é a mesma ca dos outros títulos meus de LIX: a procura da instrución a a través da diversión. Coideime moito de evitar a autocensura imperante en boa parte da nosa literatura escrita para rapaces, coideime de tirar ao meu heroe todo risco que puidese elevalo á perfección. O primeiro porque escribo novelas e non manuais de ética mal disimulados; o segundo, porque os rapaces aseguran estar cansos de tanta bonhomía, e o terceiro, porque os libros sérvenme para propor debates na aulas cando se dá a oportunidade de visitalas. Se Tintimán non fose machista, soberbio e desleixado, se Mónica non fose insegura, sumisa e agoniante, non gozaría con todas as discusións coas que adoito gozar cos rapaces de lugares de todo o país. E, créame, non hai nada máis motivador para un escritor de LIX que mirar aos mozos engraxando os seus cerebros para argumentar sobre o mundo que herdamos de Xelmírez, o Mestre Mateo, o clero chocolateiro, Napoleón, John Moore, Soult, Ney e Bill Gates.